Diagnostyka raka prostaty. Mężczyzno, zbadaj swojego PSA

Listopad jest miesiącem profilaktyki w kierunku raka gruczołu krokowego, zwanego również rakiem prostaty lub rakiem stercza. Choroba ta jest obecnie najczęstszym nowotworem wykrywanym u mężczyzn. Tymczasem odpowiednia profilaktyka jest w stanie wykryć raka na wczesnym etapie i dać pacjentowi szansę na pełne wyleczenie. Kiedy mężczyźni powinni rozpocząć profilaktykę pod kątem raka prostaty i jakie badania należy wykonać, o tym w rozmowie z Ewą Podolską opowiedziała dr Iwona Kozak - Michałowska - Dyrektor ds. nauki i rozwoju Synevo Sp. z o.o.

Nowotwór gruczołu krokowego. W jakim wieku rozpocząć badania?

Rak prostaty jest chorobą kojarzoną z wiekiem, a ponieważ żyjemy coraz dłużej, coraz więcej mężczyzn zmaga się z tym nowotworem. Ekspertka podkreśla jednak, że choć zmiany w obrębie gruczołu krokowego występują u większości mężczyzn powyżej 80 roku życia, nie wszystkie one są złośliwe. - Bardzo często u mężczyzn są to łagodne rozrosty nowotworowe prostaty – mówi Iwona Kozak – Michałowska. Rozmówczyni podkreśla także, że choć ryzyko raka prostaty jest bardzo wysokie u mężczyzn po 80 roku życia, nie oznacza to, że nie mogą na niego zachorować młodsi panowie. Dlatego profilaktykę w kierunku tego nowotworu mężczyźni powinni rozpoczynać po ukończeniu 50 roku życia. 

Jeśli jednak w bliskiej rodzinie wśród męskich krewnych występowała ta postać raka, to wówczas badania profilaktyczne należy rozpocząć już po 40 roku życia.

Predyspozycje genetyczne i nieodpowiedni styl życia to zwiększone ryzyko raka prostaty

Poza wiekiem i czynnikami genetycznymi, wpływ na większe ryzyko zachorowania na raka prostaty mają:

  • dieta bogata w tłuszcze zwierzęce, a uboga w warzywa i owoce,
  • otyłość,
  • palenie papierosów,
  • nadużywanie alkoholu.

Tym, co może zapobiegać zachorowaniu na raka gruczołu krokowego jest odpowiednia dieta bogata w produkty zawierające witaminę E i selen. Pomidory, soja, orzechy, ryby i owoce morza zaliczane są do pokarmów chroniących przed rakiem prostaty. Niska zachorowalność na ten nowotwór u Chińczyków i Japończyków tłumaczona jest przez specjalistów właśnie dietą bogatą w ryby i owoce morza.

Rak prostaty – te objawy powinny zaniepokoić

Zapadalność na raka gruczołu krokowego narasta w niepokojący sposób. W ciągu 20 ostatnich lat wzrosła aż czterokrotnie. Dlatego tak istotne są badania profilaktyczne wykonywane raz w roku przez mężczyzn powyżej 50 roku życia.

Jak wyjaśnia dr Iwona Kozak – Michałowska, rak prostaty bardzo długo może rozwijać się bezobjawowo lub objawy są na tyle niecharakterystyczne, że bywają przez pacjentów ignorowane.

Konsultację urologiczną należy odbyć bezzwłocznie, jeśli u pacjenta pojawił się jeden z poniższych objawów:

  • pojawienie się krwi w moczu lub w nasieniu,
  • kłopoty z oddawaniem moczu,
  • częstomocz,
  • uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza moczowego.

Bardzo niepojącym objawem są bóle kręgosłupa i bóle kostne, które szczególnie mężczyźni starsi traktują jako dolegliwość związaną z wiekiem. Niestety rak prostaty daje przerzuty do kości.

Ignorowanym objawem są także problemy z oddawaniem moczu. Pacjenci uważają, że jest to spowodowane przerostem prostaty charakterystycznym dla pewnego wieku.

Ekspertka zwraca jednak uwagę, że przerost prostaty może być łagodny, ale może być również zmianą złośliwą i w żadnym wypadku nie powinien być bagatelizowany. Problemy z oddawaniem moczu u mężczyzny w wieku 50 – 60 lat są bardzo ważnym sygnałem do rozpoczęcia diagnostyki w kierunku raka prostaty. 

Jak wygląda profilaktyka raka prostaty? Zbadaj swojego PSA 

Jednym z podstawowych badań profilaktyki raka prostaty jest badanie laboratoryjne polegające na oznaczeniu PSA, czyli enzymu swoistego dla gruczołu krokowego. Enzym ten pełni ważną funkcję, bowiem bierze udział w upłynnianiu nasienia. Produkowany jest fizjologicznie przez zdrowe komórki nabłonka stercza, ale także przez komórki gruczolaków, czyli rozrostów łagodnych oraz komórki raka.

Jak wyjaśnia dr Kozak – Michałowska, może się zdarzyć, że PSA będzie prawidłowe nawet u chorych na raka, albo miernie podwyższone z z przyczyn nieonkologicznych, np. zapalenie gruczołu krokowego

Dodatkowym badaniem laboratoryjnym w celu upewnienia się jaki rodzaj zmiany dotyczy stercza jest oznaczenie wolnej frakcji PSA. Wyliczany jest wskaźnik jako stosunek wolnego PSA do całkowitego, w wynik podawany w procentach. Jeśli wskaźnik ma wartość powyżej 25 procent można z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć raka, a wskazać na rozrost łagodny. Jeśli zaś wskaźnik ma poniżej 10 procent, świadczy o dużym ryzyku raka. W takiej sytuacji pacjent powinien zostać poddany dalszej diagnostyce pozalaboratoryjnej.

Badanie wolnego PSA może być wykonane równocześnie z oznaczeniem całkowitego PSA. Obydwa te badania wykonywane są z krwi żylnej.

Ponieważ stężenie PSA może być podwyższone nie tylko w raku stercza, kolejnym ważnym badaniem jest badanie przez odbytnicze (per rectum) wykonywane przez lekarza.

- Na dzień dzisiejszy uważa się jednak, że dokładność diagnostyczna badania przezodbytniczego to ok. 40 procent, ponieważ lekarz oceni wielkość, kształt i zmiany w obrębie gruczołu krokowego, ale może nie wyczuć ognisk zapalnych lub niewielkich zmian. – wyjaśnia ekspertka.

Badaniem o znacznie większej skuteczności jest ultrasonografia przezodbytnicza TRUS (transrectal ultrasonography). Dzięki specjalnym sondom możliwe jest wykrycie stanu zapalnego lub niewielkiej zmiany. Pod kontrolą sondy można również pobrać materiał ze zmiany chorobowej do diagnostyki patomorfologicznej. Patomorfologia jest "złotym standardem" w diagnostyce nowotworów, a wynik badania decyduje o rozpoznaniu i rokowaniu w zależności od zaawansowania zmiany.

Profilaktyka może uratować życia

Odpowiednia profilaktyka jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala wykryć zmiany nowotworowe w ich najwcześniejszej fazie. - Bardzo wczesna faza raka daje nawet 90 procent szans na całkowite wyleczenie pacjenta – mówi dr Iwona Kozak – Michałowska.

Bardzo ważnym pod kątem profilaktyki jest wywiad genetyczny. Szczególnie jeśli zachorowania na raka prostaty wystąpiły u bliskich męskich członków rodziny pacjenta. Ekspertka zwraca jednak uwagę, że mutacje genu warto zbadać także wówczas, gdy w rodzinie występowały przypadki raka piersi, raka jajnika oraz nowotwory innych narządów np. tarczycy, nerki, jelita grubego.

Najczęściej bada się mutacje w 3 genach:

  • BRCA1 (mutacje w obrębie tego genu mogą być przyczyną także raka piersi i jajnika u kobiet),
  • NBS1,
  • CHEK2.

Badanie genetyczne można wykonać z krwi, bądź z wymazu pobranego z wewnętrznej strony policzka.

Pacjenci z taką mutacją i pacjenci, u których w rodzinie została potwierdzona taka mutacja, powinni być pod szczególną opieką lekarską.

Nowości w zakresie diagnostyki raka prostaty

W ostatnim czasie pojawiły się dodatkowe możliwości diagnostyki w kierunku raka gruczołu krokowego.

Jedną z nich jest badanie genu PCA3. Jest to marker, który zaczyna narastać już we wczesnej postaci raka. Badanie wykonywane jest z moczu, po wcześniejszym masażu gruczołu krokowego. Z tego powodu materiał jest pobierany w gabinecie lekarskim. Obecnie uważa się, że badanie to może być uzupełnieniem profilaktyki raka prostaty i być wykonywane obok badania podstawowego jakim jest stężenie PSA.

Kolejne badanie to płynna biopsja prostaty. Materiałem również jest mocz pobierany po uprzednim masażu gruczołu krokowego. Badanie to wykrywa dwa ważne markery:

  • gen DLX1 (gen progresji)
  • gen HOXC6 (gen proliferacji).

Geny te wykazują silną ekspresję w agresywnych postaciach raka. Ich oznaczenie pozwoli na wyodrębnienie grupy mężczyzn, u których jest duże ryzyko raka i grupy gdzie takie ryzyko jest niewielkie.

Listopad jest miesiącem, w którym dużo uwagi poświęca się profilaktyce raka prostaty, zwiększając świadomość społeczną i zachęcając mężczyzn do badania gruczołu krokowego. O diagnostyce warto jednak pamiętać o każdej porze roku:

- Mam bardzo ważny apel w imieniu lekarzy oraz diagnostów laboratoryjnych, badajmy się nie tylko w listopadzie, ale przez cały rok – dodała na zakończenie dr Iwona Kozak – Michałowska.

DOSTĘP PREMIUM