Zmieniają się zasady ortografii. Ręka może zadrżeć. "Serce krwawi"

Wraz z nowym rokiem w życie wchodzi 11 zmian w zasadach polskiej ortografii. Obejmują one między innymi użycie wielkich i małych liter, pisownię łączną i rozdzielną oraz stosowanie łącznika. Rada Języka Polskiego wyjaśnia, że celem reformy jest ujednolicenie reguł oraz ułatwienie ich nauki i codziennego stosowania. To największa zmiana w polskiej ortografii od ponad 90 lat.

Polak i Wrocławianka

Od stycznia dotychczasowa mieszkanka Wrocławia, czyli "wrocławianka", jest "Wrocławianką". - Pisownia wielką literą obejmuje nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi. Zarówno Polaka, jak i Łodzianina zapiszemy  wielką literą - wyjaśniała w TOK FM językoznawczyni profesor Monika Kresa.

To nie wszystko, jeżeli chodzi o małe i wielkie litery. Zamiast informować, że pod sklepem zaparkował "fiat", będziemy pisać, że zaparkował "Fiat". Zmianie ulegają także zapisy nazw miejsc i obiektów. Będziemy pisać: "Plac Mickiewicza", a nie "plac Mickiewicza". Ta reguła dotyczy również nazw komet. Zamiast "kometa Halley’a" od teraz obowiązuje zapis z wielkiej litery w obu członach.

Zmiany obejmują także nazwy lokali usługowych i gastronomicznych. - Do tej pory pisaliśmy "restauracja U Antka". Od 1 stycznia napiszemy: "Restauracja u Antka". Ta zasada dotyczy także kin czy kwiaciarni - powiedziała językoznawczyni.

Wielkimi literami będziemy zapisywać nazwy nagród, medali i odznaczeń. Dotąd funkcjonowała "nagroda Nobla", od nowego roku obowiązuje będzie z kolei zapis "Nagroda Nobla".

"To mnie trochę boli"

- Kolejna zasada również ułatwia nam życie - mówiła specjalistka. Dotyczy ona cząstki "nie" i jej pisowni z imiesłowami przymiotnikowymi. - Do tej pory - jak tłumaczyła - cząstkę tę z przymiotnikami typu "palący" poprawnie należało zapisać łącznie, jeżeli dane słowo opisywało stałą cechę osoby (na przykład "jestem osobą niepalącą"). Jeśli jednak była to cecha chwilowa, pisaliśmy rozdzielnie. Od 1 stycznia w obu przypadkach piszemy łącznie.

Zmianom ulega również pisownia cząstki "nie" z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym. Dotąd funkcjonowały formy "nie mniejszy", "nie najszybciej", natomiast od 2026 roku obowiązuje pisownia łączna: "niemniejszy", "nienajszybciej". - To coś, przy czym moje serce krwawi. O ile ze wszystkimi pozostałymi zasadami się zgadzam, to myśląc o tej, trochę mnie to boli - przyznała gościni TOK FM. Podkreśliła jednocześnie, że to kolejne ułatwienie, ponieważ "nie będziemy musieli zastanawiać się nad stopniem przymiotnika".

Inaczej będziemy zapisywać przymiotniki pochodzące od nazw własnych. Dotąd "wiersz Miłoszowski" (należący do Miłosza) zapisywaliśmy wielką literą, a "wiersz miłoszowski" (na wzór Miłosza) - małą. Teraz w obu przypadkach obowiązuje mała litera. Prof. Kresa zaznaczyła, że wyjątek to przymiotniki utworzone od imion, rzadziej od nazwisk, zakończone na "-owy", "-in" albo "-ów". Te można zapisywać zarówno małą, jak i wielką literą.

Kolejna zasada dotyczy pisowni łącznej i rozdzielnej cząstek "-bym", "-byś", "-byśmy", "-byście" ze spójnikami. Zgodnie z nową regułą napiszemy "zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry", a nie "zastanawiam się, czyby nie pojechać w góry".

"Superoferta" i "super oferta"

Zmienia się także pisownia wyrazów z cząstką "pół". Do tej pory pisaliśmy "pół-zabawa, pół-nauka", natomiast teraz będziemy pisać "półzabawa, półnauka". Warto pamiętać, że dywiz zachowujemy w formach, gdzie pojawia się nazwa własna, a więc np. "pół-Polka, pół-Francuzka". Uproszczona zostaje pisownia wyrażeń typu "tuż-tuż”, "trzask-prask". - Rada Języka Polskiego mówi "właściwie piszcie, jak chcecie. Z dywizem będzie dobrze, z przecinkiem też, rozdzielnie też w porządku. Daje nam to dużą dowolność - powiedziała językoznawczyni.

Monika Kresa zwróciła uwagę, że ważna zasada dotyczy pisowni cząstek np. "-mini", "-wege", "-eko", "-super" z rzeczownikami. - Dotąd zalecano pisownię łączną, ale obserwujemy powszechną pisownię rozdzielną - wskazała. Od 1 stycznia są dopuszczone obie formy: "ekożywność" i "eko żywność", "superoferta" i "super oferta".

Zmiany obejmują także pisownię cząstek "niby" i "quasi". Do tej pory zasada była dość skomplikowana, pisownia zależała bowiem od tego, czy dany wyraz traktowano jako termin specjalistyczny. Sformułowanie "niby przyjaciel" zapisywaliśmy rozdzielnie, a inaczej termin biologiczny "nibynóżki". Teraz reguła zostaje uproszczona. - Od tej pory zapamiętujemy jedną zasadę. Wszystkie takie połączenia zapisujemy łącznie - powiedziała prof. Kresa.

Źródło: TOK FM, PAP