Prezes nie chciał podpisać umów, to zrobiła to pod jego nieobecność zastępczyni. NFZ nie ma praw do systemu, w którym są dane wszystkich Polaków

Michał Janczura, TOK FM, Klara Klinger, Dziennik Gazeta Prawna
09.02.2016 , aktualizacja: 09.02.2016 13:14
A A A
Przychodnia

Przychodnia (JAKUB ORZECHOWSKI)

Dwie firmy informatyczne mają dane zdrowotne o wszystkich Polakach, a NFZ, płacąc w ostatniej dekadzie za system blisko pół miliarda złotych, nie ma do niego praw autorskich. To zwróciło uwagę prokuratury.

Chcesz wiedzieć szybciej? Polub nas

CBA na zlecenie Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie prowadzi śledztwo w sprawie nieprawidłowości przy obsłudze informatycznej Narodowego Funduszu Zdrowia - ustaliły "Dziennik Gazeta Pprawna" i TOK FM. Fundusz stracił przynajmniej 43,5 mln zł, bo urzędnicy przez wiele lat podpisywali niekorzystne umowy. Śledztwo dotyczy okresu 2007-2015.

NFZ od samego początku nie posiadał praw autorskich do własnego systemu. To przez wiele lat - zdaniem urzędników - uniemożliwiało zmianę dostawcy. W efekcie monopol posiadają te same firmy, z którymi podpisano umowy jeszcze w czasach kas chorych. A kontrakty praktycznie co roku są przedłużane bez przetargu. I choć kolejne kontrole, m.in. NIK oraz Urzędu Zamówień Publicznych, wskazywały na konieczność zmiany, nikt się na nią nie zdecydował. Za każdym razem tłumaczenie było jedno: właścicielami praw autorskich są firmy obsługujące system.

Tak została podpisana umowa w 1999 r. i w takiej formie była przedłużana w kolejnych latach. - Przedmiotem postępowania jest podejrzenie działania i zaniechania działania przez funkcjonariuszy publicznych oraz inne osoby zobowiązane do zajmowania się sprawami majątkowymi NFZ, które to działania i zaniechania podejmowano w celu osiągnięcia korzyści majątkowej ze szkodą da interesu publicznego - informuje rzecznik warszawskiej prokuratury Zbigniew Jaskólski.

Prezes ma wątpliwości? To podpisali bez prezesa

Pod koniec 2014 r. uzależnienie od dotychczasowych dostawców wzbudziło wątpliwości prezesa NFZ Tadeusza Jędrzejczyka. Prezes nie chciał podpisać umowy, bo bał się oskarżeń o niegospodarność. O swoich podejrzeniach w zeszłym roku powiadomił Ministerstwo Zdrowia. Mimo to, gdy przebywał na urlopie, podpisano kolejną umowę na rok 2015, w tym samym brzemieniu co w poprzednich latach. Obecnie prowadzone są negocjacje z dostawcami, które mają doprowadzić do demonopolizacji.

Śledztwo

W połowie stycznia wszczęto śledztwo dotyczące umów na informatyzację Narodowego Funduszu Zdrowia z ostatnich dziewięciu lat. Jednym z powodów do niepokoju były koszty, o wiele wyższe, niż gdyby istniała możliwość wyboru dostawcy na wolnym rynku. Podejrzenia śledczych potwierdza wewnętrzny audyt NFZ, z którego wynika, że gdyby tryb wyboru firmy był bardziej konkurencyjny, oszczędności w ciągu trzech lat wyniosłyby 80 mln zł. Na razie śledztwo toczy się w sprawie, a nie przeciwko komuś. Nie ma mowy o nazwiskach ani nazwach podejrzanych firm.

Przez wspomniany system przechodzą dane ze wszystkich szpitali, rozliczenia z lekarzami i aptekami, dane o wydatkach, refundacji leków czy potwierdzeniach ubezpieczenia. Słowem - wszystkie informacje związane z obsługą pacjentów i działaniem placówek medycznych w Polsce.



