,
Obserwuj
Gospodarka

Niemcom nic nie pomoże. Co czeka Europę w czasie najbliższej zimy?

Wojciech Kowalik, Anna Augustyn
5 min. czytania
19.11.2026 07:00

Orlen zrywa kontrakt na dostawy gazu do Polski. To był kontrakt z Katarem, który po rozpoczęciu wojny na Bliskim Wschodzie powołał się na siłę wyższą i zamówionego gazu nie dostarczył. Czy ta zerwana umowa to dla nas przed zimą problem? Nie, bo podobno katarski kontrakt na dłuższą metę nie był żadną okazją, a magazyny surowca i tak mamy pełne. Tak dobrze nie jest w reszcie Europy, która przed zimą kupuje gaz na wyścigi. A że surowca - przez wojnę z Iranem - na świecie jest mnie, to ten, który jest dostępny, osiąga astronomiczne ceny. Wystarczy więc mroźniejsza zima, żeby magazyny zaczęły pustoszeć w oczach. A taka zima jest możliwa, jeśli przerwany zostanie wir polarny i ściągnie na nas masy lodowatego powietrza znad Arktyki.

Europa boi się mroźnej zimy [zdjęcie ilustracyjne]
Europa boi się mroźnej zimy [zdjęcie ilustracyjne]
fot. Axel Bueckert / ImageBROKER / Forum

Dziś będzie o gazie i zimie. A powiemy:

  • dlaczego zerwana umowa Orlenu z Katarem szczególnie nas przed zimą nie powinna niepokoić;
  • dlaczego reszta Europy niepokoi się jednak tym, czym zimą będzie grzać;
  • i czy w tym sezonie trzeba będzie grzać mocno.

Ten odcinek zaczniemy od zerwanej umowy. Umowę zerwał Orlen, największa w tej części Europy firma energetyczna. Umowa była nie byle jaka, bo to umowa z Katarem, czyli bliskowschodnim potentatem gazowym i do niedawna największym na świecie eksporterem skroplonego gazu ziemnego, czyli LNG. To  największym dostawcą tego surowca do Polski. Kontrakt był długoterminowy, miał obowiązywać do 2034 roku. Orlen jest pierwszą firmą na świecie, która taki kontrakt wypowiedziała. Co się stało? Czy stać nas w tym roku na mroźną zimę? A co, jeśli nie stać?

Żeby zrozumieć, dlaczego Orlen trzasnął drzwiami, musimy cofnąć się do marca. Wtedy Stany Zjednoczone I Izrael zaatakowały Iran, a Teheran w odwecie zbombardował ich sojuszników na Bliskim Wschodzie. Irańskie rakiety uderzyły wtedy w największy na świecie zakład eksportujący skroplony gaz w Ras Laffan w Katarze. Uderzyły skutecznie, zniszczyły dwie z czternastu linii produkcyjnych. Z gry wypadła mniej więcej jedna szósta katarskiego potencjału sprężania gazu naturalnego do gazu płynnego, bo tylko taki da się transportować na duże odległości. Naprawy rozpoczęto prawie od razu. Problem w tym, że mogą potrwać nawet pięć lat.

Katar ogłosił więc po raz pierwszy w historii siłę wyższą; po francusku: force majeure. To reguła, która pozwala dostawcy wstrzymać dostawy, gdy dzieje się coś, na co nie ma wpływu. Na przykład wybucha wojna. W efekcie nie tylko zbombardowano instalacje naftowe, ale zablokowano jedyną drogę morską w świat. Blokadę z zemsty wprowadził Iran, a w Zatoce Perskiej utknęły tankowce i gazowce. W październiku przez cieśninę Ormuz płynęła tylko jedna trzecia gazu, jaką transportowano tędy przed wojną. Emirat odwoływał kolejne dostawy na kolejne miesiące, a klienci musieli łatać dziury gdzie indziej. W ten sposób cena gazu na świecie systematycznie rosła. O drożejącym gazie i pogodowych algorytmach za chwilę, ale najpierw o tym, co z gazem dla Polski.

