Marzysz o podróży wehikułem czasu? Twój mózg daje taką możliwość [fragment książki "Mózg. Władca czasu"]

"Twój mózg to najlepszy wehikuł czasu, jaki kiedykolwiek posiądziesz. Można też ująć to inaczej: jesteś najlepszym wehikułem czasu, jaki kiedykolwiek skonstruowano" - pisze Dean Buonamo, amerykański profesor neurobiologii i psychologii, w swojej książce "Mózg. Władca czasu".

Poniżej zamieszczamy fragment publikacji uczonego, który jest wiodącym teoretykiem w dziedzinie neuronauki czasu.

Oczywiście mózg nie umożliwia nam fizycznego przemieszczania się w czasie, lecz stanowi swego rodzaju wehikuł czasu z czterech powiązanych ze sobą przyczyn:

1. Mózg to maszyna pamiętająca przeszłość po to, żeby przewidywać przyszłość.

Przez setki milionów lat zwierzęta prześcigały się w przewidywaniu przyszłości. Przewidują one działania swoich ofiar, drapieżników i partnerów; przygotowują się na przyszłość, chowając zapasy pokarmu i budując gniazda; przewidują nadejście świtu i zmierzchu, wiosny i zimy. Stopień, w jakim zwierzętom udaje się przepowiadać przyszłość, mierzy się ewolucyjną walutą w postaci przeżycia i reprodukcji. W rezultacie mózg w zasadzie stanowi maszynę do przewidywania lub przepowiadania.

Bez względu na to, czy zdajesz sobie z tego sprawę, czy nie, mózg w każdej chwili automatycznie stara się przewidzieć, co się za chwilę stanie. Te krótkoterminowe prognozy, sięgające w przyszłość maksymalnie na kilka sekund, rodzą się całkowicie automatycznie i nieświadomie. Jeśli sprężysta piłeczka stacza się ze stołu, automatycznie dostosowujemy nasze ruchy, żeby ją złapać, gdy się odbije od podłoża, a nie postępujemy tak samo, gdy ze stołu spada ciastko.

Ludzie oraz inne zwierzęta stale usiłują również formułować prognozy długoterminowe. Prosty akt lustrowania przez zwierzę otoczenia stanowi próbę uzyskania wglądu w wydarzenia, które zajdą w następnych minutach i godzinach: kiedy wilk zatrzymuje się, żeby ocenić to, co wykrywa wokół siebie wzrokiem, słuchem i węchem, poszukuje wskazówek, które pomogą mu uniknąć ewentualnych drapieżników oraz
znaleźć zdobycz i partnera. W celu przewidzenia przyszłości mózg przechowuje olbrzymią ilość informacji o przeszłości; niczym program do sporządzania kopii bezpieczeństwa Time Machine firmy Apple mózg niekiedy dodaje do tych wspomnień etykiety czasu (daty), co umożliwia nam przeglądanie epizodów z naszego życia, uporządkowanych chronologicznie.

2. Mózg to maszyna odmierzająca czas.

Mózg przeprowadza szeroki zakres obliczeń, również takich, które są niezbędne do rozpoznania czyjejś twarzy albo wybrania następnego ruchu w partii szachów. Odmierzanie czasu to kolejny rodzaj obliczeń dokonywanych przez mózg: nie polega ono na prostym liczeniu sekund, godzin i dni naszego życia, lecz na rozpoznawaniu i tworzeniu wzorców czasowych, takich jak skomplikowany rytm piosenki albo
starannie zaplanowana w czasie sekwencja ruchów, umożliwiająca gimnastykowi wykonanie płynnego przewrotu.

Odmierzanie czasu stanowi zasadniczy element przewidywania przyszłości. Jak wie każdy meteorolog, nie wystarczy obwieścić, że będzie padał deszcz; trzeba również przewidzieć, kiedy to nastąpi. Kiedy kot zrywa się do wyskoku, żeby pochwycić ptaka w locie, musi przewidzieć, gdzie ptak się znajdzie w następnej sekundzie. Z kolei wiadomo, że ptaki zapylające rośliny kontrolują czas, jaki upłynął od ich ostatniej wizyty przy konkretnym kwiecie, żeby przed następną wizytą umożliwić roślinie uzupełnienie zapasu nektaru. Od umiejętności trafienia rzuconą włócznią w ruchomy cel, wypowiedzenia w odpowiednim momencie puenty żartu lub zagrania na fortepianie Sonaty księżycowej Beethovena aż do zdolności regulowania codziennych cykli snu i czuwania oraz miesięcznych cykli rozrodczych dosłownie każdy aspekt zwierzęcych zachowań i funkcji poznawczych wymaga odczuwania czasu.

