,
Obserwuj
Świat

Ukraiński żołnierz ma żal do rodaków. “Walczę, a oni siedzą w domu i chleją”

6 min. czytania
21.11.2026 14:10

"Każdego dnia coraz bardziej chcę wrócić do lata kontrofensywy. Wtedy wszystko było zrozumiałe, białe albo czarne. Robiliśmy swoją robotę, pola kwitły makami, zwycięstwo wydawało się tak bliskie. Czuliśmy wsparcie całego kraju. (...) Nie było uchylantów, (...) nie było tylu wichrzycieli. A teraz?". Publikujemy fragment książki Antoniny Palarczyk "Neńka licho. Ukraina. Reportaż z wojny".

 21 listopada 2025 r. Kostiantynówka. Na zdjęciu żołnierz dywizjonu przeciwlotniczego 24. Brygady Zmechanizowanej
21 listopada 2025 r. Kostiantynówka. Na zdjęciu żołnierz dywizjonu przeciwlotniczego 24. Brygady Zmechanizowanej
fot. VIRGINIE NGUYEN HOANG / HANS LUCAS / HANS LUCAS VIA AFP

Poniższy fragment pochodzi z książki autorstwa Antoniny Palarczyk pt. "Neńka licho. Ukraina. Reportaż z wojny", która ukazała się 28 października 2026 roku nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Donbas to był nasz senny koszmar na jawie. W tym miejscu zmaterializowały się wszystkie kompleksy, wszystkie obawy Wschodnioeuropejców pochodzących od homo sovieticus. Brzydziliśmy się nim i oddychaliśmy z ulgą, że nasze rodzinne miasto nie jest aż takim smutnym brzydactwem, jak któreś z osiedli typu miejskiego w Donieckim Zagłębiu Węglowym. Donbas leczył kompleksy, pozwalał westchnąć z ulgą, że sami żyjemy w miejscu trochę lepszym, choć z natury przecież tak podobnym. I choć był tam niejeden urokliwy zakątek, troszkę parków narodowych i stepu, a przede wszystkim czyjś dom i kraina dzieciństwa, w oczy rzucały się głównie zamknięte przed laty i rozkradzione zakłady przemysłowe, szpetne osiedla i ogólny rozpierdol. Na tym wszystkim zakwitły bezrobocie i przestępczość. Pełnokrwisty pokraczny Donbas. A potem Rosjanie postanowili go utopić we krwi i zmieść z powierzchni ziemi. (...)

Wystające z Dniepru klify Chortycy składały się z granitu i ciepłego koloru, a przepiękne stadko biłokużmyniwskich skał pod Kramatorskiem - z białego jak kość wapienia. Step hipnotyzował i potrafił pochłonąć do reszty. Bałam się czasem tej niezrozumiałej, choć pociągającej pierwotnej siły. A potem z Donbasem było jak z siedzeniem przy łóżku umierającej osoby. Trzymało się ją za rękę i żałowało, że nie spędziło się razem więcej czasu. Że zamiast o tych zachwytach, przyrodzie i lokalnych historiach, ciągle gadało się o wojnie.

Bo w Donbasie było mnóstwo wojny. Ściekała jak ciemna posoka ze stygnących palców wystających spod gruzów bloków. Wdychano ją z gryzącym dymem unoszącym się nad gorejącym polami. Sadowiła się razem z Rosjanami na terykonach, śledząc z góry okolicę. Wzbijała się w powietrze na grzbietach dronów, by spadać z bezlitosnym wrzaskiem na ofiary. Czasem zdawało się, że prócz wojny nie działo się tu nic. Że ludzie nie rodzili się, nie żenili i nie pamiętali o niczyich imieninach. Nie nadawali imion dzieciom, nie mieli czasu na książki, nie łazili po drzewach. Jedyne, co robili, to umierali. Zdawało się, że wojna jest najważniejszym, co wydarzyło się w ich życiu. Może poza staruszkami, którym doprawdy było już wszystko jedno i które uparcie odmawiały wyjazdu, chcąc dokonać żywota na własnym podwórzu. (...)

