W stalinowskiej Polsce s康y skazywa造 kobiety za przerywanie ci捫y. Jak dosz這 do legalizacji aborcji?

W latach powojennych kobiety w Polsce mia造 rodzi na pot璕, by odbudowa populacj. Pa雟two "zach璚a這" je do tego za pomoc kodeksu karnego, zgodnie z kt鏎ym przerwanie niechcianej ci捫y karane by這 wi瞛ieniem. Jak dosz這 do tego, 瞠 zabieg sta si legalny?

Mi璠zy innymi o tym pisze dr Magdalena Grabowska w "Zerwanej genealogii". Poni瞠j publikujemy fragment ksi捫ki, kt鏎a ukaza豉 si w wydawnictwie Scholar.

Uchwalone w 1956 r. polskie prawo legalizuj帷e przerywanie ci捫y nale篡 rozpatrywa zar闚no w kontek軼ie zmian politycznych zachodz帷ych w Polsce w okresie odwil篡, jak i jako reprezentatywne dla komunistycznej wizji r闚no軼i kobiet i emancypacji. Z perspektywy zachodnich debat o prawach reprodukcyjnych, w kt鏎ych centrum sta indywidualny wyb鏎 kobiety, polska dyskusja o przerywaniu ci捫y z 1956 r. z pewno軼i nie mo瞠 zosta uznana za feministyczn.

Jej celem nie by這 bowiem uznanie integralno軼i cielesnej kobiet, ani ich prawa wyboru. Komunistyczna r闚no嗆 p販i stawia豉 si w kontrze do "bur簑azyjnego" feminizmu, opartego na liberalnej koncepcji jednostki, czego 鈍iadectwem jest polska debata o przerywaniu ci捫y. Widoczne by造 w niej w徠ki typowe dla komunistycznej retoryki
r闚no軼i, w tym odpowiedzialno軼i spo貫cznej i zdrowia kobiet. Wa積e by造 tak瞠, szczeg鏊nie w kontek軼ie polskim, argumenty odwo逝j帷e si do 鈍ieckiego pa雟twa, nauki i racjonalno軼i (specyficznie rozumianych) oraz modernizacji i post瘼u, kt鏎ych elementem by造 prawa kobiet.

(...) W okresie powojennym podej軼ie w豉dz do aborcji by這 wyznaczone przez obowi您uj帷y nacisk na polityk pronatalistyczn, kt鏎ej celem by豉 maksymalizacja wzrostu liczebno軼i spo貫cze雟twa, w obliczu strat demograficznych spowodowanych dzia豉niami wojennymi). W latach powojennych polityka demograficzna pa雟twa by豉 skoncentrowana na kobietach, w kt鏎ych widziano szans na "zagwarantowanie ci庵貫go i szybkiego wzrostu liczebno軼i spo貫cze雟twa".

Po 1945 r. w Polsce w kwestii aborcji obowi您ywa造 przepisy kodeksu karnego z 1932 r., zgodnie z kt鏎ymi za przerwanie ci捫y kobiecie grozi豉 kara aresztu do 3 lat, osobom za udzielaj帷ym pomocy w sp璠zaniu p這du lub przeprowadzaj帷ym zabieg – do 5 lat, a w wypadku, gdy kobieta zmar豉 – do 10 lat (art. 231 i 232).

Obowi您ek macierzy雟twa

Historyczki tego okresu podkre郵aj jednak, 瞠 o ile w latach 1945-1948 wi瘯szo嗆 proces闚 dotycz帷ych aborcji ko鎍zy豉 si umorzeniem, nawet w przypadkach przyznania si oskar穎nych do winy, to dzia豉nia rz康u wobec os鏏 przerywaj帷ych ci捫 zaostrzy造 si w kolejnych latach, a polityka aborcyjna w latach 1948-1956 pokrywa豉 si z restrykcyjn polityk pronatalistyczn pa雟twa stalinowskiego.

