Czym jest Karta Nauczyciela i jakie kwestie reguluje? Wyjaśniamy

Pod nazwą Karta Nauczyciela kryje się ustawa z 26 stycznia 1982 roku (Dz. U. 1982 Nr 3 poz. 19), która reguluje prawa oraz obowiązki nauczycieli. Podlegają jej: nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy oświaty zatrudnieni w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz placówkach doskonalenia nauczycieli, zakładach poprawczych oraz schroniskach dla nieletnich i publicznych kolegiach pracowników służb społecznych. W przypadku szkolnictwa niepublicznego Karta Nauczyciela nie obowiązuje lub obowiązuje w ograniczonym zakresie.

Czym dokładnie jest Karta Nauczyciela?

Karta Nauczyciela to zbiór przepisów o szczególnym charakterze. Wyjątkowo ma pierwszeństwo przed Kodeksem Pracy. Składa się z 15 rozdziałów, omawiających kolejno:

• obowiązki nauczycieli,
• wymagania kwalifikacyjne,
• awans zawodowy,
• nawiązanie, zmianę i rozwiązanie stosunku pracy,
• warunki pracy i wynagrodzenie,
• nagrody i odznaczenia,
• uprawnienia socjalne i urlopy,
• finansowanie dokształcania i doskonalenia zawodowego,
• ochronę zdrowia,
• Dzień Edukacji Narodowej,
• odpowiedzialność dyscyplinarną,
• uprawnienia emerytalne.

Osoba, która chce ubiegać się o zatrudnienie na stanowisku nauczyciela, musi posiadać wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyć zakład kształcenia nauczycieli. Jednocześnie kandydat na nauczyciela musi przestrzegać podstawowych zasad moralnych i spełniać warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu. Kiedy już otrzyma pracę, ma szansę na awans zgodnie z określoną strukturą:

• nauczyciel stażysta,
• nauczyciel kontraktowy,
• nauczyciel mianowany,
• nauczyciel dyplomowany.

Przy czym warto zaznaczyć, że nauczyciele akademiccy z odpowiednim doświadczeniem mogą od razu ubiegać się o stanowisko nauczyciela kontraktowego lub mianowanego.

Karta Nauczyciela i kontrowersyjne "godziny czarnkowe"

Czas pracy nauczycieli jest określony ustawowo - opisany został w art. 42 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela i wynosi 40 godzin tygodniowo.

Nauczyciele mają też tzw. godziny karciane nazywane też "czarnkowymi", czyli dodatkowe, nieodpłatne godziny pracy nauczyciela, które w 2016 roku zlikwidowała Anna Zalewska z PiS, a które w roku szkolnym 2022/23 wprowadził do szkół ponownie Przemysław Czarnek.

Przypomnijmy, usunięcie godzin karcianych z Karty Nauczyciela było jedną z pierwszych decyzji minister Anny Zalewskiej. Stwierdziła ona, że nauczyciele nie powinni być zmuszani do pracy w godzinach, za które nikt im nie płaci i wycofała je z Karty Nauczyciela. Przestały obowiązywać od roku szkolnego 2016/17.

- Nie ma godzin karcianych. Mam nadzieję, że od września tego roku nikt nie podpisze żadnego oświadczenia, ono jest nielegalne. Macie 18 godzin pensum, za wszystkie pozostałe kwestie powinniście mieć zapłacone - mówiła Anna Zalewska podczas konferencji prasowej.

- Jeśli gdziekolwiek pojawiają się takie sytuacje należy poinformować kuratorium, albo Państwową Inspekcję Pracy. To jest niezgodne z prawem. - podkreślała wówczas przedstawicielka PIS.

Godziny karciane od września 2022

Od 2022 roku godziny karciane zyskały nową nazwę. Nauczyciele okrzyknęli je "godzinami czarnkowymi" Minister Przemysław Czarnek postanowił przywrócić nieodpłatną godzinę pracy nauczyciela od roku szkolnego 2022/23. Minister Edukacji i Nauki chciał, aby przeznaczali ten czas na spotkania z rodzicami.

Posłuchaj: