Gdzie wyrzucisz stary smartfon? Co zrobisz z popsutą suszarką? Pamiętaj, że elektrośmieci to nie są zwykłe śmieci!

Czy pamiętasz gdzie wylądował twój rozbity smartfon i co się stało ze starą suszarką? Czy wiesz, co zrobić z popsutym telewizorem czy pralką? Zużyte elektryczne i elektroniczne sprzęty to nie są zwykłe śmieci i nie mogą trafiać do zwykłego śmietnika. To bardzo groźne dla środowiska i wielka strata cennych surowców znajdujących się w tych sprzętach. Coraz więcej Polaków jest tego świadomych, ale niestety nie wszyscy jeszcze wiemy, jak postępować z elektrośmieciami.

13 października to Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci, co jest znakomitą okazją, by przypomnieć, co należy robić z elektroodpadami, wziąć udział w zbiórce elektrośmieci, a przy okazji zdobyć eko-gadżety. Każdy, kto odwiedzi centrum Warszawy, może zobaczyć ogromny mural, który zdobi jedną ze ścian przy ulicy Waryńskiego i przypomina, że elektrośmieci nie wyrzucamy do śmietnika. 

Recykling tak, ale jeszcze nie wszystko 

Już od wielu lat jesteśmy przyzwyczajeni do segregacji domowych śmieci. Oddzielne kosze są przeznaczone na papier, plastik, metal, szkło czy bioodpady. Wiadomo, gdzie wyrzucić szklany słoik po dżemie, gdzie plastikowe opakowanie po szamponie czy puszkę po napoju. 

Co zrobić z elektrośmieciami? 

Sytuacja się komplikuje, kiedy mamy do czynienia z zużytymi przedmiotami elektronicznymi czy elektrycznymi, zwanymi elektrośmieciami, które należą do groźnych dla środowiska odpadów. Niestety nie mamy pod domem koszy przeznaczonych na elektrośmieci. Trzeba je oddać do specjalnie wyznaczonych punktów odbioru, takich jak Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK), można je zostawić w sklepie przy zakupie nowego sprzętu (często tak robimy w przypadku wymiany pralek czy telewizorów na nowsze modele), można je wrzucić do specjalnych pojemników. Tak więc trzeba się trochę wysilić, ale naprawdę warto i trzeba to zrobić. Dla planety, dla siebie i dla przyszłych pokoleń. 

13 października to Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci

W październiku już po raz czwarty obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci. Jego głównym zadaniem jest edukowanie, by nie dochodziło do takich sytuacji, że niebezpieczne elektroodpady lądują na zwykłym śmietniku i nie są przetwarzane.

Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci został opracowany przez WEEE Forum przy wsparciu 120 organizacji non-profit z ponad 70 różnych krajów z całego świata.

W Polsce oficjalnym organizatorami wydarzenia są ElektroEko oraz UNEP/GRID-Warszawa, które realizują program działań edukacyjnych skierowanych do konsumentów, mediów, instytucji oraz przedsiębiorców. Wydarzeniu partnerują APPLiA Polska i Związek Cyfrowa Polska, a patronat honorowy objęli Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii.

To pretekst do dyskusji i refleksji, jak i edukowania w zakresie prawidłowego postępowania z elektrośmieciami. - Wierzymy, że coroczne aktywności oraz kampanie edukacyjne będą przyczyniały się zarówno do podniesienia poziomu recyklingu elektrośmieci, jak i wzrostu świadomości konsumentów w zakresie prawidłowego postępowania ze zużytymi sprzętami – mówi Anna Podsiadło, ElektroEko S.A.

Nowy ekologiczny mural w Warszawie

Tegoroczne działania koncentrują się na publicznej kampanii informacyjnej w prasie, radiu oraz social mediach. Kampanii towarzyszą działania edukacyjne w przedszkolach i szkołach, konkursy, a także szereg niestandardowych realizacji. Jedną z nich bez wątpienia jest mural edukacyjny, którego autorem jest znany ilustrator Karol Banach. Mural powstał w centrum Warszawy na jednej ze ścian przy ul. Waryńskiego 3 i ma przypominać nam wszystkim o konieczności prawidłowego postępowania z elektrośmieciami. Zajmuje powierzchnię 240 m2 i został wykonany przy użyciu farb fotokatalitycznych, które pochłaniają zanieczyszczenia z powietrza. Nie dość więc, że spełnia funkcję edukacyjną, to bezpośrednio oddziałuje na środowisko.

Czym są elektrośmieci? 

Elektrośmieci to duża grupa odpadów. Należą do nich wszystkie przedmioty, które działają na baterie lub podłączamy je do prądu. Są wśród nich:

  • urządzenia AGD takie jak pralki, lodówki, drukarki, odkurzacze
  • sprzęt elektroniczny jak komputery, drukarki, laptopy, smartfony
  • zabawki zasilane na baterie
  • elektronarzędzia
  • LED-y, świetlówki 

Często te sprzęty trafiają do zwykłego kosza na śmieci z innymi odpadami. To poważny błąd. Jeśli popsutą suszarkę wrzucimy do zwykłego kosza razem ze zmieszanymi odpadkami z gospodarstwa domowego, będzie to bardzo szkodliwe dla środowiska. 

Elektrośmieci to odpady niebezpieczne, które zawierają liczne szkodliwe substancje, np.: rtęć, freon, azbest, kadm czy związki bromu, które po wydostaniu się z zardzewiałej lodówki, stłuczonego kineskopu telewizora lub rozbitych świetlówek przenikają do gleby, wód gruntowych i powietrza. Jedna zużyta bateria z pilota samochodowego jest w stanie zatruć aż 400 litrów wody. Dlatego ważne jest, by trafiały do zakładów przetwarzania, a nie na wysypiska śmieci. 

Czy można recyklingować elektrośmieci? 

Warto pamiętać, że dzięki prawidłowemu oddawaniu elektrośmieci, mogą być one poddane recyklingowi. Niektóre elementy mogą zostać wykorzystane ponowne, a inne odpowiednio zutylizowane tak, aby nie szkodzić środowisku naturalnemu. 

Kompletne, zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne stanowią źródło wielu cennych surowców takich jak: złoto, srebro, miedź i aluminium, które można ponownie wykorzystać do produkcji nowych przedmiotów. W zwykłym smartfonie znajduje się miedź, platyna, pallad, złoto i tzw. metale ziem rzadkich, czyli pierwiastki, których pozyskanie jest trudne i kosztowne. Można je odzyskać, ale dzieje się tak zbyt rzadko. Co roku z wyrzucanymi na śmietnik telefonami przepadają miliardy dolarów. Aby to zatrzymać, popsute smartfony i inne elektrośmieci muszą najpierw trafić do punktu zbierana elektrośmieci, a następnie do zakładu przetwarzania, gdzie są demontowane, szkodliwe substancje są unieszkodliwiane, a cenne surowce wtórne poddawane recyklingowi. Np. z plastikowych obudów lodówek tworzy się doniczki, kołpaki samochodowe, szklane drzwiczki pralki mogą posłużyć do produkcji naczynia żaroodpornego, miedź odzyskana z przewodów elektrycznych jest wykorzystywana w instalacjach sanitarnych, a aluminium do produkcji żaluzji okiennych, rynien czy foremek do ciasta.

Wielki problem z elektrośmieciami 

Elektrośmieci wciąż przybywa, bo przyspiesza nasz konsumpcjonizm i rozwój technologii. Popsutych telewizorów czy pralek często nie opłaca się naprawiać, wygodniej kupić nowy sprzęt, co rok lub dwa kupujemy nowy smartfon, a stary ląduje w szufladzie albo na śmietniku. 

W 2021 roku na całym świecie zostało wytworzonych ponad 53 miliony elektrośmieci. Połowa z nich to urządzenia osobiste, takie jak komputery, smartfony, tablety i telewizory, a reszta to większe urządzenia gospodarstwa domowego oraz sprzęt do ogrzewania i chłodzenia. ONZ nazwała to zjawisko mianem śmieciowego tsunami. Co się dzieje z tym sprzętem? Jaki procent wytworzonych elektrośmieci jest zbierany oraz trafia do zakładów przetwarzania? Ile tego sprzętu podlega recyklingowi?

Według ONZ na świecie tylko 20 proc. elektrośmieci rocznie jest poddawanych recyklingowi, co oznacza, że ??pozostałe 40 milionów ton trafia na składowiska, gdzie są spalane lub przetwarzane w nieprawidłowy sposób. Powoduje to ogromne straty cennych i niezbędnych surowców, które mogłyby być ponownie wykorzystane. Zanieczyszczenie środowiska naturalnego takimi odpadami powoduje poważne problemy zdrowotne, środowiskowe i społeczne m.in. poprzez nielegalne przemieszczanie odpadów elektronicznych do krajów rozwijających się.

