McCarthy, Oz a może Zagajewski - dla kogo literacki Nobel

Dla jednych zaskoczenie, dla innych długo oczekiwany triumf ich ulubionego autora. Dzisiaj poznamy laureata literackiej nagrody Nobla. O giełdzie nazwisk przed ogłoszeniem werdyktu Szwedzkiej Akademii z Grzegorzem Jankowiczem, krytykiem literackim i redaktorem działu kultura Tygodnika Powszechnego, rozmawiał Łukasz Wojtusik.
Łukasz Wojtusik: Kto dostanie literackiego Nobla? Zagajewski?

Grzegorz Jankowicz: Bukmacherzy typowali w ubiegłym tygodniu Adama Zagajewskiego, był na drugiej pozycji. Teraz wypadł z pierwszej dwudziestki. Zagajewski ma mimo wszystko silną pozycję za granicą. Ale jeśli ktoś próbuje znaleźć klucz, sposób w jaki Akademia Szwedzka myśli o nagrodzie Nobla, to powinien raczej zastanowić się nad tym, co dzieje się na świecie. Co mam na myśli? O Akademii mówi się, że jest nieprzewidywalna. A jednak za każdym razem, kiedy przyznaje zwłaszcza literackiego Nobla, można połączyć to wydarzenie z jakimś innym zdarzeniem polityczno-społecznym. Według mnie, duże szanse ma Cormac McCarthy, lider bukmacherskich typów. Bardzo ważna rolę odgrywa u niego ekologia i natura. A, jak wiadomo, koncern BP ciągle ma problemy uporządkowaniem swojego zaplecza po wielkim wycieku ropy. McCarthy na ten temat nie mówi, ale jego powieści mogą być z znakiem problemu

Zostańmy przy pozaeuropejskich typach. Może wreszcie Nobel dla któregoś z żelaznych kandydatów? Amoz Oz albo Mario Vargas Llosa?

Amos Oz miałby duże szanse jeśli Akademia wzięłaby pod uwagę sytuację na Bliskim Wschodzie, wrześniowe wznowienie rozmów pokojowych. Oz jest ważna postacią w działaniach pokojowych między Izraelem a Palestyną . I to może przemawiać na jego korzyść.

Sztokholmski dziennik stawia jednoznacznie na Tomasa Tranströmera.

Tranströmer jest poetą szwedzkim. Powinien być dobrze znany w Polsce, mamy przecież kilka jego przekładów. Tranströmer to poeta, który może wypełnić pewną lukę , bo poezja od kilku lat nie znajduje uznania wśród członków Akademii.

Dokładnie od 13 lat. Ostatnim poetyckim wyborem była Wisława Szymborska. Ale na giełdzie kandydatów do tegorocznego literackiego Nobla pojawili się też poeci tacy jak choćby Syryjczyk Adonis i Koreańczyk Ko Un.

Oni raczej nie będa brani pod uwagę w finale.

A co z literaturą amerykańską? Wśród typów przewijały się przecież takie nazwiska jak choćby Philip Roth , Thomas Pynchon., czy Don DeLillo.

Bardzo bym się ucieszył, gdyby któryś z nich otrzymał tę nagrodę. Szczególnie, gdyby to była nagroda poetycka. Myślę, że największe szanse mają jednak Roth i McCarthy.

Było już tak, że specjaliści, literaturoznawcy typowali i nie trafiali?

Bo specjalista z branży nie jest zawsze jest równy specjaliście z Akademii. Oni podejmują swoje decyzje w sposób całkowicie autonomiczny. Ale bardzo skrupulatnie realizują testament swego mentora Nobla. To musi być dzieło literackie o niezaprzeczalnej wartości artystycznej, ale jednocześnie posiadające silny przekaz ideowy.

Potem wszyscy mówią: a nie mówiliśmy?

Nie do końca tak jest. W zeszłym roku czytałem rozmaite artykuły, z różnymi typami, a potem Herta Mueller dostała Nobla. I wszyscy zaczęli mówić, że to wielkie zaskoczenie, bo była to do tej pory pisarką mało znaną poza obszarem niemieckojęzycznym.

Czy rzeczywiście literacki Nobel przekłada się bezpośrednio na większe zainteresowanie czytelników w Polsce i przy okazji większą sprzedaż?

Rynek wydawniczy i sfera czytelnicza w Polsce są w nie najlepszej kondycji. Rzecz jasna takie wskazanie Akademii Szwedzkiej pomaga wydawcom. Ale nie jest już tak jak dawniej, że momentalnie rozchodził się cały nakład. Teraz pomocny staje się inny mechanizm, na przykład proces wytoczony przez wdowę jednego pisarza, o którym inny pisarz napisał akurat biografię. To sprawia, że książka cieszy się większym zainteresowaniem czytelników.

Prywatny typ Jankowicza?

Ja byłbym bardzo zadowolony gdyby był to McCarthy . Ale nie mówię, że on wygra.

Zobacz także
  • Konstantin Novoselov (z lewej) i Andre Geim (z prawej) Nobel w dziedzinie fizyki dla Rosjan: Geima i Novoselova

DOSTĘP PREMIUM