Meczet, nie dało się ukryć, pustoszał. I nic nie wskazywało na powrót starych dobrych czasów, kiedy piwnicę zamieszkiwała pokaźna czeczeńska gromada. Przypomniałam sobie dawne czasy, kiedy jeszcze przebywałam głównie w bazach regularnego wojska, wśród prawosławnych Ukraińców. Gdyby porównać ich rzeczywistość z meczetową, pierwsze, co przychodzi na myśl, to codzienne strumienie alkoholu. A zaraz potem - jak bezstresowe, a momentami wręcz beztroskie bywało czeczeńskie życie w zestawieniu z szorstką dolą zmobilizowanych i kontraktowych żołnierzy. W obliczu warunków pracy tych drugich oraz tego, że w rozwiązywaniu męczących ich problemów mogli liczyć tylko na siebie, nie należało się dziwić, że za pomocnika służył im alkohol, towarzyszący wojsku jak wierny pies i czyniący w nim niemałe spustoszenia. Kiedyś Jasza skonfrontował się na tym tle z jakimś oddziałem SZU. Od razu zaczął udzielać im wykładu o zgubnym wpływie alkoholu. Słuchali skruszeni, jeden tylko facet cały czas gorliwie przytakiwał i zapewniał Jaszę o swojej miłości i szacunku do muzułmanów. Okazało się, że był pod wpływem mefedronu.

Kiedy nie zajmowaliśmy się głupotami, wspominaliśmy. A kiedy znużyło nas gadanie o tym, czego już nie ma, gadaliśmy o tym, co jest. Jakby celowo omijając tematy bolesne, wielkie i znaczące, głos oddając mikroskopijnym awanturkom, plotkom i sporom między Arslanem i Rajaną. Narzekaliśmy zatem na batalionową rozlazłość, na braci, którzy woleli zajmować się czymkolwiek, tylko nie wojną; na to, że siedzimy jak idioci w tej konstantynowskiej piwnicy, bo ktoś musi w niej siedzieć. Wspominać z nostalgią można zaś było wszystko, począwszy od czasów sprzed raptem kilku miesięcy, kiedy baza była tłoczna i wypełniona czeczeńskim świergoleniem, po czasy sprzed roku i dwóch lat. Wówczas wiadomo było, o co w tym wszystkim chodzi. Bo teraz chciało się udawać, że tuż obok nie ma żadnej wojny, żadnego frontu, żadnych ukraińskich żołnierzy tęskniących za domem i gnijących kolejny rok w okopie, na przemian tonącym w jesiennym i wiosennym błocie, skwierczącym w letnim skwarze i zamarzniętym na kamień pośród zimowej zawieruchy.

- Każdego dnia coraz bardziej chcę wrócić do lata kontrofensywy. Wtedy wszystko było zrozumiałe, białe albo czarne. Robiliśmy swoją robotę, pola kwitły makami, zwycięstwo wydawało się tak bliskie. Czuliśmy wsparcie całego kraju - pisała w internecie Ester, bojowa medyczka. Brygady, a ja z bólem serca przyznawałam jej rację. I też tęskniłam, ech, jak tęskniłam! - Nie było uchylantów (tak język wojny nazwał unikających poboru do wojska), nie było tylu wichrzycieli. A teraz? Wróciłam do cywila i zdałam sobie sprawę, jak daleko od wojny są zwykli ludzie. Każdy martwi się o swoją d*pę, trwoni pieniądze na pie***ły, narzeka na mobilizację. Jesteśmy my i oni. I musimy współistnieć w jednym kraju. A ja nie chcę żyć w kraju, gdzie każdy troszczy się tylko o siebie. Bo taki kraj nie jest mój.

Podział na tych, którzy walczą i pomagają walczącym, oraz tych, którzy trzymają się od wojny jak najdalej, toczył Ukrainę niczym złośliwy nowotwór. Zwrot: "Ludzie zapomnieli o wojnie" niby echo przetaczał się nad naszymi głowami jak front długi i kręty. Żadnych innych słów nie słyszałam częściej z tylu różnych ust, przeważnie żołnierskich, otoczonych kilkudniowym zarostem - wypowiadano je z żalem, rezygnacją i w chmurze tytoniowego dymu. Powtarzał je osowiały Iliusza, który wziął mnie na stopa ze skrzyżowania w Drużkiwce do Konstantynówki. Wracał właśnie z poczty, dokąd odwoził rzeczy osobiste martwych chłopaków ze swojego oddziału. Pod Torećkiem zginęło siedmiu żołnierzy z liczącego dwadzieścia pięć osób plutonu. Pięciu innych, ciężko rannych, leżało w szpitalu. Prawie cała reszta poszła w "se-ze-cze", czyli samowolne opuszczenie jednostki, jak nazywano dezercję. W plutonie, łącznie z osowiałym Iliuszą, zostało trzech chłopaków.

Quiz: Tymi wydarzeniami żyła Polska i świat. Rozwiąż quiz TOK FM!