System stworzył i od lat obsługuje m.in. Kamsoft, który w 1999 r. wraz ComputerLandem podpisał umowę na obsługę systemu kas chorych. Wtedy też zapadła decyzja, że prawa autorskie zostają w posiadaniu firm. Jak mówią nam eksperci, taki był wówczas zwyczaj. Z tym problemem boryka się wiele instytucji państwowych. Najjaskrawszym przykładem był ZUS, który kilka lat temu stoczył batalię o przejęcie kodów źródłowych.

Jedyny możliwy wykonawca

Wówczas jednak nikt nie myślał, z jakiego rodzaju konsekwencjami może się to później wiązać. Obecnie - w wyniku przejęć i zakupów od innych firm - autorskie prawa majątkowe do oprogramowania mają Asseco i Kamsoft. Umowy od końca lat 90. do teraz były podpisywane bez ogłaszania przetargu. Nie było potrzeby. W 2013 r. ówczesna prezes Agnieszka Pachciarz w odpowiedzi na pytanie Urzędu Zamówień Publicznych, dlaczego umowa została podpisana z wolnej ręki, tłumaczyła, że "ze względu na szczególny rodzaj usług można je uzyskać od jednego wykonawcy".

Rok później UZP znowu dopatrzył się nieprawidłowości. "Sytuacja taka rodzi uzasadnione podejrzenia o możliwość zawyżania kosztu usługi" - pisał biegły sądowy na zlecenie urzędu, który opiniował zgodność z prawem przedłużenia umowy z wolnej ręki. I wskazywał, że istnieją inne scenariusze: stworzenie nowego systemu lub zakup praw autorskich. Jednocześnie jednak potwierdzał, że jedyną możliwością - tak, aby nie zakłócić ciągłości pracy - jest podpisanie kolejnej umowy z wolnej ręki. Od 2003 r. koszty umów cały czas rosły. Jedyne, co się udało, to zamrożenie za czasów prezes Pachciarz ceny na kilka lat. Ówczesna dyrektor finansowa dokonała przeglądu i uznała, że nie ma powodów do podwyżek, więc wartość umowy została utrzymana na poziomie 52 mln zł.

Atmosfera się zagęszcza

Ponad rok temu atmosfera wokół informatyzacji stała się bardzo napięta. Pod koniec 2014 r. firmy zażądały na kolejny rok około 8-proc. podwyżki, przekonując, że mają do wykonania nowe zadania, a przez ostatnie lata ceny się nie zmieniały. Świeżo upieczony prezes NFZ Tadeusz Jędrzejczyk zaczął dokładnie przeglądać umowy i doszedł do wniosku, że ich treść pozostawia wiele do życzenia.

Prezes wyliczał błędy, m.in. to, że umowy były zawierane w trybie niekonkurencyjnym, dotyczą prowadzenia i opłacania dwóch systemów o zbliżonej funkcjonalności (część oddziałów NFZ obsługuje Kamsfot, część - Asseco), do których NFZ nie ma praw autorskich.

Prezes chciał odejść od trwającego od lat monopolu. Negocjacje się przedłużały. W tym czasie doszło do kilku poważnych awarii systemu, m.in. przez pół dnia nie działał system eWUŚ. Do dziś nie wyjaśniono, jakie były tego przyczyny. W maju 2015 r. umowy wciąż nie były podpisane. Jędrzejczyk uważał, że stawiając podpis pod taką wersją umów, poniósłby konsekwencje prawne. Dlatego w połowie maja wysłał do Ministerstwa Zdrowia pismo, przedstawiające powody, dla których nie chce tego zrobić. Zaraz po tym poszedł na urlop. Pod jego nieobecność umowę z dostawcami w trybie pilnym podpisała Julita Jaśkiewicz, zastępca prezesa, która w takich sytuacjach przejmuje jego obowiązki.



