Zielona transformacja budownictwa. Jak tworzyć zdrowe, komfortowe i energooszczędne budynki przyszłości?

Przed branżą budowlaną, w kontekście transformacji energetycznej, stoją wyzwania dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, wdrożyć efektywne rozwiązania, by sam proces budowy oraz produkcji materiałów budowalnych uczynić mniej energochłonnym i niskoemisyjnym. Faktem jest, że firmy z sektora budowlanego są coraz bardziej świadome swojego wpływu na środowisko naturalne, wyznaczają sobie ambitne cele i wprowadzają rozwiązania, które wpłyną na proces produkcji materiałów budowlanych. Dla przykładu Grupa VELUX za cel postawiła sobie, by do roku 2030 dokonać redukcji własnych emisji do niemal zera, zaś z zakresu całego łańcucha wartości obniżyć je o 50% w porównaniu z rokiem bazowym.

Kolejnym wyzwaniem jest, inwestowanie w rozwój nowych technologii, aby same budynki stawały się coraz bardziej przyjazne dla klimatu, ich użytkowanie nie generowało wysokich kosztów, a efektywność energetyczna stale się poprawiała. Osobną kwestią pozostaje również proces renowacji już istniejących budynków, które należy przystosować do wymagań współczesności.

Pomówmy o faktach.

Buildings Performance Institute Europe (BPIE) - wiodący w zakresie efektywności energetycznej budynków w Europie think-tank, przy współpracy z Grupą VELUX - przygotował ósmą już edycję Barometru Zdrowych Budynków 2024 (Healthy Buildings Barometer- HBB). Jest to cykliczny raport badawczy, powstały z inicjatywy marki VELUX, który podejmuje próbę diagnozy stanu europejskiego budownictwa w wymiarach zdrowia społeczeństwa i zużycia energii. Od 2015 r. publikacje Barometrów Zdrowych Domów, umożliwiały śledzenie stanu budownictwa mieszkalnego w Unii Europejskiej (UE) i w Polsce. Barometry podkreślają potrzebę poprawy stanu budynków w celu rozwiązania problemów zdrowotnych i klimatycznych w różnych grupach populacyjnych.

Z najnowszej publikacji wynika, że obecnie co czwarty Europejczyk mieszka w budynku, w którym jakość powietrza w pomieszczeniach jest bardzo niska, a ponad 30 milionów obywateli Unii Europejskiej cierpi z powodu niewystarczającej ilości światła w domach.

Ideą przyświecającą twórcom raportu jest stworzenie dla decydentów oraz przedstawicieli branży budowlanej ram, które wskażą drogę do skutecznego wznoszenia zdrowych, zrównoważonych i odpornych na zmiany klimatu przestrzeni. Jednakże, aby w przyszłości móc tworzyć zdrowe domy, miejsca pracy, szkoły i szpitale, koniecznie jest podjęcie działań na szczeblu unijnym i krajowym przy równoczesnym zaangażowaniu firm z branży budowlanej.

 Jak zauważa Oliver Rapf, dyrektor wykonawczy w BPIE - Inwestowanie w zdrowsze, bardziej wydajne i odporne na zamiany klimatu budynki to strategia potrójnego zwycięstwa, która stawia ludzi w centrum transformacji w kierunku zrównoważonego społeczeństwa. Barometr zdrowych budynków zapewnia decydentom spójne ramy, które obejmują istotne parametry w celu określenia priorytetów.

Kiedy budynek jest zdrowy? 

W naszym kraju 1 na 4 Polaków narażony jest na zagrożenia związane z klimatem wewnętrznym, jak niewystarczająca ilość światła dziennego, wilgoć, nieodpowiednia temperatura czy nadmierny hałas, co negatywnie wpływa na nasze zdrowie - wyjaśnia Aleksandra Stępniak, Public Affairs Manager, VELUX Polska. A z raportu Barometr Zdrowych Budynków 2024 wynika, że w Europie ludzie spędzają większość swojego czasu w zamkniętych pomieszczeniach.

