Kleszcze na świątecznych choinkach? Ekspertka ostrzega: "To realne zagrożenie" [materiał promocyjny]
Choinki mogą przynieść do domu nie tylko świąteczny nastrój, ale i… kleszcze. Eksperci ostrzegają, że pajęczaki są aktywne również zimą i mogą ukrywać się w gałęziach drzew iglastych. Każde ukłucie kleszcza niesie ryzyko groźnych chorób - w tym kleszczowego zapalenia mózgu (KZM), które może prowadzić do zapalenia mózgu, paraliżu, a nawet śmierci. Dlatego o profilaktyce warto pomyśleć, zanim kleszcz pojawi się w domu.
Choinki kupowane na plantacjach i w sklepach wielkopowierzchniowych powoli trafiają już do naszych domów. To właśnie na nich - jak podkreślają eksperci - mogą znaleźć się kleszcze. Zimowe temperatury nie zawsze stanowią dla nich przeszkodę.
Dr inż. Anna Wierzbicka, zoolożka i biolożka, leśniczka z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, wyjaśnia: Kleszcze wcale nie ‘zasypiają na zimę’. Jeśli temperatura wzrośnie powyżej zera, potrafią być aktywne. Gałęzie iglaków to dla nich idealne schronienie, a gdy przynosimy choinkę do domu, zapewniamy im ciepło i dostęp do żywiciela.
Dodaje również, jak wygląda ich rzeczywista sezonowość: Wystarczy kilka dni odwilży, by kleszcze — szczególnie te łąkowe — ponownie zaczęły poszukiwać żywiciela. W większości regionów Polski takie krótkie ocieplenia zdarzają się zimą coraz częściej, dlatego kleszcze spotykamy również o tej porze roku. Miejsca z młodymi drzewkami jodłowymi czy świerkowymi są chętnie odwiedzane przez jelenie, a te noszą na sobie wiele kleszczy. Stąd łatwo znaleźć na choince kleszcza, który czekał na obiad „z jelenia”, a ostatecznie trafił na człowieka.
To oznacza, że kleszcze mogą trafić do naszych domów nie tylko latem, lecz także w grudniu. Jak zaznacza biolożka: Największy problem polega na tym, że zimą nikt się ich tam nie spodziewa - a właśnie wtedy najłatwiej przenieść je do mieszkania: wraz z choinką, stroikami czy nawet opałem na kominek. Nie widzimy ich, ale one są. I mogą ukłuć w każdej chwili i co najgorsze przenieść groźne choroby takie jak kleszczowe zapalenie mózgu.
Kleszczowe zapalenie mózgu [KZM]. Dlaczego ta choroba jest tak niebezpieczna?
Jak wynika z danych, aż 70,5% Polaków słyszało o KZM, jednak wciąż niewielu traktuje chorobę jako realne zagrożenie (Raport: Kleszczowe zapalenie mózgu: wiedza, praktyki i profilaktyka wśród Polek i Polaków, 2025).1
Kleszczowe zapalenie mózgu [KZM] to wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego, która może prowadzić do zapalenia mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych oraz długotrwałych powikłań neurologicznych, takich jak paraliże, zaburzenia równowagi czy przewlekłe bóle głowy.2 Wirus przenosi się natychmiast w momencie ukłucia, dlatego nie da się „zdjąć” ryzyka tak jak w przypadku boreliozy. KZM jest też jedną z najczęściej zgłaszanych wirusowych neuroinfekcji w Polsce i może prowadzić do bardzo ciężkiego przebiegu1.
Profilaktykę KZM - warto zaplanować już dziś
Specjaliści podkreślają, że ochronę przed kleszczami warto budować przez cały rok - niezależnie od sezonu. W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu ma to szczególne znaczenie, ponieważ na KZM nie ma skutecznego leczenia, a jedyną formą ochrony jest szczepienie, które można rozpocząć o każdej porze roku.2
Pełne uodpornienie wymaga podania trzech dawek w cyklu podstawowym. Pierwsze dwie można podać już w odstępie dwóch tygodni, a trzecia — po kilku miesiącach — zapewnia pełną ochronę. Później stosuje się dawki przypominające: pierwszą po trzech latach, kolejne co pięć lat (po 65. roku życia — co trzy lata)3.
W ramach programu profilaktycznego m.st. Warszawa dla mieszkańców w wieku 20-59 lat dostępne są bezpłatne szczepienia przeciw KZM (pełen cykl 3 dawek) w wybranych przychodniach POZ4.
Chcąc dbać o swoje i najbliższych bezpieczeństwo – warto zapytać lekarza, pielęgniarkę lub farmaceutę o możliwości zaszczepienia się przeciw KZM.
1Tomasz Sobierajski, Patrycja Rzucidło-Zając, Igor Grzesiak, Choroby przewlekłe a postawy wobec szczepień. Analiza przekonań. Warszawa 2025, Raport Health&Social Review, Ośrodek Badań Socjomedycznych, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2025
2 Zajkowska J, Czupryna P. Kleszczowe zapalenie mózgu – epidemiologia, patogeneza, obraz kliniczny, diagnostyka, profilaktyka i leczenie. Forum Zakażeń 2013; 4(1):21–27.
3 Toczylowski K, Bojkiewicz E, Barszcz M, Wozinska-Klepadlo M, Potocka P, Sulik A. Etiology, Clinical Presentation and Incidence of Infectious Meningitis and Encephalitis in Polish Children. J Clin Med. 2020 Jul 22;9(8):2324. doi: 10.3390/jcm9082324. PMID: 32707777;PMCID: PMC7465305.
4. Schemat szczepienia na podstawie informacji opublikowanych w ramach projektu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH) https://szczepienia.pzh.gov.pl/; (dostęp: 08.2025)
5. https://um.warszawa.pl/-/zaszczep-sie-i-zadbaj-o-zdrowie-bezplatnie-w-warszawie, 11.2025
