Te historie wciąż nie są do końca wyjaśnione i tak raczej już pozostanie. "Blizny" o ofiarach stanu wojennego

40 lat temu w Polsce władza komunistyczna wprowadziła stan wojenny. W podcaście Magdaleny Rigamonti "Blizny" wspominamy ofiary tamtego okresu.
Zobacz wideo

"Blizny" to cykl podcastów o losach czterech młodych ludzi, których w ostatniej dekadzie PRL aparat władzy pozbawił życia. Te historie wciąż nie są do końca wyjaśnione i tak raczej już pozostanie. Są natomiast pełne symbolizmu. Także dlatego, że dzisiejsi rówieśnicy śmiertelnych ofiar komunistycznego reżimu, o których opowiadają "Blizny", o stanie wojennym, jego realiach, wydarzeniach i zbrodniach władzy wiedzą często niewiele albo wręcz nic.  

"Ostatnia droga Grzegorza Przemyka"

Pierwszy odcinek cyklu "Blizny" to historia Grzegorza Przemyka, młodego poety, pobitego śmiertelnie na komisariacie milicji. To jednak nie tylko opis zbrodni, ale samej postaci Przemyka i jego matki, Barbary Sadowskiej. A także późniejszego, wieloletniego zacierania śladów tej zbrodni przez komunistyczne władze.

Magdalena Rigamonti rozmawia o tym z Cezarym Łazarewiczem, autorem książki "Żeby nie było śladów", która stała się kanwą filmu fabularnego, polskiego kandydata do Oscara. Rigamonti i Łazarewicz wychodzą ze studia i wjeżdżają na 11. piętro bloku, pod drzwi mieszkania, w którym mieszkał Grzegorz z mamą. Idą też na warszawski Plac Zamkowy, a stamtąd śladem "ostatniej drogi Grzegorza Przemyka". Wspominają tragiczne zdarzenia, zastanawiają się też nad ich genezą oraz wnioskami, jakie płyną z tej historii. 

"Kto zaszczuł Jarosława Brejzę?"

Jarosław Brejza był bardzo młody. Ale już aktywny - może nawet nie tyle politycznie, co społecznie. Jego największe osiągnięcie to stworzenie Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Młodzieży Szkolnej "Solidarność" w Inowrocławiu. Związek zaakceptował tę bezprecedensową w skali kraju organizację. Jarosław Brejza mógł być z siebie dumny.

Przede wszystkim jednak ten młody człowiek został zaszczuty. Po wprowadzeniu stanu wojennego PRL-owskie służby prześladowały go. Nie wytrzymał tego psychicznie. Aktywność polityczna rodziny Brejzów ma jednak swoje korzenie, ma też swoją kontynuację: brat zmarłego Jarosława to Ryszard Brejza, dzisiejszy prezydent Inowrocławia. Zaś syn Ryszarda, Krzysztof to wieloletni poseł, a dzisiaj senator RP. 

To właśnie oni: Ryszard i Krzysztof, a także matka Ryszarda i Jarosława, a zarazem babcia Krzysztofa, Halina Brejza opowiadają tragiczną historię Jarosława.

"Do dziś nie wiadomo, kto zabił Emila"

Emil Barchański nie dożył swoich siedemnastych urodzin. Zmarł 3 dni wcześniej. Do dziś nie wiemy, kto go zabił. W sumie nie wiemy też nawet, czy ktoś go zabił. Ale nikt chyba nie sądzi, że było to samobójstwo. Zwłaszcza że zdaniem tych, którzy rozmawiali z Hubertem - ostatnim człowiekiem, o którym wiemy, że widział Emila żywego - trudno uwierzyć w którąkolwiek z wersji wydarzeń, jaką Hubert w tej sprawie przedstawił. 

Ostatnie miesiące życia Emila wspomina w rozmowie z Magdaleną Rigamonti jego przyjaciel, Artur Leon Nieszczerzewicz. To on uczestniczył w zorganizowanej przez Emila akcji podpalenia pomnika Feliksa Dzierżyńskiego. Najlepiej też zna i czuje motywacje, jakie kierowały nastolatkami, urządzającymi antykomunistyczne akcje, także w czasie stanu wojennego. Po śmierci Emila Artur stał się, jak sam to określa, "synem" rodziców Emila. 

Drugi z rozmówców Autorki to Witold Kaliński, dyrektor warszawskiego liceum im. Mikołaja Reja w latach 1977-1984, a więc w czasie, kiedy Barchański do tego liceum uczęszczał. Dyrektor Kaliński był jedną z pierwszych osób, którym Emil opowiedział o swoim zatrzymaniu i pobiciu przez SB. 

Tragiczne, ostatnie tygodnie życia Emila Barchańskiego poznajemy też z zapisków: wspomnień samego Emila i jego matki, Krystyny Barchańskiej. 

W ostatnim odcinku cyklu Magdalena Rigamonti pyta o śmierć Jacka Zejdlera, aktora znanego z tytułowej roli w serialu "Stawiam na Tolka Banana". O jego życiu i śmierci rozmawia m.in. z Filipem Łobodzińskim, z którym poznali się na planie serialu.

DOSTĘP PREMIUM

DOSTĘP PREMIUM