Znamy nominacje do Paszportów POLITYKI. Laureaci zostaną ogłoszeniu w styczniu 2023

W styczniu 2023 r. już po raz 30. wręczone zostaną nagrody kulturalne tygodnika "Polityka", jedne z najważniejszych i najbardziej prestiżowych nagród w świecie kultury w Polsce - Paszporty POLITYKI. Dziś poznaliśmy nazwiska nominowanych w poszczególnych kategoriach.

W pierwszym etapie eliminacji niezależni krytycy z różnych redakcji i instytucji kultury zgłosili najciekawsze osobowości minionego roku w siedmiu kategoriach: Film, Literatura, Teatr, Sztuki wizualne, Muzyka poważna, Muzyka popularna i Kultura cyfrowa. W kolejnym etapie Kapituła składająca się z dziennikarzy tygodnika POLITYKA wyłoni tegorocznych laureatów. 

Oto pełna lista nominowanych:

FILM

Jan Holubek - reżyser i operator, rocznik 1978. Współtwórca „Wielkiej wody", najlepszego jak dotąd polskiego serialu Netflixa i  jednego z naszych największych sukcesów w tej dziedzinie. Opowieści o powodzi i potransformacyjnej rzeczywistości, która rozgrywa się we Wrocławiu w 1997 r. Dwa lata temu otrzymał swoją pierwszą nominację do Paszportu za debiut fabularny „25 lat niewinności. Sprawa Tomasza Komendy", który również stał się przebojem (obejrzało go ponad 700 tys. Polaków). Wcześniej zyskał renomę jako autor zdjęć. Jego znakiem firmowym jest wszechstronność, czego dowodem także dokument „Słońce i cień", poświęcony przyjaźni jego ojca - Gustawa Holoubka - z Tadeuszem Konwickim, oraz kryminalny serial „Rojst" rozgrywający się w mrocznych realiach stanu wojennego.

Damian Kocur - reżyser, doktorant w Szkole Filmowej w Łodzi, absolwent  Wydziału Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego, ma też licencjat z germanistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Urodził się w 1983 r. Autorski styl wypracował, realizując kolejne nagradzane krótkie metraże. Jego wrażliwe społecznie kino często rozgrywa się na prowincji, zaciera granice między fabułą a dokumentem, przed kamerą stają nieprofesjonalni aktorzy. Fabularny debiut „Chleb i sól" - historia inspirowana głośną tragedią w Ełku, gdzie w noc sylwestrową tunezyjski pracownik baru z kebabem śmiertelnie ranił Polaka, który ukradł z baru napoje - przyniósł mu międzynarodowe uznanie i prestiżowe wyróżnienia na festiwalach w Wenecji, Antalyi, Cottbus, Gijón, Kairze oraz kompletne zlekceważenie jury w Gdyni.

Agnieszka Smoczyńska - reżyserka i  scenarzystka filmowa i  teatralna. Urodziła się w 1978 r. we Wrocławiu. Jej fabularny debiut „Córki dansingu", feministyczny horror o dorastaniu i  inicjacji skrzyżowany z musicalem, zdobył łącznie kilkanaście światowych nagród. Za „Fugę", bergmanowską opowieść o kobiecie cierpiącej na fugę dysocjacyjną, zaburzenie, które powoduje utratę pamięci, była nominowana do Paszportu POLITYKI w 2018 r. Trzecia, nakręcona w Wielkiej Brytanii, fabuła - „Silent Twins" - to historia afrokaraibskich bliźniaczek z Walii, które przez lata odmawiają werbalnej komunikacji z kimkolwiek poza sobą i zamykają się w świecie własnej wyobraźni. Film potwierdza z kolei pozycję Smoczyńskiej jako artystki obdarzonej najbardziej niezwykłą wyobraźnią we współczesnym polskim kinie.