Ukończ quiz i odbierz nagrodę do -40% na TOK FM Premium!

Zniżka zależy od uzyskanego wyniku.

Poprawnych odpowiedzi Zniżka
  • 100% -40%
  • 81-99% -30%
  • 61-80% -25%
  • 41-60% -20%
  • 0-40% -10%
  • Promocje nie łączą się.

    Progi nagród Strzałka rozwiń
    1/10 Ile razy w ciągu ostatniego tygodnia ukraińskie wojska zaatakowały Most Kerczeński (Most Krymski)?

    Lał deszcz, gdy spod mostu w Drużkiwce łapałam autostop w stronę Kramatorska i zabrał mnie Stanisław z Sił Specjalnych.

    - O, ktoś nie z pułku "Safari" - rzekłam ze śmiechem, bo ostatnie trzy razy, kiedy machałam rękami na samochody, zatrzymywali się członkowie tej jednostki.

    - A ty kto? Polaczka?

    - Polaczka, Polaczka. Z krwi i kości, a w dodatku z Katowic.

    Stanisław był zachwycony pogodą, bo w rzęsistym deszczu nie mogą latać drony.

    - Przecież wasze też wtedy nie latają - zauważyłam.

    - Kiedy ja ostatnio widziałem ukraińskiego drona…? - Stanisław zaśmiał się gorzko i machnął ręką. - Mamy okropne braki w sprzęcie. W ludziach zresztą też. Nasza grupa działa w szarej strefie, między rosyjskimi a ukraińskimi okopami, prawie ciągle jesteśmy narażeni na bratobójczy ogień.

    - Wszyscy zapomnieli o wojnie - oznajmił gniewnie młody Iwan z czupryną w kolorze pachnącego siana. - Trzeba rozstrzeliwać, nie ma innej rady. A prezydenta powiesić na Majdanie za jaja. No, ale z takimi metodami to by nas nie chcieli w Europie. Na wojnie jesteśmy skończeni: Europa nie ma w niej interesu, a Ukraińcy też zachowują się, jakby go nie mieli. I ta nasza władza. Od zawsze wybieraliśmy prezydenta spośród kretynów, głosując na najmniejszego kretyna. Teraz młodzież, która mogła coś zmienić, poumierała na froncie, i mobilizują starych. Nie wiem, jak w tym kraju miałoby się coś zmienić… Rozstrzeliwać trzeba. A Europa niech nie niańczy tych, co uciekli przed wojną, tylko niech ich nam odeśle.

    Redakcja poleca

    Jechaliśmy w bury dzień moją ukochaną trasą Charków- Słowiańsk. Iwan zgarnął mnie z blok-postu na skrzyżowaniu przy skręcie na Kupiańsk i dowiózł aż do skrzyżowania przy skręcie na Łymań.

    - Mama czeka na mnie od ośmiu lat - opowiadał. - Nieraz zajmowaliśmy pozycje, gdzie wilki boją się s*ać. A moi koledzy w rodzinnym mieście? W **uju to wszystko mają. Wygarnąłem im, co o tym sądzę; że ja walczę, a oni siedzą w domu i chleją. Teraz połowa z nich wyjechała za granicę… Ja też byłem kiedyś w Polsce, w Katowicach, w Klubie Pomarańcza. Boże, jak ja bym chciał iść na imprezę, wyluzować się! Tutaj wszystko się zamyka o dwudziestej trzeciej, bo godzina policyjna, a chciałoby się przetańczyć pół nocy.

    Nieco później jechałam w drugą stronę na pokładzie podrdzewiałego busa. Z pobocza, gdzieś na wysokości Świętogórska, zgarnęło mnie dwóch żołnierzy Gwardii Narodowej, Igor i Roman. Z wyglądu przypominali nieco członków meksykańskiego kartelu, ale byli bardzo mili.

    - Ci Rosjanie to zombie. Nie można powiedzieć, że zwierzęta, bo obrazi się zwierzęta - stwierdził siedzący za kierownicą Igor. - Jak byliśmy pod Chersoniem, to z przyjemnością patrzyłem, jak psy i świnie żarły ich trupy. Wręcz sami je im podrzucaliśmy. I po to żeś się tłukł z tej twojej Syberii dziesięć tysięcy kilometrów? Żebyś zdechł w Ukrainie? Żeby cię świnia zeżarła i wy***ła? Głupio trochę. Ale oni są głupi. Dasz wiarę, Janka, że odcinali od kabla router i myśleli, że zawiozą do domu internet?

    Posłuchaj: