"To raczej wstyd". Tajna umowa rządu pod lupą. "Tam się nieźle kotłuje"

Gdy jesienią 2019 roku PiS, Solidarna Polska i Porozumienie zaczynali drugą kadencję rządów, podpisali umowę koalicyjną. Liderzy swoich ustaleń nie podali do publicznej wiadomości, bo - według szefa komitetu wykonawczego Prawa i Sprawiedliwości - miały one charakter "wewnętrzny". Teraz ujawnienie tajnej umowy wywalczyła w sądzie Sieć Obywatelska Watchdog Polska. Jak wynika z dokumentu, wspomniane partie zobowiązały się milczeć o tym, że ich plany są niezgodne z konstytucją: "Strony zobowiązują się do niepodnoszenia niekonstytucyjności w/w rozwiązań".

Chodziło o zmianę przepisów o finansowaniu partii politycznych, dzięki którym subwencja budżetowa mogłaby popłynąć także do Solidarnej Polski i Porozumienia, a nie tylko do PiS-u. Zjednoczona Prawica nie jest bowiem formalnie koalicją, dlatego pieniądze z budżetu należą się tylko partii Jarosława Kaczyńskiego. Bo to z jej list startowali ziobryści i gowinowcy.

- Jest to próba omijania prawa. Bo (politycy Zjednoczonej Prawicy - przyp. red.) zdecydowali się na to, że nie startują jako koalicja, chociaż wiadomo było, że przekroczą próg wyborczy (dla koalicji jest wyższy niż partii i wynosi 8 proc. - przyp. red.). Mogliby zawiązać koalicyjny komitet wyborczy i wtedy ta subwencja byłaby dzielona proporcjonalnie do otrzymanych głosów. A tu dziwi, dlaczego w ogóle w ten sposób się nie robi. To powoduje wrażenie, że tam się nieźle kotłuje – mówił w TOK FM Krzysztof Izdebski z Open Spending EU Coalition i Fundacji Batorego.

Ostatecznie przepisów o finansowaniu partii politycznych nie zmieniono, za czym prawdopodobnie - jak sugerował ekspert - stało Prawo i Sprawiedliwość. Zdaniem gościa TOK FM ucierpiał na tym szef Solidarnej Polski, ale w inny sposób niż finansowy. - Mamy twardego 'szeryfa' Zbigniewa Ziobrę, który godzi się na to de facto upokorzenie. Bo to jest upokarzające. Nie dość, że musiał takie coś podpisać, to jeszcze PiS nie zdecydowało się popchnąć tego projektu. Ale też koniec końców te 1,5 mln zł, które koalicjanci PiS sobie zagwarantowali w umowie, to już z naddatkiem dostali w różnych innych formach – zastrzegł rozmówca Karoliny Lewickiej.

To nie wszystko, co mamy dla Ciebie w TOK FM Premium. Spróbuj, posłuchaj i skorzystaj z oferty "taniej na zawsze". Wejdź tutaj, by znaleźć szczegóły >>

"Rozdzielanie stołków"

Dla Krzysztofa Izdebskiego zastanawiające jest również to, że umowa koalicyjna dotyczyła pieniędzy i podziału stanowisk, nie zaś programu rządzenia. Dla porównania ekspert przywołał umowę koalicyjną rządu niemieckiego, który znajduje się pod ostrzałem obozu Zjednoczonej Prawicy. - Ta umowa składa się ze stron kilkudziesięciu i tam jest szczegółowo rozpisane, jakie polityki będą tworzone. Wyznaczone zostały w niej też tendencje, które pozwalają się obywatelom orientować, w jakim kierunku rząd będzie podążał i za co go będzie można rozliczać. A na te kilkadziesiąt stron jest pół o tym, jak politycy dzielą się ministerstwami – tłumaczył.

Tymczasem – kontynuował gość TOK FM - w polskiej umowie koalicyjnej chodzi głównie o "rozdzielanie stołków". - To jest chyba najważniejsze (...). Źle to świadczy o politykach, że w ten sposób robią. Więc nie dziwię się, że tak wstrzymywali się od udostępniania tej informacji. Bo to raczej wstyd – podkreślił.

Krzysztof Izdebski zwrócił również uwagę na kwestię braku zaufania do siebie, która jest widoczna przy lekturze umowy koalicyjnej Zjednoczonej Prawicy. - Jeśli już uzgadniali, kto ma jaki stołek i ile pieniędzy ma dostać, to znaczy, że między tymi panami z PiS, Solidarnej Polski i Porozumienia nie było krztyny zaufania. A to też niedobrze świadczy o rządzie, który ma nas prowadzić ku świetlanej przyszłości – ironizował ekspert Fundacji Batorego.

"Możemy się pultać po sądach przez 3 lata i nie zobaczyć tych informacji"

Ekspert podkreślił, że koalicyjne umowy powinny być publiczne. W tym kontekście odniósł się do wypowiedzi Krzysztofa Sobolewskiego z PiS, który stwierdził, że są one "wewnętrzną" sprawą partii. - On lubi tak mówić. Niechętnie też udostępnia umowy, które zawierało PiS i zawsze ma sprytne uzasadnienia, nie zawsze zgodne z prawem (…) Skandalem jest to, że takich rzeczy się po prostu nie publikuje. Że trzeba spędzić 3 lata w sądzie, by otrzymać informację, która de facto dotyczy kluczowych kwestii mających wpływ na nasze życie. Bo to, jak ma działać koalicja rządząca, bez wątpienia jest informacją publiczną. Politycy powinni ją udostępniać z czystej dobrej woli – podkreślił.

Jak dodał, jest też ciekawy, jak wygląda późniejsza umowa koalicyjna, którą w 2020 roku podpisały PiS, Solidarna Polska i Porozumienie. Jej udostępnienia domagała się Sieć Obywatelska Watchdog Polska, ale PiS cały czas uważa, że umowy nie musi ujawniać, bo nie jest to informacja publiczna.

Ekspert przyznał jednak, że jeśli partia polityczna się uprze i mimo nakazu sądowego nie ujawnia takich dokumentów, to niewiele można jej zrobić. - Można wezwać do wykonania wyroku, nałożyć grzywnę i to tyle. "Nie mamy pańskiego płaszcza i co pan nam zrobi" - przywołał cytat z kultowej komedii 'Miś'. - Ustawa o dostępie do informacji publicznej napisana została wtedy, gdy było założenie, że wszyscy mają dobrą wolę. Dlatego nie ma zębów. Możemy się pultać po sądach przez 3 lata i nie zobaczyć tych informacji nawet za kolejne 10 lat – podsumował gość Karoliny Lewickiej.