,
Obserwuj
Gospodarka

Klęska urodzaju spadła na Hiszpanię. Czy w sklepach będzie taniej?

Wojciech Kowalik, Anna Augustyn
5 min. czytania
20.11.2026 21:19

Hiszpania to największy na świecie producent oliwy z oliwek. Po latach kłopotów kraj właśnie zaczyna tonąć w oliwie z oliwek. Zbiory były fenomenalne, oliwy jest tyle, że władze zakazały plantatorom sprzedawać wszystko, część oliwy muszą schować w podziemnych magazynach na gorsze czasy. Hiszpanie pamiętają, że przez ostatnie trzy lata oliwy było tak mało i była tak droga, że sklepy zabezpieczały butelki jak najdroższe alkohole, a oliwa padała łupem gangów

Hiszpanię czekają czwarte w historii największe zbiory oliwek [zdjęcie ilustracyjne]
Hiszpanię czekają czwarte w historii największe zbiory oliwek [zdjęcie ilustracyjne]
fot. Marcelo del Pozo / Reuters / Forum

Jeszcze niedawno kryzys, a teraz klęska urodzaju. W tym odcinku powiemy:

  • dlaczego Hiszpania ma nadmiar płynnego złota tonie w oliwie z oliwek;
  • dlaczego rząd każe ją chować w podziemnych zbiornikach;
  • czy jako konsumenci kupimy oliwę taniej.

Ten odcinek będzie o klęsce. Spośród wielu klęsk najmniej się spodziewasz klęski urodzaju. A to się właśnie wydarzyło w Hiszpanii. Hiszpański rząd po raz pierwszy w historii sięgnął po gospodarcze narzędzie, które ma uratować jedną z najważniejszych gałęzi rolnictwa. Co takiego wydarzyło się ostatnio na Półwyspie Iberyjskim, że trzeba było postawić oliwie z oliwek urzędową tamę? I jak to możliwe, że w trzy i pół roku Hiszpania przeszła od zamykania w sklepach deficytowej oliwy na kłódkę do nakazu zamknięcia nadmiaru oliwy w piwnicy?

Opowieść zaczyna się w gaju oliwnym. Wiosną 2023 roku na południu Hiszpanii, w Alcalá la Real niedaleko Granady. Gaj ma mniej więcej 10 hektarów i rosną w nim drzewa oliwne. Trzy lata temu ich właściciel przeżył największą w swej historii zawodową klęskę: od stycznia do kwietnia na południu Hiszpanii prawie nie padało. Już na początku 2023 roku ziemia wyschła na wiór, a na sam koniec przyszła historyczna fala upałów. I już wiosną termometry wskazywały prawie 40 stopni w cieniu. Dokładnie w czasie, gdy drzewa oliwne powinny kwitnąć. Przez południowoeuropejskie rolnictwo przetaczał się wielki pogodowy kataklizm. W Europie zabrakło oliwy z oliwek, jej ceny wystrzeliły w kosmos, a jednym z najbardziej odpornym na suszę drzewom groziło wycięcie. Dzisiaj, czyli niewiele ponad trzy lata później, hiszpański rząd ogłasza kolejną klęskę. Tym razem to klęska urodzaju, bo Hiszpania tonie w oliwie!

Hiszpania to największy producent oliwy na świecie. Według tamtejszego ministerstwa rolnictwa odpowiada za mniej więcej 45 proc. całej światowej oliwy. To znaczy, że co druga butelka oliwy na świecie ma hiszpańskie pochodzenie. Od cen na krajowym rynku zależy, ile na świecie będzie kosztować gotowy produkt. Bo rynek towarów rolnych to rynek naczyń połączonych, połączonych globalnie.

Redakcja poleca

Oliwa jak największy rarytas

Zanim opowiemy o cudownym rozmnożeniu oliwy, będzie powrót do przeszłości. Tej nieodległej, w której oliwa z oliwek zyskała nowy przydomek "płynne złoto". Będzie krótki kurs cykliczności w gospodarce, opis uniwersalnych mechanizmów rynkowych. I sezonowy przegląd oliwy.

Sezon nr 1, czyli rok 2022: susza i brak wody. Tak to zresztą opisało hiszpańskie ministerstwo rolnictwa: zabrakło wody, a temperatury były ekstremalne. Rok wcześniej, w dobrym sezonie, Hiszpania wytłoczyła prawie 1,5 mln ton oliwy, w kolejnym sezonie ponad połowę mniej.

Redakcja poleca

Sezon nr 2, czyli rok 2023: kwiaty. Drzewo oliwne kwitnie wiosną, to dla przyszłych zbiorów decydujący moment. Gdy kwitnieniu towarzyszy upał, kwiaty schną, zanim zostaną zapylone. Łańcuch przyczynowo skutkowy jest oczywisty: nie ma kwiatów, nie ma owoców. A jak nie ma owoców, to nie ma oliwy. Wtedy Hiszpania znów zebrała mało. To właśnie wtedy butelki oliwy zyskały w marketach status towaru luksusowego! W styczniu 2024 roku w Andaluzji za kilogram oliwy extra virgin płacono hurtowo ponad 9 euro i był to historyczny rekord. Na sklepowych półkach cena litra osiągnęła 10 euro. Oliwa stała się w hiszpańskich sklepach najczęściej kradzionym produktem! Duże plastikowe butelki spinano łańcuchami, mniejsze zabezpieczano jak luksusowe drogie alkohole, elektronicznie. Oliwę z oliwek w hiszpańskich sklepach kradły… zorganizowane gangi. Sprzedaż oliwy spadła. Zrobiło się bardzo drogo: w europejskich sklepach oliwa podrożała o prawie 80 proc. W samej Hiszpanii wydarzyła się rzecz wcześniej niewyobrażalna. W kraju, który produkuje niemal połowę oliwy świata, z pierwszego miejsca w kuchni zrzucił ją słonecznik. Rachunek był prosty: litr oleju słonecznikowego kosztował trzy razy mniej niż litr oliwy. W pierwszym półroczu 2024 roku Hiszpanie kupili do gotowania jakieś 180 mln litrów oleju słonecznikowego, oliwy tylko około 107 mln. Ręce już zacierali europejscy plantatorzy słoneczników. Ale karta szybko się odwróciła.

Sezon nr 3, rok 2024: deszcz. Wiosną nad Hiszpanię wracają deszcze. Marzec i kwiecień są mokre, drzewa odżywają. Zbiory rosną o ponad połowę. A sprzedawcy gotowej oliwy alarmują, że ceny szybko spadną i to aż o połowę.

Sezon nr 4, rok 2025: wiatr. Wiosna jest dla oliwek niemal idealna. Nieszczęście przyszło dopiero zimą, gdy przez Hiszpanię przetoczyła się seria katastrofalnych burz. To, co zostało na drzewach do późnych zbiorów, zostało, dosłownie, zmieszane z błotem.

I teraz kluczowy sezon nr 5, czyli rok 2026: urodzaj. To zwrot w tej historii. Bo ta sama deszczowa zima, która zniszczyła część zbiorów w jednym sezonie, stała się dosłownie źródłem sukcesu w kolejnym. Ulewne deszcze tak skutecznie podlały gaje, że Hiszpanię czeka czwarty największy zbiór w historii. Prawie dwa razy więcej oliwy niż trzy lata temu.

Hiszpania tonie w oliwie. I się zabezpiecza

Dlatego od listopada każda tłocznia musi odłożyć 12 proc. tego, co wytłoczy. Nadwyżkę ma zmagazynować i przez rok nie ma prawa jej sprzedać. To pierwszy raz w historii, gdy Hiszpania zakazuje branży sprzedaży produkcji.

Pomysł nie jest nowy, wystarczy wspomnieć biblijną przypowieść o faraonie, siedmiu krowach tłustych, siedmiu chudych i zapełnianiu spichlerzy na czas nieurodzaju. Po co? W starożytnym Egipcie, by ratować kraj przed głodem, a we współczesnej Hiszpanii, żeby ceny przestały spadać. Na początku listopada hiszpańscy producenci dostawali za kilogram oliwy około 3 euro. Rok wcześniej około 4 euro, a według zgrubnych wyliczeń koszt produkcji to 5 euro. Bo drogie są paliwo i nawozy; jedno i drugie z powodu wojny w Zatoce Perskiej. Jeśli urodzaj mocno obniży ceny, gaje przestaną się opłacać. I spotka je los francuskich winnic. U sąsiada Hiszpanii rząd dopłaca do ich likwidacji, by trzymać ceny na sensownym dla branży poziomie. 

Redakcja poleca

Na koniec odpowiedź na pytanie. Kto i z czego się cieszy? Cieszą się plantatorzy, bo jest szansa, że nie stracą, a może nawet zarobią. Zębami zgrzytają przetwórcy, którzy zarobią mniej, bo sprzedadzą mniej. Postulują więc poszukiwanie nowych rynków zamiast urzędowego regulowania sprzedaży. A klienci na całym świecie? Dla nich jest wiadomość dobra i zła. Dobra, że oliwa jest dziś dużo tańsza niż w 2024 roku. Zła, że hiszpański rząd właśnie pilnuje, żeby nie taniała dalej.

Źródło: TOK FM