"Ten pomnik każdy łodzianin będzie mógł postawić sobie na półce"
- Około 10 lat temu na Uniwersytecie Łódzkim podjęliśmy próby przygotowania takiej monografii Łodzi. Chcieliśmy, żeby to była porządna, ładnie wydana i wielotomowa księga. Okazało się jednak że kwestia finansów przerasta możliwości uczelni. Do tego musiałaby być bogata szata edytorska, której łodzianie nie musieliby się wstydzić, porównując ją z monografiami innych dużych miast, które są bardzo piękne - mówi prof. Jarosław Kita z Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Łódzkiego.
Dlatego pierwsze starania w tej kwestii spełzły na niczym. Kilka lat później pomysł odżył, ale znów nie udało się zachęcić urzędników do finansowego wsparcia całej akcji. Udało się wreszcie za trzecim razem, kiedy Łódź obchodzi 600. urodziny. - Doczekaliśmy się. Teraz Łódź będzie sędziwą jubilatką, bo sześćsetletnią, i napisanie tego działa spotkało się z pozytywnym odbiorem urzędu miasta. Uznano, że jest to bardzo ciekawy element świętowania - mówi prof. Kita.
Tysiące stron
Monografia "Łódź poprzez wieki. Historia miasta" będzie liczyć aż pięć tomów. Nad całością czuwa prof. Jarosław Kita, którego kręgiem zainteresowań jest historia Polski w XIX wieku. Projekt realizowany jest we współpracy ze stuosobowym gronem specjalistów z różnych dyscyplin, takich jak: historia, historia sztuki, archeologia, etnologia, literaturoznawstwo czy językoznawstwo. Prowadzony jest przez naukowców Uniwersytetu Łódzkiego, a opublikowany zostanie przez Wydawnictwo UŁ.
Cztery pierwsze tomy podzielono chronologicznie. Piąty tom to suplement. Tom pierwszy ma najmniej znaną bazę źródłową. Odpowiada za niego prof. Tadeusz Grabarczyk, kierownik Katedry Historii Średniowiecznej. - Łódź nie była w tym czasie wybitnym miastem, do którego przyjeżdżaliby wielcy artyści i je malowani. Nie było w tym czasie także zdjęć. Mamy więc niewiele ilustracji z tego okresu, ale mimo to staraliśmy się zamieścić jak najwięcej elementu upiększającego ten tom i podkreślającego tę sferę graficzną - opowiada prof. Kita.
Pierwszy tom zawiera najdłuższy okres. Teoretycznie obejmuje cztery wieki, począwszy od momentu nadania praw miejskich Łodzi, choć ma nawiązania także do czasów pradawnych. Kończy się w 1820 roku.
Tom drugi obejmuje rozwój Łodzi w XIX wieku. Powstaje pod redakcją prof. Kity. - Wydawać by się mogło, że będzie tutaj tylko o Łodzi włókienniczej. Należy jednak pamiętać, że w tym okresie rozwijały się również inne branże przemysłu, które też wpływały na dochód miasta - zauważa profesor.
Tom trzeci rozpoczyna się od początku I wojny światowej. - Trwał spór, czy to ma być rok 1914, czy 1918. Ze względu na zakres materiału i cezurę uznaliśmy, że skoro w 1914 roku kończy się panowanie Rosji w Łodzi i rozpoczyna się okupacja niemiecka, ta data jest bardziej przełomowa w dziejach miasta. Pokazujemy Łódź pod okupacją niemiecką w czasie pierwszej wojny, potem jest dwudziestolecie międzywojenne i zamykamy drugą wojną światową, kiedy znowu Łódź była pod okupacją niemiecką. W roku 1945 zakończyła się okupacja niemiecka w dziejach Polski i ta data jest również ważna dla miasta - wyjaśnia nasz rozmówca.
Czwarty tom zaczyna się w 1945 roku i opisuje okres PRL-u, władzy komunistycznej i transformacji ustrojowej po 1989 roku. - Staramy się dociągnąć do czasów współczesnych. Nie mogliśmy urwać historii miasta w jakimś momencie, dlatego zakończy się on dopiero na roku 2022 - mówi profesor.
Piąty tom to suplement pod redakcja Mariusza Gossa, absolwenta historii. Będą tutaj eseje przygotowane zarówno przez autorów poszczególnych tomów, jak i teksty przygotowane m.in. przez łódzkich przewodników. - Jednym z nich będzie Ryszard Bonisławski, który jest alfą i omegą, jeśli chodzi o znajomość życia miasta. Jest też znakomitym gawędziarzem. Będą oni prezentować swoje spojrzenie na pewne problemy dotyczące miasta, dawne i współczesne, jak i pewne spojrzenie własne na Łódź, jej rozwój, problemy i sukcesy - zdradza Kita. To będzie tom zamykający historię linearną czterech wcześniejszych tomów.
Wielkie dzieło, wielki pomnik
Naukowiec zapewnia, że monografia miasta ma dawać czytelnikom nie tylko wiedzę, ale przede wszystkim przyjemność z czytania. Podkreśla, że pięknie będzie wyglądać także od strony graficznej. - Koncert jeden, drugi czy trzeci, mimo całej swojej okazałości i sfery rozrywkowej, obojętnie kto na nim wystąpi, ulega zatarciu. Zapomnimy o nim za tydzień czy za dwa, a kosztuje ogromne pieniądze, czasem nawet więcej niż monografia. Ten pomnik natomiast każdy będzie mógł postawić sobie na półce - mówi prof. Jarosław Kita.
Pierwszy tom ukaże się już 21 lipca, czyli tydzień przed urodzinową imprezą. - Uznaliśmy, że bezsensu było ogłaszać to wtedy, kiedy w Łodzi będzie dużo wydarzeń o charakterze rozrywkowym. Mogłoby nie spotkać się to z takim zainteresowaniem, jakiego oczekujemy - mówi historyk.
29 lipca, podczas świętowania 600-lecia Łodzi, łodzianie będą mogli nabyć pierwszy tom monografii. Tom drugi ukaże się 11 listopada, tom trzeci będzie gotowy w marcu 2024 roku, a tom czwarty zamknie rok obchodów jubileuszowych, czyli ukaże się 29 lipca 2024 roku. Jak zapewniają naukowcy prawdopodobnie razem z nim lub niedługo później ukaże się tom piąty, czyli suplement.
W ramach promocji monografii nagrywane są podcasty pod tytułem: "Łódź poprzez wieki - rozmowy jak przy kawie". Prowadzi je znana łódzka przewodniczka Justyna Tomaszewska. Będą one zawarte w suplemencie. Teraz można je znaleźć m.in. na YouTube.
