Zachowek - ile komu się należy i jak go uzyskać?

Testament może sporządzić każda osoba pełnoletnia, o ile nie jest ubezwłasnowolniona i działa z własnej woli. Najważniejsze w testamencie jest wskazanie spadkobierców. Co jeśli zmarły nie uwzględnił najbliższej rodziny? W prawie przewidziano mechanizm, który chroni rodzinę testatora przed całkowitym utraceniem dostępu do spadku. Zachowek - ile komu się należy i jak go uzyskać?

Wydziedziczenie w testamencie i kwestia zachowku

Testament może sporządzić każda osoba pełnoletnia, o ile nie jest ubezwłasnowolniona i działa z własnej woli. Najważniejsze w testamencie jest wskazanie spadkobierców, czyli osób bądź osoby, która wstępuje w prawa i obowiązki zmarłego. Jednocześnie testator ma pełną wolność w rozporządzaniu swoim mieniem i może przepisać je komukolwiek. Jeżeli jest to więcej niż jedna osoba, można przyporządkować każdemu ze spadkobierców konkretną część spadku, np. działka dla syna, mieszkanie dla żony. Bez tego wskazania każdy z nich otrzyma równą część majątku. Sytuacją szczególną jest wydziedziczenie, czyli pozbawienie praw do dziedziczenia po zmarłym. Możliwe przyczyny takiej decyzji określa określa art. 1008 Kodeksu cywilnego.

Jednocześnie w prawie przewidziano mechanizm, który chroni najbliższą rodzinę testatora przed całkowitym utraceniem dostępu do spadku. Jest nią zachowek, czyli określony ułamek wartości udziału spadkowego, który w innych warunkach przypadałby spadkobiercy w świetle przepisów o dziedziczeniu. Innymi słowy - najbliższej rodzinie zmarłego przysługuje pewna część spadku, nawet jeśli zmarły nie uwzględnił ich w testamencie. Jest to więc swojego rodzaju prawny kompromis między spadkodawcą i jego bliskimi, zabezpieczający interesy rodziny zmarłego.

Zachowek - ile komu się należy i jak go uzyskać?

Prawo do zachowku ma tylko najbliższa rodzina zmarłego, a więc rodzice, małżonek, dzieci i wnuki. Wysokość zachowku obliczana jest na podstawie wartości aktywów i pasywów spadku, a także niektórych darowizn przekazanych przez spadkodawcę. O jego wysokości decyduje przede wszystkim wiek spadkobiercy i jego stan zdrowia, ponieważ małoletnim i trwale niezdolnym do pracy spadkobiercom przysługuje 2/3 wartości udziału spadkowego, która przypadałaby im przy zastosowaniu dziedziczenia ustawowego. Pozostałym przypada 1/2 tej samej wartości. Jednak wśród grupy uprawnionej zdarzają się wyjątki, a wspomniane wyżej osoby mogą zostać pozbawione prawa do zachowku. Dzieje się tak w kilku przypadkach:

  • przy wydziedziczeniu przez testatora,
  • uznaniu za niegodnego dziedziczenia,
  • odrzuceniu spadku,
  • zrzeczenia się dziedziczenia, gdy w umowie z testatorem wskazano, że zrzeczenie nie obejmuje zstępnych.

Objęci zachowkiem zyskują swoje prawo wraz z otwarciem spadku. Jeżeli osoba uprawniona do zachowku nie otrzyma go, wówczas ma prawo domagać się świadczenia pieniężnego od spadkobierców, zapisobierców windykacyjnych i obdarowanych. Uprawieni mają pięć lat od śmierci krewnego, żeby wnieść do sądu o zaległy zachowek. Pozew składa się w sądzie właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub właściwym dla miejsca zlokalizowania majątku, gdy nie da się ustalić adresu zmarłego. Największą trudność sprawia w tym przypadku obliczenie kwoty zachowku, o którą pozew musi być uzupełniony. W tym celu należy wpierw zorientować się w wartości majątku zmarłego (np. skorzystać z usług rzeczoznawcy).

DOSTĘP PREMIUM