Trump, Putin i Xi Jinping. Pierwsze takie spotkanie w historii. To trzeba wiedzieć przed rozmowami w Shenzhen
W czwartek w Shenzen odbędą się pierwsze w historii bezpośrednie trójstronne rozmowy przywódców Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin. Mają dotyczyć głównie ograniczenia zbrojeń nuklearnych, jednak europejscy liderzy obawiają się, że Putin, Trump i Xi Jinping zdecydują w swoim gronie o losach Ukrainy i Europy. Co jeszcze trzeba wiedzieć o tym bezprecedensowym wydarzeniu?
Z tego artykułu dowiesz się:
- dlaczego spotkanie w Shenzhen jest uważne za historyczne;
- kto bierze udział w rozmowach;
- jakie tematy mają zostać poruszone przez Trumpa, Putina i Xi;
- jak spotkanie w Shenzen komentują europejscy liderzy i urzędnicy.
Trump, Putin i Xi Jinping spotkają się w Shenzhen. Kluczowe informacje
W czwartek 19 listopada w Shenzhen, w południowych Chinach, dojdzie do rozmów Donalda Trumpa, Władimira Putina i Xi Jinpinga. Odbędą się one na marginesie szczytu APEC, czyli forum współpracy gospodarczej państw regionu Azji i Pacyfiku. Będzie to pierwsza bezpośrednia rozmowa w takim formacie między przywódcami Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin.
W tle rosną napięcia międzynarodowe - Rosja prowadzi wojnę przeciwko Ukrainie, w której agresorowi pomagają Chiny, Stany Zjednoczone są zaangażowane w konflikt z Iranem, a relacje Waszyngtonu i Pekinu pozostają obciążone m.in. sporami handlowymi, ograniczeniami w dostępie do technologii i rywalizacją o wpływy.
Trump i Putin są już na miejscu. Xi wykonał znaczący gest
Zarówno Donald Trump, jak i Włidomir Putin są już w Chinach. Na lotnisku prezydenta USA przywitał sam Xi Jinping. W przypadku Putina tego nie zrobił, w czym - jak wskazał Tomas Orchowski z redakcji zagranicznej TOK FM - można upatrywać ważnego dyplomatycznego gestu.
- To pierwszy raz, gdy Xi wita osobiście zagranicznego lidera na lotnisku. Tym samym przywódca Chin odwzajemnia się za identyczny gest Trumpa z Waszyngtonu. Może nie identyczny, bo w Shenzen przywódcy nawet się przytulili. Pekin oczywiście ma świadomość, że prezydent USA lubi ceremoniał i pewnie liczy, że zadowolony Trump spojrzy łaskawszym okiem na chińskie żądania dotyczące handlu czy Tajwanu - analizował dziennikarz, powołując się na doniesienia BBC.
Przed powitaniem Trumpa Xi rozmawiał z Putinem. - Chiński przywódca określił relacje między Pekinem i Moskwą jako "stabilne niczym góra" i "niewzruszone przez burze". Według Xi stosunki Rosja-Chiny zapewniają światu więcej stabilności. Wezwał do jeszcze bliższych relacji politycznych i wojskowych - relacjonował Orchowski.
O czym będą rozmawiać Trump, Putin i Xi Jinping?
Nie opublikowano pełnego, uzgodnionego programu spotkania, więc musimy opierać się wyłącznie na wypowiedziach amerykańskich urzędników, samych przywódców oraz ustaleniach medialnych. Z nich wynika, że rozmowy w Shenzen mogą dotyczyć kilku kluczowych kwestii:
- ograniczenia arsenałów nuklearnych - zamiarem Donalda Trumpa ma być zmniejszenie liczby broni jądrowej na świecie;
- wojny z Iranem;
- wojny w Ukrainie - relacje na temat tego, czy temat pojawi się w agendzie spotkania, są rozbieżne. Amerykańscy urzędnicy początkowo zapowiadali, że nie będzie omawiany podczas spotkania trójstronnego, jednak później Trump deklarował, że chce poruszyć również tę kwestię. Chętny, by rozmawiać o Ukrainie, jest również Władimir Putin;
- relacji między mocarstwami - rozmowy mają dotyczyć szeroko pojmowanego bezpieczeństwa międzynarodowego, stabilności strategicznej oraz relacji między USA, Rosją i Chinami;
- gospodarki i handlu.
Według amerykańskich urzędników głównym tematem spotkania ma być ograniczenie broni nuklearnej. Bardziej niż konkretnego porozumienia spodziewają się oni jednak rozpoczęcia dyskusji na temat przyszłych negocjacji.
Arsenały nuklearne USA, Rosji i Chin
Próba stworzenia nowych ram kontroli zbrojeń jądrowych jest głównym formalnym punktem agendy w Shenzhen. Stany Zjednoczone i Rosja posiadają największe arsenały nuklearne na świecie, a Chiny również rozwijają swoje zdolności w tym zakresie, choć ich arsenał pozostaje znacznie mniejszy niż amerykański i rosyjski.
Swoje znaczenie ma również fakt, że w lutym br. wygasł traktat New START, który ograniczał strategiczne arsenały nuklearne Stanów Zjednoczonych i Rosji.
Donald Trump chce, aby przyszłe rozmowy dotyczące kontroli zbrojeń obejmowały również Chiny. Pekin nie jest jednak zainteresowany negocjacjami na takich samych zasadach jak USA i Rosja. Zakłada, że państwa posiadające znacznie większe arsenały powinny zacząć od siebie i najpierw ograniczyć własne zasoby broni jądrowej. To jedna z przeszkód, które mogą utrudnić osiągnięcie porozumienia.
"Proszę, żadnych niespodzianek". Czy spotkanie w Shenzhen będzie nową Jałtą?
Gdy pojawiły się pierwsze informacje o planowanym spotkaniu w Shenzen, w mediach natychmiast pojawiły się porównania do konferencji jałtańskiej z 1945 roku, gdzie przywódcy Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Związku Radzieckiego rozmawiali o powojennym porządku w Europie, bez udziału innych państw. Jak wiemy, spotkanie w Jałcie doprowadziło do powojennego podziału Europy na strefy wpływów i podporządkowania Europy Środkowo-Wschodniej Związkowi Radzieckiemu na kilkadziesiąt lat.
O swoich oczekiwaniach wobec spotkania w Shenzen mówiło szereg liderów europejskich, w tym Friedrich Merz. - Proszę, żadnych niespodzianek - zwrócił się do Donalda Trumpa kanclerz Niemiec, apelując do prezydenta USA, aby nie podejmował decyzji dotyczących Ukrainy bez konsultacji z sojusznikami z Europy. Reuters relacjonował, że niemiecki kanclerz nawiązywał w ten sposób do wcześniejszych rozmów Trumpa z Putinem, które wzbudziły w europejskich stolicach obawy o możliwe ustępstwa wobec Rosji.
- To europejski konflikt, Europejczycy muszą być przy stole - dodał prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier. Według jego relacji opublikowanej przez AFP, gdy niemiecki prezydent poruszył kwestię trójstronnych rozmów i możliwości omawiania podczas nich wojny w Ukrainie, Xi Jinpingiem zareagował irytacją.
Prezydent Francji Emmanuel Macron ostrzegał przed porozumieniem, które mogłoby zostać narzucone Ukrainie kosztem jej interesów i bezpieczeństwa. - To duch porażki. To przepis na kolejną wojnę - powiedział.
Przewidywania europejskich dyplomatów brzmią jeszcze bardziej pesymistycznie. - Trudno dostrzec, by z tego spotkania wynikło coś dobrego dla bezpieczeństwa Europy - stwierdził anonimowo jeden z nich w rozmowie z CNN.
Amerykańska stacja przytacza także opinię urzędnika, który określił spotkanie jako "Putin dream" (ang. marzenie Putina), ze względu na możliwość powrotu rosyjskiego dyktatora na główną scenę międzynarodowej dyplomacji.
Posłuchaj:
Źródło: TOK FM, Reuters, Associated Press, AFP, CBS News, The Washington Post