Wzrost karalno軼i za nielegaln aborcj pod koniec lat 40. XX w. stanowi znak zaostrzenia polityki pa雟twa wobec aborcji, kt鏎emu towarzyszy豉 wzmo穎na sankcja wobec kobiet przerywaj帷ych ci捫. Tabuizacja tematu oraz d捫enie do wyrobienia w kobietach poczucia obowi您ku macierzy雟twa sta造 si narz璠ziami kontroli spo貫cznej
wdra瘸nej przez pa雟two przez restrykcyjne przestrzeganie przepis闚 dotycz帷ych przerywania ci捫y.

W przyk豉dzie opisanym w artykule pt. "Przypadek Marii spod Bochni. Pr鏏a analizy mikrohistorycznej procesu o aborcj z 1949 roku" przez historyczk Barbar Klich-Kluczewsk akuszerka, kt鏎a nielegalnie przerywa豉 ci捫, zosta豉 w procesie s康owym wiosn 1949 r. skazana na 1,6 roku wi瞛ienia, a kobieta, kt鏎a podda豉 si zabiegowi, na 6 miesi璚y kary wi瞛ienia w zawieszeniu. Wyrok otrzyma r闚nie m篹czyzna "sprawca" ci捫y - 4 miesi帷e wi瞛ienia.

W uzasadnieniu wyroku s康 argumentowa, 瞠 akuszerka, przeprowadzaj帷a nielegalne zabiegi przerwania ci捫y, naruszy豉 misj swojego zawodu, kt鏎 wedle s康u by這 przyczynianie si do intensywnego przyrostu naturalnego ludno軼i w Polsce. Dzia豉nia kobiety uznano za naruszenie interesu publicznego. W okresie stalinowskim aborcja by豉 wi璚 postrzegana jako narz璠zie dywersji wobec polityki populacyjnej pa雟twa.

Mimo to w pierwszej po這wie lat 50. XX w. szacunkowo 300 tys. kobiet rocznie podejmowa這 decyzj o przerwaniu ci捫y. Spo鈔鏚 nich 80 tys. trafia這 w stanie ci篹kim do szpitala. Nieprawid這wo przeprowadzone zabiegi za pomoc gumowego cewnika, roztworu myd豉 wstrzykiwanego do macicy, ugniatania brzucha, w celu wywo豉nia krwotoku lub otwierania macicy za pomoc ostrych narz璠zi (drutu) by造 powodem stan闚 zapalnych, niekiedy prowadz帷ych do 鄉ierci kobiet.

1956 r.: odwil w sprawie zabiegu

Sytuacja uleg豉 zmianie w okresie odwil篡, od 1955 r., kiedy kwestia przerywania ci捫y na fali debaty o kondycji kobiet i rodziny zawita豉 na 豉my gazet.

Prawo do przerywania ci捫y: autonomia kobiet i zarz康zanie r闚no軼i 豉my gazet, a potem sta豉 si przedmiotem debaty publicznej i politycznej. W czerwcu 1956 r. wydawany przez Lig Kobiet Polskich biuletyn "Nasza Praca" informowa o przyj璚iu przez Sejm dw鏂h ustaw "wa積ych dla 篡cia rodziny i kobiet": ustawy o zwalczaniu alkoholizmu oraz ustawy o warunkach przerywania ci捫y. Relacjonuj帷 przebieg debaty nad ustaw, kt鏎ej sprawozdawczyni by豉 Maria Jaszczukowa, dziennikarki magazynu informowa造 o najwa積iejszych w徠kach debaty: o sprzeciwie pos堯w katolickich wobec proponowanego prawa czy o pojawiaj帷ych si w dyskusji argumentach spo貫cznych, ekonomicznych i politycznych.