Nieszczelność w systemie

Miesiąc później, trzy dni po dymisji ministra zdrowia Bartosza Arłukowicza, prezes NFZ zwolnił dyscyplinarnie dyrektorów departamentu informatyki: szefa i jednego z jego zastępców. Oficjalną przyczyną było niezapewnienie odpowiedniego bezpieczeństwa systemu. Tłumaczono, że powstała pewna nieszczelność w systemie, która mogła zostać wykorzystana do wyprowadzenia informacji. Miało zabraknąć adekwatnej reakcji ze strony osób odpowiedzialnych za systemy informatyczne.

Sprawa jest o tyle dziwna, że zwolniony zastępca nie zajmował się akurat umowami na systemy informatyczne, zaś drugi zastępca zajmujący się tymi sprawami został na stanowisku.

Nieoficjalnie jednak wiadomo, że jednym z powodów zwolnienia były konflikty w związku z umowami na system informatyczny. Jak określa jeden z urzędników, "zwolnieni dyrektorzy nie grali do tej samej bramki". Ponoć nie chcieli współpracować przy zmianie umowy z dostawcami. Oni sami przekonują, że proponowali kilka scenariuszy zmian, włącznie z wypracowaniem własnego systemu informatycznego w NFZ, te jednak nie podobały się prezesowi. Sprawa trafiła do sądu pracy.

W tym samym czasie inny z zastępców Jędrzejczyka, Zbigniew Teter, któremu w kwietniu 2015 r. przydzielono działkę informatyczną, złożył do prokuratury doniesienie na swojego szefa, czyli prezesa NFZ. Jak twierdził, odkrył, że dokument, w którym prezes informował ministerstwo, dlaczego nie chce podpisywać umowy na informatyzację, wysłano do resortu zdrowia w innej wersji niż ta, która została przyjęta w centrali NFZ. Dopatrzył się w tej sprawie znamion przestępstwa i dlatego zawiadomił prokuraturę. Sam Jędrzejczyk tłumaczył, że doszło do pomyłki technicznej przy skanowaniu dokumentów (prezes robił to osobiście), a po jej wykryciu do resortu trafiła właściwa wersja dokumentu.

Prokuratura sprawę umorzyła, a prezes Jędrzejczyk zwrócił się do ministerstwa o zgodę na zwolnienie swojego zastępcy. Jak tłumaczył, stracił do niego zaufanie. Wówczas zgody nie otrzymał; podpisał ją dopiero nowy minister Konstanty Radziwiłł, który objął stanowisko po październikowych wyborach parlamentarnych. Pod koniec stycznia 2016 r. sprawą zajęła się jednak Rada Funduszu, kierując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zastępca prezesa nadal chodzi do pracy.

Negocjacje trwają

Do NFZ przez cały miniony rok przychodziły kontrole. CBA dwukrotnie analizowało dokumenty, resort zdrowia sprawdzał, dlaczego tak długo nie podpisywano umowy na informatyzację. W połowie stycznia do NFZ dotarła informacja, że prokuratura apelacyjna wszczęła śledztwo w sprawie informatyzacji. Mimo wszystkich zawirowań do końca zeszłego roku NFZ musiał podpisać kolejną umowę z dostawcami; system informatyczny musi przecież działać nieprzerwanie. Jednocześnie fundusz zaczął starania o zmianę niektórych zapisów. NFZ przedstawił projekt umowy przewidujący, że prawa autorskie do każdej nowej funkcjonalności będzie miał Fundusz. Projekt skonstruowano tak, aby było wiadomo, za jakie konkretnie usługi płaci NFZ. Wcześniej nie było to do końca przejrzyste. Negocjacje wciąż trwają.

Podstawą do zmian był zlecony w lipcu 2015 r. audyt umów z dostawcami. - Dążymy do uniezależniania od dostawców głównych systemów informatycznych dla NFZ, a także do tego, by umowy z głównymi dostawcami były zawierane nie z wolnej ręki, ale w trybie konkurencyjnym - mówi prezes NFZ. Zlecił również niezależnemu podmiotowi wycenę odtworzeniową systemu oraz określenie czasu niezbędnego na jego odtworzenie. Scenariusze są bowiem dwa. Jeden to odkupienie praw. Drugi to budowa własnego systemu.

