Co się dzieje wokół WOŚP? Prokurator przyznaje, że czegoś takiego nigdy nie widział

• WOŚP i jej szef mierzy się ostatnio z wyjątkową falą hejtu. Prokurator z Warszawy przyznaje, że takiego natężenia agresji w internecie jeszcze nie było.
• Prokurator z Prokuratury Warszawa-Praga mówi w TOK FM, że zespół doradców prokuratora generalnego zakończył prace nad projektem wytycznych dla prokuratorów.
• Według naszego rozmówcy w sprawach związanych z mową nienawiści i przy przestępstwach motywowanych uprzedzeniami nie zawsze chodzi o dotkliwą karę.
• - Była na przykład sprawa, w której biegły miał dokonać analizy zdania: "Ukraińce to dziady i gnoje, im się nie należy prawo do życia". Biegły stwierdził, że absolutnie nie jest to znieważenie, odwołując się do archetypu dziada - opowiada prokurator.

Brutalny i agresywny hejt wylewa się w ostatnim czasie na Jerzego Owsiaka i Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy. Są groźby śmierci, wulgaryzmy, pełne nienawiści sformułowania. Gdy jednego ze sprawców zatrzymano i błyskawicznie przewieziono na przesłuchanie, posypały się komentarze, że za szybko, że w innych sprawach nie byłoby takich działań, że to niewłaściwie.

- Rzeczywiście, po tym zatrzymaniu pojawiły się pytania, czy reakcja służb była adekwatna, proporcjonalna i sprawiedliwa, bo w zwykłej sprawie o groźby tak szybkie i sprawne działanie policji nie miałoby miejsca. Tyle tylko, że to jest właśnie ten moment, w którym państwo musi pokazać, że działa i powiedzieć takim sprawcom: "Jeśli popełniacie przestępstwa w internecie, miejcie się na baczności, bo możecie zostać namierzeni". Dlatego uważam, że reakcja była adekwatna, proporcjonalna i bardzo wartościowa - mówi w TOK FM prokurator Maciej Młynarczyk z Prokuratury Okręgowej Warszawa-Praga. Nasz gość tą tematyką zajmuje się od wielu lat. Kilka miesięcy temu - jako ekspert - wszedł też w skład zespołu doradców prokuratora generalnego do spraw przeciwdziałania mowie nienawiści i ścigania przestępstw motywowanych uprzedzeniami.

To nie wszystko, co mamy dla Ciebie w TOK FM Premium. Spróbuj, posłuchaj i skorzystaj ze specjalnej oferty. Wejdź tutaj, by znaleźć szczegóły >>

Prokurator Młynarczyk podkreśla, że w walce z mową nienawiści trzeba zacząć od edukacji. - W innych krajach - w krajach skandynawskich, w Holandii, a nawet w Ukrainie już od kilku lat funkcjonują projekty edukacyjne, a nawet specjalne przedmioty szkolne, poświęcone temu, jak odnajdujemy się w przestrzeni internetowej. Chodzi o to, by uczyć młodych ludzi, jak krytycznie podchodzić do informacji w mediach społecznościowych, jak nie dać się sprowokować do agresywnych zachowań w internecie. Z drugiej zaś strony uczą też odpowiedzialności za słowa - pokazują młodym ludziom, jaką krzywdę nasze słowa mogą wyrządzić innym, również w przestrzeni internetowej. To jest w Polsce bardzo pilna potrzeba - działania edukacyjne, kampanie świadomościowe - opisuje gość TOK FM.

Co latami ukrywał ksiądz Piotr? 'Już nie jesteśmy zdani na łaskę Kościoła'

- Bez tego będziemy zalewani falami agresji i nienawiści - takimi jak ta wobec Jerzego Owsiaka i WOŚP. Od lat obserwuję to, co się dzieje wokół Wielkiej Orkiestry, ale muszę powiedzieć, że natężenie agresji w internecie w tym roku odstaje od tego, co obserwowaliśmy choćby rok temu - dodaje Maciej Młynarczyk.

'Giń człeku' i 'zmień okulary'. 66-latka zatrzymana za grożenie Jerzemu Owsiakowi

Walka z mową nienawiści. Co będzie w wytycznych?

Prokurator z Prokuratury Warszawa-Praga mówi w TOK FM, że zespół doradców prokuratora generalnego zakończył prace nad projektem wytycznych dla prokuratorów. By weszły w życie, muszą zostać zaopiniowane przez Krajową Radę Prokuratorów i zatwierdzone przez Prokuratora Generalnego Adama Bodnara. - Jesteśmy bliżej niż dalej, by zmienić nasze podejście do tych przestępstw - przekonuje nasz rozmówca.

