Na drodze do zrównoważonego transportu. Czy da się pogodzić ekologię, biznes i rozwój społeczny?

Transport zrównoważony, czyli jaki? 

Transport zrównoważony swoimi założeniami nawiązuje do koncepcji zrównoważonego rozwoju. Według raportu Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju z 1987 r. „Nasza wspólna przyszłość” „zrównoważony rozwój to taki, w którym potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie”. Rozwój zrównoważony uwzględnia następujące czynniki: poszanowania środowiska, postęp społeczny i wzrost gospodarczy.

Analogicznie do zrównoważonego rozwoju, zrównoważony transport również opiera się na podobnych filarach. Jego definicja, sformułowana w OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) w 1996 roku mówi, że transport zrównoważony nie zagraża zdrowiu publicznemu i zaspokaja potrzeby transportowe zgodnie z zasadami wykorzystywania zasobów odnawialnych poniżej poziomu ich zdolności do regeneracji i zasobów nieodnawialnych poniżej poziomu rozwoju ich odnawialnych zamienników. A co to oznacza w praktyce?

Polska na drodze do transportu zrównoważonego.

W 1999 roku polska Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju w dokumencie „Alternatywna Polityka Transportowa według Zasad Zrównoważonego Rozwoju” przedstawiła pięć najważniejszych zasad transportu zrównoważonego. Są to:

• zasada racjonalizacji (w tym zmniejszania) potrzeb podróżowania i transportu ładunków;
• zasada racjonalizacji (w tym zmniejszania zakresu) użytkowania samochodów osobowych i ciężarowych;
• zasada promowania bardziej energooszczędnych i prośrodowiskowych środków transportu;
• zasada popierania najlepszych dostępnych technologii dostosowanych do polskich warunków;
• zasada maksymalizacji wykorzystania pojazdów.

A jak do realizacji tych założeń podchodzi Polska? 24 września 2019 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie przyjęcia „Strategii Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku”, przedłożoną przez ministra infrastruktury. Aby osiągnąć założony cel do 2030 roku, Polska musi podjąć następujące działania:

• budowy zintegrowanej i wzajemnie powiązanej sieci transportowej służącej  konkurencyjnej gospodarce;
• poprawy sposobu organizacji i zarządzania systemem transportowym;
• zmiany w indywidualnej i zbiorowej mobilności (chodzi m.in. o promocję transportu  zbiorowego);
• poprawy bezpieczeństwa uczestników ruchu oraz przewożonych towarów;
• ograniczania negatywnego wpływu transportu na środowisko;
• poprawy efektywności wykorzystania publicznych środków  na przedsięwzięcia transportowe.

Transport zrównoważony w Europie

W Unii Europejskiej zrównoważony system transportowy został zdefiniowany w 2000 roku w dokumencie „Defining an environmentally sustainable transport system”. Sformułowana w nim definicja mówi, że transport zrównoważony to taki, który zapewnia dostępność celów komunikacyjnych w sposób bezpieczny, niezagrażający zdrowiu ludzi i środowisku w sposób równy dla obecnych i następnych pokoleń; pozwala funkcjonować efektywnie, oferuje możliwość wyboru środka transportowego i podtrzymuje gospodarkę oraz rozwój regionalny; ogranicza emisje i odpady, zużywa odnawialne zasoby w ilościach możliwych do ich odtworzenia, zużywa nieodnawialne zasoby w ilościach możliwych do ich zastąpienia przez odnawialne substytuty, przy minimalizowaniu zajęcia terenu i hałasu.

W grudniu 2020 r. Rada Europejska zatwierdziła nowy cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. W celu dostosowania wybranych obszarów do nowego celu redukcji emisji Komisja Europejska 14 lipca 2021 r. opublikowała pakiet propozycji legislacyjnych (tzw. pakiet 'Fit for 55%'). Ponieważ transport generuje ¼ emisji gazów cieplarnianych w Europie, przepisy związane z jego mobilnością stanowią istotną część pakietu.

 Wśród inicjatyw politycznych UE na rzecz zrównoważonej mobilności znalazły się między innymi:

•  - W latach 2030–2034 emisje z nowych samochodów osobowych będą musiały spaść o 55%, a z nowych samochodów dostawczych – o 50% w porównaniu z wartościami docelowymi na 2021 r.
•  - Do 2035 r. wszystkie nowe autobusy miejskie będą musiały być zeroemisyjne. Autobusy dalekobieżne i autokary nadal będą podlegać celom ogólnym.
•  - Rozporządzenie ReFuelEU Aviation ma zredukować ślad węglowy lotnictwa. Jego celem jest upowszechnienie zrównoważonych paliw lotniczych, a równocześnie zadbanie o równe warunki konkurencji dla zrównoważonego transportu lotniczego. W myśl nowych przepisów do 2050 r. dostawcy paliwa lotniczego mają zwiększyć udział paliw zrównoważonych do 70%.
• - Rozporządzenie FuelEU Maritime, które ma promować stosowanie odnawialnych i niskoemisyjnych paliw w transporcie morskim. Jego celem jest zmniejszenie do 2050 r. nawet o 80% intensywność emisji gazów cieplarnianych z energii wykorzystywanej na statkach

Zrównoważony transport to w obliczu zagorzenia katastrofą klimatyczną jedyna droga do realizacji celów społecznych, biznesowych i ekologicznych. Czy Polsce i krajom Unii Europjskiej uda się sprostać ambitnym celom dotyczącym zrównoważonej mobilności? Odpowiedź na to pytania przyniosą najbliższe lata.