Przedstawiciele firm zaangażowanych w informatyzację nie komentują sprawy.



Zobacz także

Zobacz więcej na temat:

  • 32
  • 82
Komentarze (236)
Zaloguj się
  • avatar

    kac

    Oceniono 47 razy 35

    Jedna uwaga, to że NFZ nie przekazano praw majątkowych do oprogramowania oznacza tylko, że właścicielem praw autorskich do kodu tego oprogramowania są jego twórcy. Nie oznacza to, a tak napisaliście "Dwie firmy informatyczne mają dane zdrowotne o wszystkich Polakach".
    Reszta artykułu jest na podobnie wysokim poziomie merytorycznym...

  • avatar

    smiki48

    Oceniono 32 razy 32

    a wystarczy przyjrzeć się kontaktom na linii dostawca usług a zamawiający, czyli departament informatyki. Z dużym stopniem prawdopodobieństwa mogą wyjść bardzo ciekawe rzeczy. Informatyzacja MSW pokazała jak się robi "interesy"

  • avatar

    znudzonychamstwem

    Oceniono 34 razy 30

    Eee, chyba przydałby wam się prawnik w redakcji tej gazetki. Choćby student. Prawa autorskie do jakiegokolwiek produktu są *niezbywalne*. Prawdopodobnie chodziło wam o prawa majątkowe. Ale już w zdaniu "autorskie prawa majątkowe do oprogramowania mają Asseco i Kamsoft." pokazujecie, że nie macie bladego pojęcia o co biega.

  • avatar

    giles

    Oceniono 36 razy 28

    naiwna ta wiara w PiS, ktory zrobi porządek z korupcja. Bedą oczywiście fajerwerki jak ten z NFZ, ale historia w jaki sposób PiS podszedł do SKOKow nie powinien pozostawić jakichkolwiek złudzeń. Korupcja jest wszędzie tan gdzie sa duże pieniądze. W USA, Niemczech i Szwajcarii, o Południu Europy nie wspominając. Zeby z nią skutecznie walczyć potrzebne jest państwo prawa, przejrzystość i niedyskryminujące procedury. I wolne media. Celem PiS-u jest nieskrępowana niczym władza dla Jarosława Kaczynskiego i kariery dla wiernych ale miernych pisdzielcow. Budujemy Kacza Rzesze, w której nie będzie ani praworządności, ani przejrzystosci, ani wolnych mediów. Za to będzie gigantyczna korupcja bo tak jest wszędzie tam , gdzie demokracja jest ograniczona albo jie ma jej wogole....

  • avatar

    c.t.k

    Oceniono 35 razy 21

    Czy ktoś kontroluje kościelne systemy informatyczne,również zbierające dane o wszystkich Polakach?.Każda parafia takim systemem dysponuje.Być może są też połączone w sieć.Nie,nikt nie kontroluje,a są tam gromadzone bardzo ważne informacje,także o statusie materialnym osób,oraz dane wrażliwe dane

  • avatar

    junk92508

    Oceniono 19 razy 19

    Rządy się zmieniają a Asseco kosi kasę dalej...

  • avatar

    safelogica

    Oceniono 17 razy 15

    Umowa z 1999? A któż to wtedy rządził Polską? Formacja AWS, której jednym z "synów" był Lech Kaczyński a ważniakiem Jerzy Buzek

  • avatar

    miroo

    Oceniono 18 razy 14

    A kiedy śledztwo jak AWS czyli PIS podpisał umowę w 1999 roku?
    Nie będzie bo prokuratura jest w rękach PiS..

    Trolle pisowskie: zajmijcie się czymś pożytecznym zamiast tutaj trollowac.. Macie swoje portale psubraty..

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Najczęściej czytane