Drogowcy kontra zima 50 lat temu. "Maszyna potężna, głośna i bezkompromisowa w walce ze śniegiem"

Historia miejsca, w którym dziś gromadzone są pamiątki po drogownictwie, zaczęła się w Skwierzynie od osobistej inicjatywy jednego człowieka. Jak podkreśla Monika Ratajczak, drogomistrz obwodu drogowego w Skwierzynie, impulsem do stworzenia kolekcji był dawny kierownik obwodu, Stanisław Brzeziński. - To właśnie on przywiózł i ustawił przed obwodem pierwszy kamień milowy. Pochodził z dawnej trasy Berlin-Poznań. Wtedy była to droga numer 3, dziś znamy ją jako drogę numer 24 - opowiada Monika Ratajczak.

Ten symboliczny gest uruchomił lawinę wspomnień. Gdy dawni pracownicy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad zobaczyli, że w Skwierzynie zaczyna powstawać miejsce poświęcone historii ich zawodu, sięgnęli do własnych archiwów. - Zaczęli przynosić stare narzędzia pracy, sprzęt, książki, dokumenty. Każdy chciał dołożyć coś od siebie. Tak naprawdę to wszystko rosło oddolnie, z potrzeby zachowania pamięci - zaznacza drogomistrz.

fot.

W ten sposób, bez formalnych planów i wielkich założeń, powstała przestrzeń która dziś opowiada historię drogownictwa. Nie przez daty i przepisy, lecz przez konkretne przedmioty i ludzi, którzy przez lata dbali o drogi regionu.

Mundury i maszyny

W Izbie Pamięci Drogownictwa w Skwierzynie pierwsze zaskoczenie przychodzi szybko. To nie maszyny, lecz dawne mundury drogowców najmocniej przyciągają uwagę odwiedzających. - Dla wielu osób to odkrycie, że ludzie zajmujący się utrzymaniem dróg byli kiedyś formacją mundurową - mówi z uśmiechem Monika Ratajczak.

Dzieci zatrzymują się głównie przy narzędziach. Ręczne kosy, ciężkie i dziś już niemal zapomniane, budzą ciekawość i niedowierzanie. Jednak prawdziwym punktem przyciągającym wzrok jest coś znacznie większego. - To nasz najnowszy nabytek, wirnikowy pług odśnieżny ZiŁ-157 - podkreśla drogomistrz. - Maszyna potężna, głośna i bezkompromisowa w walce ze śniegiem. Robi wrażenie na wszystkich, bez względu na wiek - dodaje.

ZiŁ-157 ma 50 lat, pochodzi więc z czasów, gdy zima oznaczała prawdziwą walkę o przejezdność dróg. Dzięki wirnikowi o ogromnej sile potrafił odrzucać zwały śniegu na kilka metrów, a jego surowa konstrukcja łączyła prostotę z niezawodnością. Maszynę napędzał sześciocylindrowy silnik o pojemności 5,5 litra i mocy ponad stu koni mechanicznych. Przy spokojnej jeździe zużywał około czterdziestu litrów paliwa na sto kilometrów, ale podczas ciężkich akcji odśnieżania spalanie rosło nawet do "stu na sto" i więcej. Sam dźwięk pracy tej maszyny był słyszany z daleka i budził respekt jeszcze zanim pług pojawił się na drodze.

fot.

Ciężka robota

Praca drogowców sprzed kilkudziesięciu lat bardziej przypominała rzemiosło niż nowoczesną obsługę infrastruktury. Jak podkreśla Monika Ratajczak, różnica między "dawniej" a "dziś" jest ogromna. - Dzisiaj wszystko jest zautomatyzowane, tak jak w wielu innych branżach. Kiedyś większość prac wykonywano ręcznie, przy użyciu bardzo prostych narzędzi. Choćby koszenie poboczy. Dziś robimy to kosiarkami spalinowymi, a dawniej używano zwykłych kos ręcznych - wyjaśnia.

Śladem tamtych czasów jest także walec drogowy, który można zobaczyć na placu Izby Pamięci. - Każdy widział walec drogowy, ale walec ciągnięty przez konie to już rzadkość - dodaje drogomistrz.

Równie wymagająca była walka z zimą. - Trudno porównywać dzisiejsze realia do czasów, gdy ZiŁ-157 pachniał jeszcze nowością. Dróg było mniej, miały inne parametry, ruch był znacznie mniejszy, a zimy dużo ostrzejsze - zauważa moja rozmówczyni. Do tego dochodził brak zaplecza technicznego i komunikacyjnego. Bez telefonów komórkowych, systemów ostrzegania i nowoczesnych maszyn drogowcy polegali głównie na własnym doświadczeniu i sile rąk. - Większość prac wykonywano ręcznie i bez narzędzi, które dziś uważamy za oczywiste. To była po prostu codzienna praca, wtedy nikt nie nazywał tego wyzwaniem - dodaje.

Droga i ludzie

Izba Pamięci Drogownictwa nie opowiada jednej, zamkniętej historii. To miejsce, w którym technika splata się z ludzkimi losami, a stare narzędzia stają się pretekstem do opowieści o pracy, odpowiedzialności i codziennym trudzie. - Znajduje się tu bardzo dużo pamiątek podarowanych przez moją rodzinę, która od pokoleń była związana z drogownictwem - opowiada Monika Ratajczak. - Mój dziadek, świętej pamięci Józef Gwizdała, był jednym z pierwszych dróżników na odcinku Popowo-Skwierzyna. Jego codzienna praca daleka była od dzisiejszych standardów i nowoczesnych rozwiązań. - Wykonywał prace ręczne: dbał o znaki, zasypywał ubytki w jezdni, odśnieżał drogi. Pobocza kosił kosą - tą samą, która dziś tak bardzo przyciąga uwagę dzieci odwiedzających Izbę - dodaje moja rozmówczyni.

fot.

Takie historie najmocniej zapadają w pamięć zwiedzających. Pokazują, jak bardzo zmieniła się praca drogowców i jak inne były realia jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Jednym z przykładów, który najlepiej oddaje skalę tej zmiany, są dawne pomiary ruchu drogowego. - Kiedyś robiło się je całkowicie ręcznie - tłumaczy Monika Ratajczak. - Na drogach wyznaczano punkty, przy których pracowały kilkuosobowe zespoły. Każdy dostawał kartkę z rysunkami pojazdów i za każdym przejazdem stawiał kreskę. Dziś robią to czujniki i kamery, działające przez całą dobę - wyjaśnia.

Pamięć drogi

Drogi są stałym elementem codzienności, tak oczywistym, że zwykle przestajemy je zauważać. Izba Pamięci Drogownictwa w Skwierzynie zatrzymuje na chwilę tę rutynę i pozwala spojrzeć na drogi przez pryzmat ludzi, którzy przez lata je budowali i utrzymywali. - Warto tu przyjechać, bo zgromadzone przedmioty pokazują, jak zmieniały się narzędzia i jak wyglądała praca drogowców na przestrzeni lat - zachęca Monika Ratajczak.

To miejsce pełni funkcję edukacyjną, ale ma też wyraźny wymiar osobisty i emocjonalny, zwłaszcza dla tych, których historie zostały tu zachowane. Szczególne znaczenie ma postać inicjatora Izby, Stanisława Brzezińskiego. - To on włożył w to miejsce ogrom pracy i serca. Dzięki niemu Izba Pamięci Drogownictwa w ogóle powstała - zaznacza Monika Ratajczak.

Dzięki tej inicjatywie Izba jest czymś więcej niż zbiorem przedmiotów. To opowieść o ludziach, których codzienna praca sprawiała, że drogi po prostu były przejezdne, bezpieczne i dostępne dla wszystkich.

Sprawdź, czy wiesz, co ważnego wydarzyło się w ostatnich dniach. Tylko najbardziej zorientowani udzielą więcej niż 8 dobrych odpowiedzi...

źródło: TOK FM