Magazyn informowa o wymianie zda pomi璠zy pos豉mi katolickimi a zwolennikami nowego prawa, sprawozdaj帷, 瞠 ci ostatni powo造wali si m.in. na statystyki Ministerstwa Zdrowia, donosz帷e o „niedozwolonych zabiegach dokonywanych przez pok徠ne akuszerki” oraz "kilkuset tysi帷ach sztucznych poronie, dokonywanych rokrocznie w warunkach ur庵aj帷ych najprymitywniejszym zasadom higieny, kt鏎e w wi瘯szo軼i wypadk闚 ko鎍z si 鄉ierci lub kalectwem kobiety". Komentuj帷 debat o przerywaniu ci捫y, autorki organu Ligi Kobiet pi皻nowa造 jednocze郾ie hipokryzj katoliczek i przeciwstawia造 j moralno軼i socjalistycznej, pisz帷:

Sp鎩rzmy prawdzie w oczy: ile to kobiet wierz帷ych rujnuje swoje zdrowie przez nielegalne zabiegi, a p騧niej spowiada si z tego. Nasza moralno嗆 socjalistyczna odrzuca ob逝d i wymaga stworzenia rodziny trwa貫j i w pe軟i odpowiedzialnej za rozw鎩 i przysz這嗆 naszych dzieci (Nasza Praca 1956, s. 8).

Argumenty, na kt鏎e powo造wali si zwolennicy liberalizacji prawa do przerywania ci捫y, by造 ukazywane przez czasopismo jako naukowe i maj帷e oparcie w medycynie. W "Naszej Pracy" cytowano m.in. ministra Sztachelskiego, kt鏎y polemizuj帷 z pos貫m Dobraczy雟kim, reprezentuj帷ym Stowarzyszenie Pax, m闚i:

Walczymy o to, by na podstawie osi庵ni耩 wsp馧czesnej medycyny pozwoli ka盥ej kobiecie, kt鏎a chce mie dziecko – bez wzgl璠u na jej stan zdrowia – urodzi to dziecko. To s nasze ambicje, aspiracje 鈔odowiska lekarskiego. W Polsce rodzi si oko這 80 tys. dzieci i my si tym szczycimy. Niemniej trzeba powiedzie, 瞠 w豉郾ie w tym okresie wielkiego przyrostu naturalnego mieli鄉y masowe zjawisko kryminalnego przerywania ci捫y. Aby wi璚 uzdrowi t sytuacj, chcemy stworzy racjonalne przes豉nki do tego, aby w warunkach uzasadnionych sytuacj, kobiety przerywa造 ci捫e legalnie przy wykorzystaniu wszystkich osi庵ni耩 wsp馧czesnej medycyny (Sejm PRL 1956).

Pismo odnosi這 si do poj璚ia "鈍iadomego macierzy雟twa", cytuj帷 pos豉nk Wand Go軼imi雟k, kt鏎a zabieraj帷 g這s w debacie, m闚i豉: "Nasze kobiety pragn mie dzieci, ale nie chc 篡 w ci庵造m l瘯u przed macierzy雟twem, gdy nie jest ono po膨dane" ("Nasza Praca" 1956, s. 8). Z sejmowego stenogramu wiemy, 瞠 Go軼imi雟ka wnios豉 do debaty aborcyjnej r闚nie w徠ek ekonomiczny, por闚nuj帷 sytuacj kobiet sprzed wojny i po niej:

Wydaje si, 瞠 kobiety nasze, kt鏎e 篡j w codziennej trosce o dziecko, ten projekt ustawy o przerywaniu ci捫y przyjm z wielkim entuzjazmem, bo d逝go na to czeka造, bo by造 gn瑿ione ju w Polsce przedwrze郾iowej, bo ta kobieta mog豉 usun望, kt鏎a posiada豉 pieni康ze – a przed wojn by這 brak pracy, wi璚 usun望 by這 marzeniem 軼i皻ej g這wy (Sejm PRL 1956).

I dodawa豉:

No i mo瞠cie sobie wyobrazi, w jakich warunkach rodzice wychowali dzieci tam, gdzie by co rok prorok i jakie pokolenie otrzyma豉 nasza Polska Ludowa. Z tego pokolenia wywodz si i ja. W豉snym przyk豉dem mog operowa, poniewa by這 nas o鄉ioro dzieci i nieraz dobieg這 mi do ucha, tak ukradkiem s造sza豉m, jak matka cierpia豉, jak matka nie chcia豉 mie wi璚ej dzieci. Jednak warunki ustroju kapitalistycznego na to jej nie pozwala造 (Sejm PRL 1956).

Wi璚ej praw, ni na Zachodzie

Podobnie jak w radzieckiej debacie o przerywaniu ci捫y, tak瞠 w Polsce prawo do aborcji widziane by這 nie tyle jako konsekwencja uznania kobiety za autonomiczn jednostk, zdoln do dokonania wolnego wyboru, ile kwestia o wymiarze spo貫cznym, wpisuj帷a si w debat na temat roli spo貫cznej kobiet, macierzy雟twa i rodziny. Jako takie nowe polskie prawo aborcyjne nie by這 wyrazem postawy proaborcyjnej i, podobnie jak bolszewickie prawo z 1920 r., wi您a這 si z odci璚iem od "propagowania aborcji".

(...) Projekt emancypacyjny proponowany po 1956 r. by z pewno軼i ograniczony. Jego podstaw by豉 cz瘰to tradycyjna wizja kobieco軼i, w ramach kt鏎ej nie by這 mowy o walce z "opresj seksualn" kobiet na masow skal, a kwestie zwi您ane z autonomi seksualn czy krytyk heteronormatywno軼i pozostawa造 z pewno軼i poza zasi璕iem projektu r闚no軼i kobiet w PRL. Na te ograniczenia wskazuj autorki, analizuj帷e biografie i pogl康y postaci zwi您anych z Towarzystwem Rozwoju Rodziny (b璠帷ego kontynuacj powsta貫go w 1957 r. Towarzystwa 安iadomego Macierzy雟twa), wa積ej instytucji zajmuj帷ej si problemami kobiet.

(...) Mimo tych ogranicze mo積a argumentowa, 瞠 kobiety w krajach socjalistycznych cieszy造 w okresie lat 40., 50. i 60. XX w. znaczenie wi瘯szym zakresem praw cywilnych i autonomii osobistej w por闚naniu z kobietami zachodnimi. Dotyczy這 to nie tylko niezale積o軼i ekonomicznej (zwi您anej w post瘼uj帷ym wzrostem udzia逝 kobiet w zatrudnieniu), wi瘯szej autonomii w kwestiach zwi您anych z prawem cywilnym (mo磧iwo嗆 rozwod闚, prawo alimentacyjne) czy prawa do aborcji (wi瘯szo嗆 kraj闚 socjalistycznych od lat 50. wprowadza豉 prawo do przerywania ci捫y), lecz tak瞠
poczucia w豉snej warto軼i i satysfakcji w 篡ciu prywatnym i seksualnym.

Dr Magdalena Grabowska 'Zerwana genealogia' (ok豉dka ksi捫ki)Dr Magdalena Grabowska 'Zerwana genealogia' (ok豉dka ksi捫ki) mat. wyd.



Czy wiedzia豉/-e wcze郾iej, 瞠 w okresie stalinizmu w Polsce zabieg przerwania niechcianej ci捫y by nielegalny?
Wi璚ej o:

DOST襾 PREMIUM

Serwis informacyjny

Komentarze (30)
Magdalena Grabowska "Zerwana genealogia". Fragment ksi捫ki. Legalizacja aborcji w 1956 r.
Zaloguj si
  • jakub13579

    Oceniono 5 razy 5

    Teraz te mo積a by 鄉ia這 kilkadziesi徠 tysi璚y kobitek- za 貫b i do pierdla wsadzi. Przecie ustr鎩 mamy bardzo podobny jak za bieruta. Podstawowa r騜nica , 瞠 wtedy by這 "w imi marksa i stalina," a teraz "w imi ojca i syna".