TEATR

Jakub Skrzywanek - reżyser i dyrektor artystyczny Teatru Współczesnego w Szczecinie. Urodzony w 1992 r. we Wrocławiu. Ma na koncie jedne z najmocniej dyskutowanych przedstawień ubiegłego sezonu. Pierwsze to „Śmierć Jana Pawła II" (Teatr Polski w Poznaniu), naturalistyczna rekonstrukcja ostatnich godzin życia papieża Wojtyły, zestawiona ze wspomnieniami i refleksjami poznaniaków i poznanianek. Drugi - oparty na reportażach Janusza Schwertnera „Spartakus. Miłość w czasach zarazy" (Teatr Współczesny w Szczecinie) - podnosi problem wykluczenia osób LGBT+ i katastrofalnego stanu psychiatrii dziecięcej, a kolejne pokazy wieńczą śluby par jednopłciowych, w pozateatralnej polskiej rzeczywistości wciąż niedostępne. Chwalony za odwagę, konsekwentne łączenie postawy skandalisty i prowokatora ze społecznym zaangażowaniem.  

Michał Buszewicz - dramatopisarz, dramaturg i reżyser, urodzony w 1986 r. w Krakowie. Jego „Edukacja seksualna" (Teatr Współczesny w Szczecinie), mądry spektakl z misją, napisany oraz wyreżyserowany przez samego Buszewicza, nie tylko zachwyca młodszych i starszych, wygrywa festiwale i jest niekwestionowanym teatralnym hitem mijającego roku, ale przejmuje obowiązki porzucone przez ideologicznie sterowane polskie szkolnictwo. Wcześniej jego sztuki trafiały do finału Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej czy bydgoskiej Aurory. Jako dramaturg współpracował przy spektaklach reżyserowanych przez nagrodzone Paszportem POLITYKI Ewelinę Marciniak i Annę Smolar. Od kilku lat reżyseruje własne teksty, prowadzi też warsztaty dramaturgiczne dla młodzieży i dorosłych, i jest licencjonowanym nauczycielem Vinyasa jogi.

Agnieszka Jakimiak - reżyserka teatralna i dramatopisarka, a także nagradzana eseistka i recenzentka. Urodzona w 1987 r. w Łodzi. Gatunek, jaki uprawia w teatrze, można nazwać scenicznym esejem. Pierwsze (lata 2011-17) tworzyła w duecie z reżyserką Weroniką Szczawińską, kolejne, jako reżyserka i (współ)scenarzystka, z dramaturgiem i scenografem Mateuszem Atmanem. Do najnowszych należą m.in. „Martwa natura" (Teatr Powszechny w Warszawie), „nosexnosolo" (Wrocławski Teatr Współczesny i Komuna Warszawa), nawiązujący do mobbingu i molestowania stosowanego przez belgijskiego twórcę Jana Fabre'a wobec artystów swojej grupy, czy „Kongres futurologiczny" na podstawie prozy Lema (Teatry Współczesne we Wrocławiu i Szczecinie). Oraz doceniona przez krytyków „Miła robótka", o emancypacyjnym aspekcie polskiej pornografii z lat 90. 

LITERATURA

Urszula Honek - urodziła się w 1987 r., pochodzi z Racławic koło Gorlic, a Beskid Niski opisuje w nominowanych „Białych nocach" (Wydawnictwo Czarne). Zaczyna się je czytać jak zbiór opowiadań, ale w pewnym momencie okazuje się, że te historie są ze sobą powiązane. Honek tworzy świat, w którym jawa miesza się ze snem i wyobraźnią, a opisuje go z wyczuciem zdania i rytmu. To jej debiut prozatorski, wcześniej ukazały się trzy książki poetyckie: „Sporysz" (2015 r.), „Pod wezwaniem" (2018 r.) i „Zimowanie" (2022 r.). Była laureatką m.in. Nagrody im. Adama Włodka oraz Nagrody im. Stanisława Barańczaka w ramach Poznańskiej Nagrody Literackiej. Była też nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia. Za „Białe noce" otrzymała już nominację do międzynarodowej nagrody Premio Grand Continent 2022. 

Grzegorz Piątek - urodził się w 1980 r. w  Warszawie i ukończył Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej. Pisze, wykłada, opowiada i oprowadza. Był kuratorem wielu wystaw, pracował jako redaktor miesięcznika „Architektura-Murator", pisał felietony w „Gazecie Stołecznej" oraz artykuły o architekturze, designie i mieście. Jego książki „Sanator: kariera Stefana Starzyńskiego" (2016 r.) i „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949" (2020 r.) zostały uhonorowane Nagrodą Literacką m. st. Warszawy, „Najlepsze miasto świata" znalazło się w finale nagrody Nike. Najnowsza to „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939" (Wydawnictwo WAB). Autor mierzy się tym razem z mitem „miasta z morza i marzeń", w kolejnym polskim mieście odnajdując fascynującego bohatera.

