"Bez skrępowania, zrozumiałym językiem". Jak rozmawiać z dziećmi o dojrzewaniu i seksualności [FRAGMENT KSIĄŻKI]

Książka "Sexedpl. Dorastanie w miłości, bezpieczeństwie i zrozumieniu. Przewodnik dla rodziców" to już drugi projekt Anji Rubik. Jest podzielona na rozdziały, odpowiadające różnym etapom rozwoju dziecka i nastolatka. W każdej części osoby znane rozmawiają z ekspertkami i ekspertami. Publikujemy jej fragment.
Zobacz wideo

"Wszyscy potrzebujemy wsparcia i miłości. To właśnie czyni nas ludźmi. W roku 2022 nadszedł czas, abyśmy okazywali sobie czułość i szacunek. Właśnie temu ma służyć ta książka: wzmacnianiu rodziców w ich miłości do dzieci, by mogli wspierać je, gdy - delikatne i kruche - przeżywają swoją młodość w ciągle zmieniającym się świecie" - napisała w przedmowie do przewodnika dla rodziców "Sexedpl" Anja Rubik.

Poniżej publikujemy kilka fragmentów z trzech rozdziałów książki.

***

0-5 lat. Pierwsze lata życia dziecka. Rozmowa Joanny Okuniewskiej, autorki popularnych podcastów: Tu Okuniewska oraz Ja i moje przyjaciółki idiotki z Agnieszką Stein, psycholożką z ponad dwudziestoletnim doświadczeniem we wspieraniu dzieci, rodziców oraz specjalistek i specjalistów zajmujących się najmłodszymi.

- A jeśli już dziecko spyta: "Skąd się wziąłem?" - jak dopasować odpowiedź do wieku dziecka?

- Takie pytanie zadają zazwyczaj dzieci trzyletnie. Warto odpowiadać konkretnie, prosto, z użyciem znanych dziecku słów, bez opierania się na metaforach, które mogą namieszać w głowie (jak opowieści o kwiatkach i pszczółkach). Odpowiadamy na konkretne pytanie, sprawdzamy, czy o to dziecko pytało. Na pytanie: "Skąd się wziąłem?" można odpowiedzieć pytaniem: "Chcesz wiedzieć, jak się urodziłeś?". Jeśli tak, to mówimy, że dziecko było w brzuchu mamy, najpierw malutkie, potem coraz większe i silniejsze, i kiedy urosło, podczas porodu wydostało się z brzucha przez pochwę. Albo lekarz czy lekarka pomogła dziecku wyjść z brzucha - wtedy można pokazać ślad po cięciu cesarskim. Starsze dziecko, mniej więcej w okolicach 7 lat, może dopytać, skąd wzięło się w brzuchu mamy. Wtedy mówimy prosto: rodzice mieli seks, czyli całowali się, blisko przytulali się i było im bardzo przyjemnie. Tata wsunął penisa do pochwy mamy. Z penisa taty wydostało się nasienie i połączyło się z cząstką mamy, która nazywa się jajeczko. I powstało dziecko, czyli ty. Tak właśnie powstają dzieci. Rodzice mogą też w skrócie wytłumaczyć np. procedurę in vitro, czyli gdy nasienie łączy się z jajeczkiem poza organizmem mamy.

- A czy małym dzieciom warto kupować specjalne książeczki o seksualności, rozmnażaniu?

- Jest jedna genialna książka, którą polecam rodzicom: Atlas anatomiczny. Zwykły, typowy atlas dla uczniów i uczennic, z drobiazgowymi rysunkami przekrojów ludzkiego ciała. Dzieci lubią takie ilustracje oglądać, a nie ma żadnego powodu, by ukrywać przed nimi, jak jesteśmy w środku zbudowani. Na rysunkach można pokazać, wyjaśnić wszystko. Książeczki traktowałabym raczej jako uzupełnienie rozmowy i to w dalszej kolejności.

-----

5-9 lat. Poznawanie możliwości ciała. Rozmowa Kasi Błażejewskiej-Stuhr i aktora, Macieja Stuhra z Małgorzatą Iwanek, psycholożką, seksuolożką, edukatorką seksualną.

Maciej Stuhr: Jak reagować na bieganie na golasa?

- Jeśli dziecko w tym wieku usłyszy pozytywny komunikat, że jego ciało jest świetne, to nabierze pewności, że tak naprawdę jest, i to na całe lata, na całe dorosłe życie. U rodziców pojawiają się obawy typu: "Jeśli pozwolę mu biegać na golasa po domu, to potem będzie próbować rozbierać się w miejscach publicznych". Ale od tego są rodzice, by nauczyć dziecko w tym wieku, że w domu, przy najbliższych osobach można być nago, a w sklepie czy przedszkolu - nie. Poza tym nie ma konieczności demonizować tej potrzeby dziecka. To nie jest tak, że dziecko ma w sobie potrzebę rozebrania się w sklepie i pobiegania w nim na golasa - ono widzi, że inni tak nie robią i przyswaja to w mig. Chyba że notorycznie karcimy je za nagość, wtedy może próbować odreagować.

Maciej Stuhr: Co zrobić, jeśli dziecko zadaje bardzo dużo pytań związanych z seksualnością?

- Pozwolić sobie na przekonanie, że po prostu jest dzieckiem, które rozwija się w zdrowy sposób i okazuje ciekawość poznawczą.

Maciej Stuhr: A co zrobić, jeśli dziecko w ogóle nie pyta o nic, co ma związek z seksem?

