Zaczęło się od żartu. O co chodzi ze zmianą czasu?

29 marca o godzinie 2.00 nad ranem zegary automatycznie przesuną się na 3.00. Oznacza to, że w nocy z soboty na niedzielę stracimy jedną godzinę snu. Zmiana dotyczy wszystkich krajów UE, w tym Polski, gdzie reguluje ją unijna dyrektywa.

Czy wszystkie urządzenia zmieniają czas automatycznie?

Nie wszystkie urządzenia dostosowują się do zmiany czasu same: smartfony, komputery i większość samochodów zmieniają czas automatycznie dzięki synchronizacji z siecią (np. NTP). Jednak starsze zegary ścienne, budziki czy mikrofalówki wymagają ręcznej regulacji.

Skąd wziął się pomysł wprowadzenia zmiany czasu?

Pomysł  wprowadzenia zmiany czasu zaczął się od żartu. W 1784 roku Benjamnin Franklin - jeden z Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych - napisał w jednym z esejów, że Paryżanie powinni wstawać o świcie, zamiast palić świece do późna.

Ponad 120 lat później - już zupełnie na poważnie - o zmianie czasu pisał William Willett. W wydanej w 1907 roku broszurze "The Waste of Daylight" przekonywał, że przestawienie czasomierzy o 80 minut w okresie letnim pozwalałoby zaoszczędzić na oświetleniu 2,5 miliona funtów rocznie. W ramach ciekawostki można dodać, że praprawnukiem Williama Willeta jest Chris Martin, lider zespołu Coldplay.

Szerokie wprowadzenie zmiany czasu nastąpiło podczas I wojny światowej: Niemcy w 1916 roku jako pierwsze przesunęły zegary, by zaoszczędzić węgiel potrzebny do oświetlania. Wielka Brytania i USA szybko poszły w ślad za nimi, a po II wojnie zwyczaj stał się powszechny w Europie i Ameryce Północnej.

Redakcja poleca

Wisi nad nami widmo potężnego kryzysu. Zaczynają się regularne bitwy o gaz

Zmiana czasu w Polsce

Zmiana czasu została po raz pierwszy wprowadzona w Polsce po zakończeniu I wojny światowej jako czas letni, przesuwający zegary o godzinę do przodu. Stały, regularny schemat zmiany czasu - z zimowego na letni i z letniego na zimowy - funkcjonuje w Polsce od 1977 roku.

Po co jest zmiana czasu?

Główny cel zmiany czasu to lepsze wykorzystanie światła słonecznego. Latem, przesuwając zegary do przodu, synchronizujemy aktywność społeczną z dłuższymi dniami - więcej światła po pracy oznacza mniej zużytego prądu na oświetlenie i więcej czasu na rekreację na świeżym powietrzu. Historycznie miało to oszczędzać energię i paliwa kopalne, zwłaszcza w czasach wojennych niedoborów. Dziś podkreśla się też korzyści dla handlu i turystyki, bo wieczory są jaśniejsze.

Czy dzięki zmianie czasu oszczędzamy na prądzie?

W 2018 roku serwis wysokienapiecie.pl opisał wyniki badań dotyczących wpływu zmiany czasu na zużycie energii. Z danych wynikało, że w Niemczech dwukrotne przestawianie zegarów w ciągu roku pozwalało zaoszczędzić około 0,8 proc. energii, głównie dzięki stosowaniu energooszczędnego oświetlenia w gospodarstwach domowych. Natomiast analiza przeprowadzona w Czechach, obejmująca 162 badania z różnych części świata, wykazała, że czas letni przynosił średnio 0,34 proc. oszczędności energii w skali całej gospodarki, a w wielu krajach Europy wynik ten był jeszcze niższy. Podkreślono, że są to wartości niewielkie i w dużej mierze uzależnione od położenia geograficznego. Większe korzyści ze zmiany czasu obserwowano w krajach europejskich położonych bardziej na południu.

Redakcja poleca

To nie tylko godzina snu więcej. Jak zmiana czasu wpływa na nasze zdrowie?

Wpływ na zdrowie i organizm

Zmiana czasu to nie tylko godzina snu więcej lub mniej. Jak zmiana czasu wpływa na nasze zdrowie?

• zaburzenie rytmu dobowego - organizm przystosował się do cyklu światło-ciemność, a przesunięcie zegara o godzinę "oszukuje" zegar biologiczny, co zakłóca sekwencję snu, pracy, trawienia, a nawet metabolizmu;
• zmiany nastroju, drażliwość i zmęczenie - nieprawidłowy sen szybko przejawia się pogorszeniem samopoczucia, większą drażliwością, zmęczeniem i obniżeniem motywacji;
• spadek koncentracji i wydajności pracy - zaburzony rytm snu przekłada się na trudności z koncentracją, mniejszą produktywnością w pracy, a nawet gorszymi wynikami w nauce;
• wzrost ryzyka wypadków - badania wskazują na wzrost liczby wypadków drogowych i wypadków w pracy w pierwszym tygodniu po zmianie czasu, zwłaszcza przy przejściu na czas letni, gdy ludzie "tracą" godzinę snu;
• zwiększony niepokój u osób z chorobami serca - przesunięcie zegara zmienia rytm wydzielania hormonów stresu (kortyzolu, adrenaliny), co może nasilić problemy kardiologiczne;
• zaostrzenie problemów z nerkami, trawieniem i metabolizmem - zmieniony cykl snu wpływa na rytm wydzielania insuliny, kortyzolu i innych hormonów, co może nasilić cukrzycę, otyłość, zaburzenia trawienia i przemiany materii.

Najmocniej zmianę czasu odczuwają: dzieci, osoby starsze, pracownicy zmianowi, osoby z zaburzeniami snu, depresją i chorobami serca.

Co z likwidacją zmiany czasu?

Także w UE od kilku lat trwa dyskusja nad tym, czy zmiana czasu powinna być w ogóle utrzymywana. W 2018 roku Komisja Europejska przeprowadziła szerokie konsultacje społeczne, w których zdecydowana większość obywateli opowiedziała się za zniesieniem obowiązku przestawiania zegarków. W ramach trwających od 4 lipca do 16 sierpnia 2018 r. konsultacji internetowych wpłynęło 4,6 mln odpowiedzi od respondentów ze wszystkich 28 państw członkowskich. Jest to największa liczba odpowiedzi uzyskanych w historii konsultacji publicznych Komisji. Wstępne wyniki wskazały, że 84 proc. respondentów opowiedziało się za zlikwidowaniem przeprowadzanej co pół roku zmiany czasu. Parlament Europejski poparł ten pomysł, ale ostateczna decyzja została odłożona na później, ponieważ państwa członkowskie nie mogły uzgodnić, czy powinien obowiązywać czas letni, czy zimowy.

Posłuchaj:

Czy zmiana czasu powinna zostać zniesiona? Na to pytanie odpowiadali słuchacze TOK FM.

Prof. Janusz Skalski mówił w TOK FM o tym, jak zmiana czasu wpływa na nasze zdrowie, czy jest to korzystne, jaki ma wpływ na funkcjonowanie, koncentrację i czy nasze organizmy mogą się do tego przyzwyczaić.

Źródło: tokfm.pl, PAP Zdrowie, Wikipedia, Wysokie Napięcie