Ishbel Szatrawska - urodziła się w 1981 r. w Olsztynie, a  obecnie mieszka w Krakowie. Jest  dramatopisarką i  teatrolożką. Zadebiutowała dramatem „Objects in Mirror Are Closer Than They Appear" w e-antologii „Nasz głos" wydanej przez Narodowy Stary Teatr w Krakowie. I również za dramat, „Żywot i śmierć pana Hersha Libkina z Sacramento w stanie Kalifornia" (Wydawnictwo Cyranka), otrzymała nominację. Ze swobodą i odwagą gra tu konwencjami, zmienia tonacje, miesza współczesność i przeszłość. Korzysta z tradycji dramatów Hanocha Levina, teatru Warlikowskiego i Krall, ale idzie dalej, a wszystko po to, żeby przyszpilić pojedynczy żydowski los - Hersha Libkina, który z łódzkiego getta i z Auschwitz trafia po wojnie do Hollywood - i jednocześnie podważyć rozmaite stereotypy.

SZTUKI WIZUALNE

Solidarny Dom Kultury Słonecznik - powstał jako spontaniczna reakcja na wybuch wojny w Ukrainie i napływ do Polski setek tysięcy uchodźców. Łączy autentyczny oddolny aktywizm z instytucjonalnym wsparciem (opiekę merytoryczną i lokalową roztoczyło nad „Słonecznikiem" Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie). Zaczął od akcji typowo pomocowych, z czasem jednak działalność się poszerzyła o projekty kulturalno-artystyczne: wykłady i prelekcje, warsztaty plastyczne dla dzieci, prezentacje książek, koncerty, wieczory poezji, ale też warsztaty kulinarne. Jako inicjatorów „Słonecznika" wymienia się Tarasa Gembika, Yulię Krivich, Jakuba Depczyńskiego, Marię Beburię, Kaję Kusztrę, Natalię Sielewicz, Bognę Tęczynopol i Sebastiana Cichockiego.

Potencja - grupa artystyczna, tworzona od połowy poprzedniej dekady przez trójkę absolwentów krakowskiej ASP: Karolinę Jabłońską (ur. w 1991 r.), Tomasza Kręcickiego (ur. w 1990 r.) i Cyryla Polaczka (ur. w 1989 r.). Zaczynali z pozycji buntowniczych, w 2018 r. w czasie Warsaw Gallery Weekend otworzyli alternatywne stoisko ze sztuką pod Pałacem Kultury. Szybko jednak zostali zauważeni przez czołowe polskie galerie. Łączy ich ciekawość wobec otaczającego świata; przyglądają się jego szczegółom, pozornie banalnym (Kręcicki), nadają codzienności posmak surrealny, tajemniczy (Polaczek) albo zmagają się z nią, angażując osobiste emocje (Jabłońska). W 2022 r. grupa przypomniała o sobie wyśmienicie przygotowaną wystawą „Teoria humoralna" w BWA Zielona Góra i BWA Bielsko-Biała. 

Agata Słowak - malarka, urodziła się w 1994 r., dyplom na warszawskiej ASP obroniła w 2019 r. W oryginalny sposób łączy odwagę w podejmowaniu ważnych tematów społecznych z osobistą perspektywą, uwzględniającą jej pragnienia, marzenia, popędy, fantazje, lęki, nadzieje. Jej prace potrafią jednocześnie wzbudzać emocje i prowokować intelektualnie. Szybko dostrzeżona przez kuratorów. Chrztem bojowym był udział w głośnej wystawie „Farba znaczy krew" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (2019 r.). W tym roku wysoko oceniono jej indywidualną wystawę „Tylko nasze stany" w Fundacji Galerii Foksal, ale też udział w wystawach zbiorowych: „Niepokój przychodzi o zmierzchu" (Zachęta), „Kto zapisze historię łez" (MSN) i „Siedem etapów życia kobiety" (Miejska Galeria Sztuki w Łodzi).