- Być może w którymś momencie nabrało takiego przekonania, że rodziców nie może o wszystko pytać, bo pewne tematy nie są mile widziane w domu. A być może pyta, ale nie wprost, np. zagląda do łazienki i próbuje kogoś podejrzeć. Wtedy dobrym pomysłem jest podrzucanie książek lub filmów. Byłoby wspaniale, gdyby dziecko oglądało je razem z rodzicem. Różne sceny, obrazki to dobry punkt wyjścia do rozmowy.

Maciej Stuhr: A jak wspierać, gdy dziecko nie tylko nie zadaje pytań, ale dodatkowo ucina każdą rozmowę o seksualności, którą zaczyna rodzic?

- Nic na siłę. Jeśli dziecko ucina temat, to znaczy, że z jakichś powodów nie chce rozmawiać. Wtedy nie naciskajmy. Miejmy w domowej biblioteczce książki, które temat podejmują, i tyle. Te, które są dostosowane do wieku dziecka, niech będą w zasięgu, aby mogło samo sobie je oglądać, gdy zaciekawi je ten temat.

Katarzyna Błażejewska-Stuhr: Na spotkaniu rodzinnym ciotka chce przytulić i pocałować dziecko, a ono nie chce. Jak się zachować?

- Nie zmuszać dziecka, nie stosować szantaży emocjonalnych, nie mówić: "Daj buziaka, bo cioci będzie przykro", bo w ten sposób uczymy dziecko, że jego czy jej uczucia i ciało nie są ważne, że musi się podporządkować. Ma zrobić coś, czego nie chce, bo komuś będzie przykro. To potem przekłada się na zachowania w życiu seksualnym, ale też rodzinnym, zawodowym. "Komuś będzie przykro, więc trudno, zagryzę zęby i się zmuszę do jakiejś czynności". Taki rodzaj wychowania to też baza dla przemocowych relacji w przyszłości. W ten sposób rodzice uczą dziecko, że bliscy mogą naruszać jej lub jego granice, a niezgoda dziecka nie ma żadnego znaczenia.

----

9-12 lat. Początek dojrzewania. Rozmowa aktora Michała Żebrowskiego i jego żony Aleksandry z Alicją Długołęcką, pedagożką, edukatorką seksualną, psychoterapeutką.

Michał Żebrowski: Mnie ostatnio zaskoczył mój jedenastoletni syn - zostaliśmy sami, żona wyjechała z pozostałą dwójką. Dużo rozmawialiśmy, np. o tym, czy się podobamy dziewczynom. On mi powiedział: "Tato, bo ty w siebie nie wierzysz". Poczułem się wzruszony i dumny, że tak możemy rozmawiać.

- Poważnie ciebie potraktował.

Michał Żebrowski: Może dlatego, że ja też go poważnie potraktowałem…

Aleksandra Żebrowska: Jak przygotować dziecko na zmiany, które zaczną się w okresie dojrzewania?

- Podstawą jest mówienie o tym, co się będzie działo. Dziecko powinno wiedzieć, że wiele spraw jest uwarunkowanych genetycznie. Można porozmawiać o tym, kiedy mama i babcia miały pierwszą miesiączkę. Przyjrzeć się temu, do którego dziadka syn jest podobny i kiedy u dziadków i taty zaczął się czas intensywnego wzrostu. Warto dodać, że faza szybkiego wzrostu będzie trwała dość krótko, choć dla dziecka to cała wieczność. Potem rozpocznie się czas, kiedy dziecko będzie się "dziwnie" czuć - ma to związek zarówno ze wspomnianym już rozwojem myślenia, jak i pojawieniem się napięcia seksualnego. Inaczej będzie to wyglądać u dzieci różnych płci.

Michał Żebrowski: Jak o tym wszystkim mówić? Jakiego używać języka, żeby pokazać dziecku, że te zmiany są czymś dobrym, fascynującym?

- Odpowiem jednym słowem - naturalnie, tzn. bez skrępowania, zgodnie z dostępną wiedzą, zrozumiałym językiem, bez nadmiernej potoczności i naukowości. Z zaciekawieniem i spokojem. Dobrze też jest dodać do tego entuzjazm, pokazywać dojrzewanie jako coś fascynującego, cieszyć się z niego. Jeśli dorosły ma z tym problem, niech najpierw porozmawia z innym dorosłym, żeby nabrać tzw. swobody psychologicznej. To świetna okazja, żeby rodzice obgadali to ze sobą, a potem porozmawiali z dzieckiem przy nadarzającej się okazji. Odradzam urządzanie specjalnych pogadanek. Życie codzienne, wydarzenia w najbliższym otoczeniu przysparzają wiele okazji ku temu.

Aleksandra Żebrowska: Dzieci informacji o seksie szukają w internecie. Tam też nawiązują znajomości, już dziesięciolatki mają konta w mediach społecznościowych, choć wymogiem wieku większości platform jest 13 lat. Na co zwrócić uwagę, by uchronić je przed treściami i osobami, które mogą mieć na nie zły wpływ?

- Edukować wcześniej! Zarówno na temat złego dotyku, jak i nadużyć w internecie. W dzisiejszych czasach to konieczne. Warto się zainteresować dostępnymi materiałami, są książki dla dzieci w wieku wczesnoszkolnym na ten temat (również mojego autorstwa) i filmiki w internecie, np. słynne Owce w sieci. Internet będzie coraz bardziej obecny w życiu dziecka i może być to wartościowe, ale gdy dzieje się w bezpiecznych warunkach.

Czy wiesz, że możesz słuchać TOK FM przez internet bez reklam? W Radiu TOK + Muzyka zamiast reklam usłyszysz muzykę. Kup TOK FM Premium w promocyjnej cenie 1 zł za pierwszy miesiąc, później 13,99 zł za każdy kolejny.

Nie czekaj, wypróbuj Radio TOK FM bez reklam!

DOSTĘP PREMIUM