VELUX od lat przekonuje, że inwestowanie w zdrowe, efektywne energetycznie i odporne na zamiany klimatu budynki, to troska o lepszą przyszłość. Zdrowy klimat wewnętrzny jest kluczowy, ponieważ 90% czasu spędzamy w pomieszczeniach - dodaje Aleksandra Stępniak, Public Affairs Manager, VELUX Polska.

Czy nie należałoby wreszcie poświęcać więcej uwagi temu, w jakich przestrzeniach na co dzień przebywamy i jaki wpływ mają one na nasze samopoczucie i zdrowie?

Zastanawiając się nad rolą branży budowlanej w zielonej transformacji, warto zdać sobie sprawę z faktu, że tworzenie zdrowych i zrównoważonych budynków powinno już teraz znajdować się na pierwszym planie.

Ponieważ brakuje jednak definicji zdrowego budynku, twórcy raportu - bazując na badaniach naukowych oraz ilustrując je przykładami z Europy - podjęli się zadania jej określenia.

Stworzono definicję zdrowego budynku jako obiektu, w którym kładzie się nacisk na zdrowie i dobre samopoczucie jego użytkowników; wspierającego bezpieczeństwo i zrównoważony rozwój oraz umożliwiającego zaangażowanie użytkowników, a także zwiększenie jego odporności w obliczu zmian klimatycznych.

Co z istniejącymi budynkami?

Projektowanie i wznoszenie budynków spełniających wysokie normy efektywności energetycznej, a także pozostałe zalecenia ekspertów dotyczące „zdrowych domów", to jedno. Innym wyzwaniem jest renowacja istniejących zasobów mieszkaniowych oraz budynków użyteczności publicznej. Pozostawienie ich w obecnym stanie będzie pogłębiało trudności finansowe lokatorów związane z wysokimi rachunkami za energię

Mieszkańcy całej UE borykają się z trudnościami finansowymi związanymi z wysokością rachunków za energię, czynszów oraz kosztów kredytów hipotecznych — 30% gospodarstw domowych o niskich dochodach i 10% całej populacji wydaje ponad 40% swoich dochodów na koszty związane z mieszkaniem. W Polsce statystyki te wyglądają nieco lepiej od średniej europejskiej, ale wciąż koszty mieszkaniowe mają wysoki udział w domowych budżetach - niespełna 29% gospodarstw o niskich dochodach i niecałe 6% wszystkich Polaków wydaje ponad 40% swoich dochodów na wspomniane koszty związane z mieszkaniem. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkań i domów, w tym zakup energii, stanowiły w roku 2021 średnio ok. 19,3% całkowitych wydatków polskich.

Problemem jest to, że stare budynki zużywają zbyt dużo energii oraz emitują znaczne ilości gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń powietrza. Szacuje się, że obecnie w Polsce nawet 70% budynków jest nieefektywna energetycznie, a aż 15% ma najgorszy standard. Aby zrealizować klimatyczne cele i przyjęte długoterminowe strategie, średnie roczne tempo modernizacji energetycznej budynków powinno wynosić ok. 3,8%, czyli niemal cztery razy więcej niż obecnie prowadzone prace!

W związku z powyższym powstała rządowa, długoterminowa Strategia Renowacji Budynków, która po konsultacjach stanie się Krajowym Planem Renowacji Budynków. Przyjęto, że do 2050 roku prawie 7,5 mln polskich domów zostanie poddanych modernizacji, a ponad 4 mln z nich głębokiej termomodernizacji wymagającej wymiany źródeł ciepła oraz stolarki okiennej i drzwiowej. Przywołane dane pokazują skalę renowacji, jaka nas czeka oraz dają obraz tego, jak wielu jeszcze polskich obywateli mieszka w budynkach, które wymagają renowacji.

W długim terminie modernizacja - prowadzona z jednej strony pod kątem lepszej efektywności energetycznej, a z drugiej także poprawy ogólnych warunków sprzyjających zdrowiu mieszkańców - będzie korzystna.

Transformacja energetyczna tak obecnie, jak i w przyszłości może stanowić szansę dla budownictwa stając się swoistym katalizatorem innowacji. A rosnąca konkurencyjność firm w tej branży, tworzących coraz lepsze produkty, to zysk nie tylko dla pojedynczych klientów, ale ostatecznie i dla całych społeczeństw.