  • bling.bling

    Oceniono 3 razy 3

    To w ko鎍u prawo aborcyjne by這 stalinowskie czy katolickie? Do嗆 jasno wida 瞠 te dwa totalitarne ustroje niczym si mi璠zy sob nie r騜ni.

  • glinda53

    Oceniono 3 razy 3

    Ciekawy sposob manipulowania prawem aborcyjnym, jak sa potrzeby zpotrzebowania na nowych obywateli wprowadza sie surowe decyzje ,porownuje sie do naruszenia interesu publicznego ,dywersje wobec polityki populacyjnej panstwa.Dlaczego nie dac kobiecie prawa wyboru ,to jest najzdrowsza swiadomoscia macierzynstwa.Obecne panstwo wyznaniowe bedzie dyktowalo przy tym ponizalo ,degradowalo mozliwosci polskiej kobiety do indywidualnej decyzji.
    Jak dlugo bedzie sie kobiete uwazalo za maszyne ,problem bedzie.

  • nukula4

    Oceniono 3 razy 3

    Kobieta przerywaj帷a ci捫. oboj皻nie z jakich powod闚, podkopuje ekonomiczne interesy KK, dlatego jakiejkolwiek aborcji zakazano! Zw豉szcza dzieci upo郵edzone s potrzebne - Ko軼i馧 ma r騜ne palc闚ki specjalnie dla nich i korzystaj帷 z zakonnic zarabia na dotacjach. Wi璚ej upo郵edzi! Precz z aborcj!

  • szpung

    Oceniono 9 razy 3

    Stosowano jeszcze nowa forme antykoncepcji w postaci uporczywej jazdy traktorem.

  • bobislaw.borboje

    Oceniono 2 razy 2

    Niejaka Kaja Godek i jej podobni chc wprowadzi prawo, kt鏎e wprowadza造 ju re磨my skrajnie totalitarne: Stalina, Hitlera, Polpota, Pinoszczeta, Ceaucescu i temu podobne.

  • jerzytop

    Oceniono 2 razy 2

    Wszystkie oszo這my i nie tylko coraz cz窷ciej m闚ia o ca趾owitym zakazie aborcji ,ale 瘸dno z nich swoja tak katolick buzi pod dyktando kleryk闚 siedz帷ych i rozkazuj帷ych co kto ma robi a czego nie ma robi wypowie . Po urodzeniu dziecka niepe軟osprawnego wymagajacego 24 godz opieki jedno z rodzic闚 dostaje emerytur na poziomie zas逝穎nych dla wojska biskup闚 polowych ,dodatkowo dziecko otrzymuje bezp豉tnie wszystkie potrzebne leki , leczenie , i sprz皻y medyczne oraz rehabilitacyjne o ile s one r闚niez potrzebne
    Dzisiaj p. Karczewski m闚i o tradycji malowania i wieszania portret闚 . Jest tez tradycja ,瞠 w normalnym kraju rodziny z takimi dzie熤i s wspierane ,przychodz do nich piel璕niarki kt鏎e zajmuj si dzieckiem 8 godz dziennie . No ale pan jako lekarz pewnie s造sza i widzia tylko te tradycje portretowe
    Najlepiej tak jak to u NAS bywa . Zakaza a jak przychodzi do leczenia i pomocy ju nie ma odwa積ych wymusi nawet na PANI szyd這 spotkania z takimi rodzicami .
    Sam mam c鏎k lat 31 niepe軟osprawn w stopniu znacznym i wiem jak to jest by 24 godz dyspozycyjny w przeciwie雟twie do wielu zawod闚 o kt鏎ych m闚i si ze nale篡 im si wczesna emerytura bo s dyspozycyjni i przepracowani

  • bazbaz73

    0

    Hitler, Stalin, Ceaușescu, Pinochet, Wojty豉... Wszyscy zakazywali aborcji a wi瘯szo嗆 z nich (ci, kt鏎zy mieli takie mo磧iwo軼i) karali za ni kobiety...

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX