Jak zestarzeli się "Kiepscy"? "Dziś nie ma miejsca na śmianie się razem z biednym alkoholikiem"

"W listopadzie 2022 roku, po rekordowych 23 latach, zakończono emisję 'Świata według Kiepskich' - serialu przez jednych krytykowanego za mało wyrafinowany humor, przez drugich uwielbianego jako produkcja, która wykreowała absolutnie kultowe postacie, bezpowrotnie odmieniła język codzienny Polaków i na bieżąco analizowała zmiany polityczne, społeczne i obyczajowe. Tygodnik 'Wprost' w 2000 roku obwołał 'Kiepskich' nawet 'narodową epopeją lat dziewięćdziesiątych'.

Uniwersum Fredynanda Kiepskiego, jego żony Halinki oraz ich sąsiadów z bloku przy ul. Ćwiartki 3/4 wskrzesza wydana 5 maja książka 'Nikt Nikomu Nie Tłumaczy' - antologia rozmaitych tekstów podejmujących temat serialu: esejów, artykułów naukowych, interpretacji kulturo- i filmoznawczych, wśród autorów których znaleźli się m.in. Olga Drenda ('Duchologia polska'), Bartek Przybyszewski i Marcin Witkowski ('Podcastex'), a także goszczący w TOK FM Michał Gliński oraz Jacek Paśnik.

- Chcieliśmy podejść do tego materiału przekrojowo i oddać głos ludziom, którzy nawet - tak jak ja - nie pamiętają samych początków serialu i wracały do niego po czasie. 'Świat według Kiepskich' doczekał się wielu grup fanowskich, szczególnie z roczników 1980 czy 1990. Ich członkowie udzielają się w Internecie, oni przeżyli ten serial i jeszcze wiele lat będą rozgrzebywać pewne wątki - podkreślał w 'Magazynie TOK FM' Jacek Paśnik - współautor portali 'Popmoderna' i 'Wizje' oraz cyfrowego magazynu 'Stoner polski', autor powieści 'Dzieci'.

Gdy wiele lat temu autorzy serialu postanowili sprawdzić, przedstawiciele której grupy społecznej najchętniej oglądają 'Kiepskich', okazało się, że produkcję Polsatu lubią zarówno osoby o niskim wykształceniu, jak i te ze środowisk inteligenckich. Do fanów serialu z pewnością nie należała Olga Lipińska, która kiedyś podczas dyskusji z Wojciechem Młynarskim powiedziała, że 'jeśli tak duża część polskiego społeczeństwa zaakceptowała humor tego serialu to czas umierać'.

- Elity jakoś nie zdążyły poradzić sobie z faktem, że biedni ludzie dotknięci rozmaitymi problemami jak alkoholizm i różnymi formami wykluczenia, są na ekranie i nie leci smutna muzyka, nie ma szarego filtra. Wszyscy się jakoś w miarę dobrze bawią, są szczęśliwi i potrafią sobie z tym życiem poradzić - ocenił Michał Gliński - doktorant literaturoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim, i twórca fanpage'a 'Polsat Wave'.

'Zabawki wracają do pudełka'

Twórczyni słynnego 'Kabaretu Olgi Lipińskiej' autorzy serialu zadedykowali jeden z odcinków pt. 'Wal magistra'.- Magistrzy byli tam chochołem wokół tej inteligencji wyobrażonej przez scenarzystów - skomentował Jacek Paśnik i dodał: - 'Kiepscy' na pewno portretowali pewną część osób pokrzywdzonych przez transformację ustrojową, sięgali po wątki, które nie były im obce w tamtym czasie - szczytowy moment popularności 'Świata według Kiepskich' przypadał na czas na niemalże 20 proc. bezrobocia i w ogóle dosyć trudną sytuację w Polsce - przypomniał gość 'Magazynu Radia TOK FM'.

W 'Świecie według Kiepskich' nie brakowało także wątków politycznych, w których jednak twórcy, jak zaznaczył Michał Gliński, nie zajmowali stanowiska żadnej ze stron. - Taka postać jak Paździoch, która jest raczej negatywna, w jednym odcinku potrafi być przedstawiona jako zatwardziały konserwatysta i narodowy katolik, by w drugim odcinku być totalnym neoliberałem walczącym o niskie podatki i wolność gospodarczą. Postaci często przybierają jakieś proste, określone role na czas jednego odcinka, żeby wyśmiać albo przynajmniej skomentować jakiś określony problem - polityczny lub nie, ale w końcu te zabawki wracają do pudełka i to się resetuje - tłumaczył autor w rozmowie z Anną Piekutowską.

'Dziś nie ma miejsca na taką postać jak Ferdynand Kiepski'

Ricky Gervais - brytyjski komik, który w 2001 roku stworzył i występował w kultowym serialu komediowym 'The Office' napisał na Twitterze, że dziś ta produkcja nie zostałaby dopuszczona do emisji z powodu - dziś kontrowersyjnych - żartów o rasistowskim i seksistowskim zabarwieniu. Czy z 'Kiepskimi' byłoby podobnie? - To bardziej kwestia tego, że humor 'Świata według Kiepskich' się zdewaluował i stracił na swojej sile. Wyniki oglądalności w ostatnich latach świadczyły o tym, że ta formuła po prostu się zużyła - ocenił Michał Gliński.

I zdaniem Jacka Paśnika we współczesnej telewizji na 'Kiepskich' zabrakło miejsca, jednak z zupełnie innych powodów niż poprawność polityczna. - Jest pewien problem z tym, jak dzisiejsza telewizja podchodzi do pokazywania rodzin w serialach jak chociażby 'Rodzinka.pl', gdzie wszyscy są grzeczni, mają dwa samochody i ładną kuchnię. Nie ma miejsca na śmianie się razem z kimś, kto jest biednym alkoholikiem, nie ma miejsca na taką postać jak Ferdynand Kiepski - mówił twórca w rozmowie w TOK FM.