Eksperci twierdzą, że w zasadzie nic złego. Podobno katarski kontrakt na dłuższą metę nie był żadną okazją. To była pierwsza polska umowa na zakup skroplonego gazu podpisana jeszcze w 2009 roku. To dzięki niej w 2015 roku Polska w ogóle zaczęła ten gaz sprowadzać. Tanio nie było: według danych Bloomberga cena gazu w polskim kontrakcie była liczona jako 16 proc. ceny ropy Brent. I był to jeden z najdroższych obowiązujących dziś kontraktów długoterminowych na świecie! Siła wyższa spadła więc Polsce - dosłownie - prosto z nieba. Co zatem z przyszłymi dostawami? Orlen ma alternatywę. To kontrakty na gaz z projektów w Ameryce, tańsze i bardziej elastyczne, bo ładunki można odsprzedać dalej. A magazyny na zimę i tak są już wypełnione pod korek. 

Redakcja poleca

Europa drży przed zbliżającą się zimą

A skoro o zimie mowa, będzie prognoza. I wyjaśnienie, dlaczego Europy nie stać na trzaskające mrozy. Media zajmujące się gospodarką o zbliżającym się sezonie zimowym piszą, że to drugi wielki kryzys energetyczny w Europie w niecałe pięć lat. Pierwszy rozpoczął się od odcięcia dostaw taniego gazu z Rosji i od rosyjskiej napaści na Ukrainę. Drugi to skutek wojny na Bliskim Wschodzie. Jeden i drugi przyniósł astronomiczne ceny energii. Od lutego gaz podrożał niemal trzykrotnie.

Na koniec października "gazowa" megawatogodzina kosztowała najwięcej od czterech lat. Rekordy biją ceny paliw, prąd w Niemczech jest droższy niż jesienią 2022 roku, czyli po wybuchu wojny w Ukrainie. Sytuację dodatkowo komplikuje obowiązek magazynowania gazu. Bo Europa na wyścigi kupuje surowiec, by zdążyć z zapasami na czas. I drenuje rynek.

1 października europejskie magazyny były pełne w 72 proc. To najniższy poziom o tej porze roku w historii. Potem było nieco lepiej, ale cud się nie zdarzył i niektórzy - jak Niemcy - nie zdążyli na czas. Dlaczego? To już wiesz: przez wojnę z Iranem gazu na świecie jest mniej, a ten, który jest, kosztuje krocie. Do tego Włosi pokłócili się z Niemcami. Rzym zarzucił Berlinowi, że nie napełnił magazynów na czas, a przez to na rynku spotowym, gdzie gaz kupuje się na bieżąco, zaczęły się zakupy w panice. I cena poszła w górę dla wszystkich. 

Europejskie instytucje grają już w gry wojenne, czyli liczą czarne scenariusze. Jeden z nich przygotowało stowarzyszenie europejskich operatorów sieci przesyłowych gazu. Zakłada zimę chłodniejszą, niż się spodziewamy i barki gazu na rynku. W takim scenariuszu Europa kończy zimę z magazynami pełnymi zaledwie w 10 proc. I to pod warunkiem, że zaciśnie pasa i zużyje o 15 proc. gazu mniej. To już znasz, takie oszczędzanie oznacza wyłączone lampy uliczne i rekwirowane w urzędach prywatne czajniki elektryczne. Niemcom nic nie pomoże: magazyny opróżnią do zera już w marcu.

Uwaga na wir polarny. To on może mieć decydujący wpływ 

Czy jest coś, co może Europę uratować? Owszem. To pogoda.

Modele meteorologiczne wskazują na łagodną zimę. I to jest dobra wiadomość. Teraz będzie gorsza. Jej bohaterem jest polar vortex. To wir polarny: wiatr, który krążąc wzdłuż koła podbiegunowego, blokuje arktyczne powietrze na północy. Gdy mur się przerywa, to na Europę i Amerykę Północną spada siarczysty mróz. Mur chwieje się regularnie. Ale w tym sezonie najwcześniej w historii pomiarów. Co to znaczy? Że mróz w tym roku może przyjść wyjątkowo szybko. I potrzymać długo. Każdy dzień mroźnej zimy to miliardy puszczone kominem, dosłownie. 

Redakcja poleca

Na koniec o konsekwencjach. Na przykładzie fabryki porcelany stołowej. Zakład Kahla Porzellan produkuje ozdobne zastawy od 200 lat. Przetrwał dwie wojny światowe, ale kryzysu energetycznego nie przetrwa. Firmy nie stać na gaz, fabrykę zamknie więc do końca roku i zwolni 100 osób. Porcelana to jednak drobiazg w porównaniu z nawozami. Gaz to dla nich podstawowy surowiec. W perspektywie są więc drogie nawozy. A potem, gdy się dobrze zastanowić, to prawie wszystko, co masz w lodówce.

Źródło: TOK FM