Jak mówi nam Maciej Młynarczyk, dyskusja w gronie doradców prokuratora generalnego pokazała, że do zwalczania przestępstw motywowanych nienawiścią potrzebny jest prokurator dobrze przygotowany do działania w tej dziedzinie, systematycznie dokształcany, który miałby warunki, żeby poświęcić tym sprawom odpowiednio dużo czasu i uwagi. Dodatkowo powinien móc otrzymać rzetelną informację zwrotną o swojej pracy od kolegów doświadczonych w takich sprawach. - Wytyczne mają też pomóc prokuraturze w nadążaniu za rozwojem społeczeństwa cyfrowego. Od roku obowiązuje unijny Akt o usługach cyfrowych (DSA). Pozwala on na nakładanie bardzo surowych kar, przede wszystkim finansowych, na administratorów portali, którzy uchylają się od podawania organom ścigania danych sprawców. Musimy iść tą drogą i z tego korzystać - mówi prokurator Młynarczyk.

Jak podkreśla, w sprawach związanych z mową nienawiści i przy przestępstwach motywowanych uprzedzeniami nie zawsze chodzi o dotkliwą karę. - Połowę moich spraw, które były przekazywane do sądu, kończyłem wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania. Czyli taką decyzję, gdzie sąd nie orzeka żadnej kary, ale stwierdza winę i wyznacza okres próby. W wypadku wielu sprawców taka reakcja okazywała się całkowicie wystarczająca, stanowiła pewien rodzaj ostrzeżenia. Bo pamiętajmy, że to jest jednak wyrok z orzełkiem i stwierdzenie "uznaję za winnego" - dodaje gość TOK FM.

'Jestem wkurzona. Państwo chce zrobić z nas przestępców'. To pierwszy taki proces w Polsce

"Swołocz" nie obraża

Prace zespołu koncentrowały się też na roli biegłych. Bo - jak mówi nam prokurator Młynarczyk - w wielu sprawach sytuacje bywają absurdalne. Sąd występuje o opinię biegłego, choć wcale nie musi tego robić, bo nie zawsze potrzebna jest tzw. wiedza specjalistyczna.

- Jest to pięta achillesowa tych postępowań. Niejednokrotnie mamy do czynienia z nadużywaniem tej instytucji i powoływaniem biegłych, gdy w ogóle nie jest to konieczne. To czyni te postępowania długimi i kosztownymi, ale - co najgorsze - jakość tych opinii bardzo często pozostawia wiele do życzenia. Sąd czy prokurator przyjmuje taką opinię bezkrytycznie, co powoduje, że wnioski biegłego stają się wyrokiem. A są to często opinie niezasadne, niemerytoryczne - mówi Maciej Młynarczyk.

Przykłady pokazują, do jakich sytuacji dochodzi w postępowaniach dotyczących mowy nienawiści. - Była na przykład sprawa, w której biegły miał dokonać analizy zdania: "Ukraińce to dziady i gnoje, im się nie należy prawo do życia". Biegły stwierdził, że absolutnie nie jest to znieważenie, odwołując się do archetypu dziada - lirnika, śpiewającego pieśni o dawnych bohaterach i otoczonego powszechną atencją. Zupełnie absurdalne wnioski, które niestety bywają przyjmowane bezkrytycznie przez sądy - mówi gość TOK FM.

- W innej sprawie biegły - językoznawca z tytułem naukowym - stwierdził, że określenie "swołocz", owszem, jest znieważające, ale na gruncie języka rosyjskiego, z którego pochodzi, ale na gruncie języka polskiego znieważające nie jest - dodaje prokurator z Warszawy.

Rząd zawiódł społeczność LGBT? 'Zaproponowana zmiana jest niepokojąca'

Zespół pracował nad postulatem, aby każda decyzja prokuratora miała wyczerpujące uzasadnienie. - Uznajemy także, że każde postępowanie sądowe zainicjowane przez prokuratora w sprawie przestępstw motywowanych uprzedzeniami, powinno się toczyć z udziałem prokuratora. Dziś procedura karna nie zawsze tego wymaga - tłumaczy nasz rozmówca.

- Mimo wielu zmian, które zachodzą w prokuraturze, praktyka działania w tego typu sprawach - przy przestępstwach motywowanych uprzedzeniami - nie zmieniła się jeszcze w sposób bardzo widoczny. My jesteśmy o krok przed decydującymi zmianami - tak to widzę - podsumowuje prokurator Maciej Młynarczyk.

Cała rzecz w tym, by osoby doświadczające nienawiści nie bały się zgłaszać tego typu zdarzeń, by nie wychodziły z założenia, że nie warto, bo wszystko i tak zostanie umorzone; by w trakcie przesłuchań nie czuły się wyśmiewane i wyszydzane, a przede wszystkim - by wiedziały, że sprawcy tego typu przestępstw poniosą odpowiedzialność karną.

Zespół doradców przy prokuratorze generalnym ma w planach opracować specjalny podręcznik metodyczny dla prokuratorów i policjantów z przykładami postępowania i dobrych praktyk przy przestępstwach z nienawiści i motywowanych uprzedzeniami.