3. Mózg to maszyna tworząca poczucie czasu.

W odróżnieniu od wzroku lub słuchu nie mamy narządu zmysłu wykrywającego czas. Czas nie jest ani postacią energii, ani podstawową właściwością materii, które można by wykryć pomiarami fizycznymi. Mimo to w sposób bardzo podobny do świadomej percepcji barw przedmiotów (czyli długości fal odbitego promieniowania elektromagnetycznego) świadomie postrzegamy upływ czasu. Podobnie jak większość subiektywnych doświadczeń, nasze poczucie czasu podlega licznym złudzeniom i zniekształceniom.

Taki sam okres – odmierzony zewnętrznym zegarem – w zależności od wielu czynników może sprawiać wrażenie, że mija w mgnieniu oka lub się ciągnie. Jednakże świadoma percepcja upływu czasu, zniekształcona lub nie, oraz wrażenie nieustannych zmian w otaczającym nas świecie należą do najlepiej znanych i niekwestionowanych przeżyć
wszystkich ludzi. Chociaż właśnie to poczucie upływu czasu najbardziej koliduje z pojęciem czasu uznawanym przez wielu fizyków i filozofów.

4. Mózg umożliwia nam umysłowe podróże w czasie, w przód i wstecz.

Wyścig o umiejętność przewidywania przyszłości bez trudu wygrali nasi przodkowie z podrodziny Homininae, kiedy posiedli zdolność rozumienia pojęcia czasu oraz dokonywania umysłowej projekcji samych siebie wstecz, w przeszłość, i naprzód, w przyszłość – czyli umysłowej podróży w czasie. Jak się podobno wyraził Abraham Lincoln: "Najlepszy sposób przewidzenia przyszłości polega na jej stworzeniu"; dokładnie to umożliwiają nam umysłowe podróże w czasie. Przeszliśmy od przewidywania kapryśnych wyroków natury do tworzenia przyszłości poprzez uchylanie jej decyzji.

Ceniony kanadyjski psycholog Endel Tulving ujął to następująco: "Wczesne oznaki nastawionej na przyszłość myśli i planowania obejmowały uczenie się używania ognia, chronienia go i rozniecania, wytwarzanie narzędzi, a następnie przechowywanie ich i noszenie. Wyposażanie zmarłych w składane do grobu dobra; uprawa roślin, owoców i warzyw; udomowianie zwierząt stanowiących źródło żywności i odzieży; (…)
wszystkie powyższe działania reprezentują stosunkowo niedawne postępy ewolucji człowieka. Każde z nich zaś opiera się na świadomości istnienia przyszłości".

Wszyscy na nowo przeżywamy w myślach radość lub smutek z powodu minionych zdarzeń i przeprowadzamy umysłowe symulacje alternatywnych wersji tych epizodów, żeby zbadać, do czego mogłyby doprowadzić. Wybiegamy też myślą w drugim kierunku, w przyszłość; za każdym razem gdy się czegoś lękamy lub o czymś
marzymy, tworzymy symulacje różnych scenariuszy przyszłego życia w nadziei ustalenia najlepszego sposobu działania w teraźniejszości. Ludzie mogą być lub nie
być jedynymi na tej planecie stworzeniami odbywającymi umysłowe podróże w czasie, ale na pewno jesteśmy jedynymi zwierzętami wykorzystującymi tę zdolność do
rozważania możliwości rzeczywistego przenoszenia się w przeszłość lub przyszłość.

Dean Buonomano 'Mózg. Władca czasu' (okładka książki)Dean Buonomano 'Mózg. Władca czasu' (okładka książki) mat. wyd.

Więcej o:

Dostęp Premium TOK FM

Serwis informacyjny