Nawet w Unii Europejskiej, która jest światowym liderem w elektrorecyklingu, tylko 35 proc. elektrośmieci jest oficjalnie raportowane jako zebrane i poddane recyklingowi. Brak świadomości społecznej uniemożliwia poszczególnym krajom rozwój w kierunku gospodarek o obiegu zamkniętym, czyli takich w których produkty, materiały oraz surowce pozostają w gospodarce tak długo, jak jest to możliwe, a wytwarzanie odpadów jest jak najbardziej zminimalizowane. Idea ta to odejście od zasady „weź – wyprodukuj – zużyj – wyrzuć", a w zamian za to traktowanie odpadów jako surowców wtórnych.

Elektrorecykling w Polsce: Podstawą zmian jest edukacja

Szacuje się, że obecnie w Polsce utylizacji podlega blisko 60 proc. elektroodpadów wprowadzonych na rynek. Wynik ten zdawać się może imponującym na tle europejskiej średniej, która wynosi 42,5 proc., jednak w praktyce oznacza, że prawie 200 tysięcy ton elektroodpadów rocznie nie podlega przetworzeniu. Mimo tego, że nasza wiedza, co zrobić ze zużytą pralką czy starą lodówką jest coraz lepsza, pozostaje jeszcze dużo do zrobienia w zakresie edukacji Polaków i mamy nadzieję, że takie okazje jak przypadający 13 października Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci pomogą w zwiększeniu świadomości i czujności w zakresie tych niebezpiecznych, ale i cennych odpadów.

PSZOK-i, sklepy, punkty – tu legalnie i bezpiecznie zostawisz elektrośmieci

Przypomnijmy raz jeszcze, że zużyty sprzęt można zawieźć do Punku Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (potocznie nazywanego PSZOKiem). PSZOKi działają we wszystkich gminach w wersji stacjonarnej, a nawet mobilnej. Ich adresów szukajmy w internecie na stronie gminy lub pytajmy w Urzędzie. Punkty te za darmo przyjmują elektrośmieci z gospodarstw domowych (a także inne kłopotliwe odpady jak stare meble, opony, gruz po remoncie, pojemniki pod ciśnieniem po aerozolach, zużyte lub przeterminowane gaśnice samochodowe i z gospodarstw domowych, odzież, tekstylia, leki i wiele innych) i przekazują je do recyklerów zajmujących się ich przetwarzaniem.

Stare sprzęty elektroniczne można też zostawić w sklepie. Pamiętajmy, że gdy kupimy sprzęt AGD, sprzedawca ma obowiązek nieodpłatnie odebrać od nas zużyty sprzęt tego samego rodzaju. Opcja odebrania od nas starych rzeczy jest też dostępna, gdy zamawiamy nowe przez internet. Wystarczy w formularzu zaznaczyć, że prosimy o odbiór starego telewizora czy pralki.

Możemy też zamówić specjalistyczną firmę, która odbierze gabarytowe elektrośmieci bezpośrednio z naszego domu. W Warszawie taką usługę można zamówić na stronie www.elektrosmieci.pl. W wielu miastach w całej Polsce gminy świadczą taką usługę. Informacji należy szukać na stronach miast i gmin.

Zadbajmy o elektrośmieci – zadbajmy o planetę

Każdy z nas może przyczynić się do ochrony środowiska, w którym żyjemy. Pamiętajmy, że elektrośmieci to nie są zwykłe śmieci i nie można ich wyrzucać do zwykłego śmietnika. Nie wolno ich także porzucać w lesie czy przydrożnych rowach. Należy je oddawać do punktów zbierania, by stamtąd trafiły do zakładów przetwarzania i miały szansę, dać życie nowym przedmiotom.

Anna Podsiadło z ElektroEko S.A. zachęca, aby październik był miesiącem, w którym zrobimy przegląd naszych gospodarstw domowych i pozbędziemy się w sposób odpowiedzialny zalegających tam elektrośmieci. - Niech wszystkie te niepotrzebne sprzęty trafią do punktów zbierania, a finalnie do zakładów przetwarzania. Zapraszamy wszystkich do aktywnego uczestnictwa w Międzynarodowym Dniu Bez Elektrośmieci – podkreśla.

Dołącz do wydarzenia

To już czwarte obchody Międzynarodowego Dnia Bez Elektrośmieci. W tym roku organizatorzy przewidzieli m.in. zbiórki elektrośmieci, za które będzie można otrzymać bawełniane torby na zakupy i inne eko-gadżety.

Zachęcamy też wszystkich do obejrzenia ekologicznego muralu i zrobienie sobie z nim zdjęcia. Fotografię warto zamieścić na swoim profilu w mediach społecznościowych z hasztagiem #dzienbezelektrosmieci lub #niewyrzucajelektrosmiecidosmietnika i w ten sposób wesprzeć kampanię.

Szczegóły akcji na stronie internetowej www.dzienbezelektrosmieci.pl.

DOSTĘP PREMIUM