MUZYKA POWAŻNA

Szymon Chojnacki - bas-baryton, urodzony w  1984 r. Studiował w poznańskiej Akademii Muzycznej, w  Musikhochschule w Lubece oraz Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst w Stuttgarcie. Jego repertuar jest szeroki: w wiedeńskiej Staatsoper uczestniczył w wystawieniu „Burzy" współczesnego twórcy Thomasa Adèsa, w teatrze w Passau śpiewał w „Jesus Christ Superstar" Andrew Lloyda Webbera, „Platée" Jeana-Philippe’a Rameau czy „Lisiczce Chytrusce" Leoša Janácka. Wykonuje też pieśni i muzykę oratoryjno-kantatową. W tym roku polskie wydawnictwo muzyczne Acte Préalable wydało z jego inicjatywy wysoko ocenianą płytę z kompletem pieśni legendarnego pianisty-wirtuoza Ignacego Friedmana. W Niemczech otrzymała nominację do prestiżowych nagród OPUS Klassik, nominowana jest też do International Classical Music Awards.

Lilianna Krych - dyrygentka, urodzona w 1986 r. w Warszawie, absolwentka warszawskiego Uniwersytetu Muzycznego. Ma wiele osiągnięć w dziedzinie muzyki współczesnej i operowej. Jest członkinią kolektywu Hashtag Ensemble i prowadzi ambitne programy na Warszawskiej Jesieni, m.in. prawykonanie „Fake Opera" Wojciecha Błażejczyka i pierwsze sceniczne polskie wykonanie opery kameralnej „Luci mie traditrici" Salvatore Sciarrino; w tym roku poprowadziła fragmenty „The Great Learning" Corneliusa Cardew oraz „Pasję dziewczynki z zapałkami" Davida Langa we współpracy z Match-Match Ensemble, Teatrem Bezdomnych i Radical Polish Arkestra. Współpracuje z Polską Operą Królewską. Fascynuje ją przenikanie się dziedzin sztuki, praca w obszarze głosu, ciała i ruchu; bywa nie tylko dyrygentką, ale też performerką. 

Anna Sułkowska-Migoń - urodzona w 1995 r. w Krakowie dyrygentka, która początkowo była instrumentalistką. Studiowała grę na altówce na warszawskim Uniwersytecie Muzycznym, następnie dyrygenturę symfoniczno-operową w Akademii Muzycznej w Bydgoszczy u swego ojca Piotra Sułkowskiego, wreszcie w krakowskiej Akademii na kierunku dyrygentury symfonicznej (u Łukasza Borowicza) oraz chóralnej. Dwukrotna stypendystka programu Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca „Dyrygent-rezydent", zaangażowana także w działalność edukacyjną. W marcu wygrała konkurs dla dyrygentek La Maestra w Paryżu, otrzymała też nagrodę Taki Alsop Conducting Fellowship, a w ostatnich dniach Nagrodę Koryfeusza Muzyki Polskiej w kategorii Odkrycie Roku oraz zaproszenie do programu Hart Institute of Women Conductors przy operze w Dallas. 

MUZYKA POPULARNA

1988 (Przemysław Jankowiak) - rok urodzenia nosi w pseudonimie, a w muzyce, którą jako producent nagrywa dla różnych wykonawców, słychać, że potrafi patrzeć w przyszłość, nie zapominając o przeszłości. Pochodzi ze Szczecina, na scenie działa od kilkunastu lat, nagrywał pod szyldem Etamski i w duecie Syny (z nominowanym do Paszportu POLITYKI raperem Piernikowskim). Pierwszą nominację do Paszportu w roku 2020 przyniósł mu autorski minialbum „Ring the Alarm" oraz nagrana w duecie z raperem Włodim płyta „W/88". W roku 2022 opublikował autorski album „Ruleta", na który zaprosił całą plejadę gości, nie tylko z hiphopowego środowiska. Partnerował też Monice Brodce przy pracy nad jej chwalonym minialbumem „Sadza", a na festiwalu w Gdyni błysnął jako autor muzyki do pełnometrażowego filmu „Zadra". 

Mrozu - urodził się w 1986 r. we Wrocławiu, jako Łukasz Mróz. Wokalista, producent muzyczny, kompozytor i autor tekstów o szerokich horyzontach - od popu, po reggae i hip hop. Solowe albumy nagrywa od 13 lat, ma na koncie sporo przebojów („Miliony monet", „Jak nie my to kto", „Szerokie wody"), na ścianie kilka platynowych i złotych płyt. Ale to „Złote bloki" z 2022 r. przyniosły mu nominację do Paszportu. Decydującym czynnikiem wydaje się tu styl - pełen elegancji, mocno zanurzony w przeszłości, nawiązujący do R&B, a nawet bluesa, a przy tym naturalny i swobodny, świetnie przyjmowany na żywo, co potwierdzają wyprzedane trasy koncertowe. Co ciekawe, podobnie jak konkurent z paszportowych nominacji - 1988 - Mrozu też miał epizod twórcy hiphopowych beatów. 

Szczyl - urodził się w 2000 r. jako Tymoteusz Rożynek. A wydana pod koniec 2021 r. debiutancka płyta „Polska Floryda" (w tytule odnosił się do rodzinnej Gdyni i całego Trójmiasta) z miejsca uczyniła z niego sensację sceny hiphopowej. Sens wyboru drogi artystycznej potwierdziły trzy nominacje do Fryderyków oraz kolejne trofea na nagrodach branżowych (Lech Polish Hip-Hop Music Awards zdobyte w trzech kategoriach) oraz nagroda Odkrycie Empiku 2021. Szczyl jest wszechstronnym raperem, który pozwala sobie na wycieczki w stronę tradycji tego gatunku w polskim wydaniu. Łączy pokolenia, także na nowej, świetnie ocenianej płycie, „8171", którą nagrał w całości w duecie z Magierą, producentem muzycznym stale obecnym na scenie od dwóch dekad.  

KULTURA CYFROWA

Anna i Jakub Górniccy (Outriders) - współzałożyciele międzynarodowego reporterskiego start-upu, który zmienił w ostatnich sezonach sposób opowiadania o świecie. Ich pomysł to połączenie wysokiej próby dziennikarstwa z innowacyjnym wykorzystaniem cyfrowych technologii medialnych. Doskonałym wyrazem takiej strategii jest projekt „Jeden dzień w…", opowiadający o życiu w czasie wojny w sześciu miastach Ukrainy. Reporterzy Outriders wspólnie z kolegami przewodnikami z Ukrainy pokazują, jak wygląda życie w cieniu nieustannego zagrożenia bombardowaniami. A technologia VR/360 pozwala widzom zanurzyć się w życie tych miast i podążać w naturalny sposób za opowieścią narratora. Najważniejsze są tu opowieści o współczesnym świecie, a nowe technologie to środek, który pomaga w dotarciu z treścią do odbiorców. 

Marcin Kryszpin, Grzegorz Szczygieł (Flying Wild Hog) - współtwórcy jednego z tegorocznych sukcesów polskiego studia Flying Wild Hog, gry „Trek to Yomi". Tę czarno-białą samurajską opowieść chwalono w pierwszej kolejności za walory estetyczne - klimat rodem z filmów Kurosawy - a także za wierność realiom historycznym i religijnym. Całość jest, jak to bywa w tej branży, efektem pracy zespołowej wielu osób, ale paszportowi jurorzy zwracali uwagę na wkład Kryszpina (ur. 1985 r.), założyciela i Game Directora rzeszowskiego oddziału Flying Wild Hog, oraz Szczygła (ur. w 1983 r.), absolwenta wrocławskiej ASP, od początku związanego z tym oddziałem, gdzie pełni funkcję Art Directora, choć na koncie ma też doświadczenia filmowe i telewizyjne. 

Mateusz Skutnik - urodzony w 1976 r. w Poznaniu twórca komiksów i gier, absolwent Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej. Zasłynął najpierw komiksowym cyklem „Rewolucje", malowanym od ponad 20 lat i publikowanym przez Egmont (2004-06) oraz wydawnictwo Timof i Cisi Wspólnicy (2010–18). To ona była źródłem serii gier „Submachine". Z kolei „Morfołaki", inna seria komiksowa autora, przekształciła się z biegiem lat w serię gier „Daymare Town". Nie porzucił komiksu, ale zrobił sobie przerwę ze względu na pracę nad grą „Slice of Sea", za którą otrzymał nominację do Paszportu. To ręcznie rysowana na papierze - jak komiksy - przygodówka polegająca na rozwiązywaniu zagadek, zaludniona przez dziwaczne stwory, autorska i wysmakowana.

DOSTĘP PREMIUM

DOSTĘP PREMIUM