Tego badania mężczyźni boją się najbardziej. A może uratować życie. "Lepiej wiedzieć, niż udawać"
Badanie prostaty przez odbytnicę większość mężczyzn kwituje jednym pytaniem: to już? – mówi dr Michał Matuszewski, urolog z Dolnośląskiego Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii we Wrocławiu. Przypomina też, że guzy jądra to najczęstsze nowotwory złośliwe u mężczyzn w wieku 20-40 lat, a samobadanie zajmuje chwilę pod prysznicem.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak wygląda wizyta u urologa i dlaczego nie trzeba się jej bać.
- Co oznacza podwyższone PSA i dlaczego to jeszcze nie wyrok.
- Kiedy wstawanie w nocy do toalety powinno zaniepokoić.
- Jak samemu zbadać jądra i jak często to robić.
Bywa, że mężczyźni bardziej dbają o samochód niż o siebie. Listopad, miesiąc akcji Movember, ma to zmieniać. Wąsy zapuszczane w tym miesiącu przypominają o raku prostaty i jąder. Dr Michał Matuszewski, urolog z Dolnośląskiego Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii we Wrocławiu, w "Życiu w zdrowiu w TOK FM tłumaczy, od czego zacząć męski przegląd, jak czytać wynik PSA i kiedy z wizytą u urologa nie wolno czekać. Mówi też o jeździe na rowerze, piciu przed snem i o tym, czym urolog różni się od androloga.
Wąs stał się symbolem mężczyzn, którzy się przebadali. Pan też go nosi. Zapuścił go Pan z okazji listopada?
Moda na wąsy od paru lat dotarła też do Polski za sprawą akcji Movember. Nazwa łączy angielskie słowa moustache, czyli wąsy, i November, czyli listopad. Podobno wszystko zaczęło się w 2003 roku w Australii. Grupa mężczyzn chciała zwrócić uwagę na męskie zdrowie, przede wszystkim na raka prostaty, i zaczęła zapuszczać wąsy, które wtedy były passe. W listopadzie mężczyźni przychodzą się przebadać częściej niż w innych miesiącach, z własnej inicjatywy albo zachęceni przez radio, telewizję czy znajomych.
Quiz: Tymi wydarzeniami żyła Polska i świat. Rozwiąż quiz TOK FM!
Ukończ quiz i odbierz nagrodę do -40% na TOK FM Premium!
Zniżka zależy od uzyskanego wyniku.
Promocje nie łączą się.
Wielu mężczyzn zniechęca sama wizyta u urologa. Przeszedłem badanie prostaty i nie czułem ani dyskomfortu, ani wstydu.
Każda wizyta zaczyna się od rozmowy. Ustalamy, z jakim problemem przychodzi pacjent, czy należy do grupy ryzyka, pytamy o choroby w rodzinie. Potem jest np. USG, a na samym końcu badanie prostaty palcem przez odbytnicę, czyli per rectum. Większość pacjentów, którzy przychodzą do urologa pierwszy raz, mówi potem, że spodziewali się nie wiadomo czego. A tu bez bólu, bez dyskomfortu, bez wstydu. Pytają tylko: to już? W męskich rozmowach temu badaniu towarzyszą obawy, czasem trochę wyśmiewania. Dbanie o zdrowie nie jest jednak powodem do śmiechu. Panowie, nie obawiajcie się. Panie, zachęcajcie swoich partnerów.
Od czego zacząć? PSA, badanie palcem, USG?
Badań można zrobić bardzo wiele. Pytanie, czy na danym etapie mają sens. Najprostszym markerem chorób prostaty, w tym raka, jest PSA [antygen sterczowy, białko wytwarzane przez prostatę – red.]. Może je zlecić lekarz POZ, można je zrobić w ramach programów profilaktycznych albo komercyjnie, bo nie jest drogie. Daje wgląd w sytuację, ale to nie jest marker samego raka prostaty. Podwyższone PSA to nie wyrok, tylko wskazówka, żeby się nad problemem pochylić. To pierwszy krok. Drugi to wizyta u urologa, który wykona USG i zbada prostatę. Trzeci, jeśli są wskazania, to rezonans magnetyczny, dziś już szeroko dostępny. Przy niskim PSA i prawidłowym badaniu prostaty rezonans nie jest jednak konieczny. Nie ma jednego schematu, diagnostykę dobieramy indywidualnie.
Jakie wartości PSA powinny niepokoić?
Normy zależą od laboratorium i odczynników, a także od wieku. Wartości referencyjne podaje się zwykle obok wyniku, więc łatwo sprawdzić, czy mieścimy się w normie. Od razu uspokajam. Wynik trochę powyżej normy nie znaczy, że mamy raka. PSA może być podwyższone przy łagodnym przeroście prostaty, przy infekcji układu moczowego, a także przy nowotworze. Zależy też od trybu życia, np. od tego, czy dzień wcześniej długo jechaliśmy na rowerze albo czy była aktywność seksualna. Dlatego zestawiamy je z objawami. Wielu urologów ma w praktyce pacjentów, którzy przychodzą z podwyższonym PSA i łzami w oczach, bo to na pewno rak. A okazuje się, że to zapalenie dróg moczowych.
Wielu mężczyzn dużo jeździ na rowerze i wysiaduje godziny na twardym siodełku. Czy to szkodzi prostacie?
U osób, które dużo jeżdżą na rowerze, częściej obserwuje się zmiany zapalne i pozapalne w prostacie. Nie wiąże się to bezpośrednio z większym ryzykiem raka. Może za to utrudnić diagnostykę. Ktoś jeździ do pracy 20 km w jedną stronę i 20 km z powrotem i ma podwyższone PSA. Myślimy o nowotworze, zaczynamy diagnostykę, a okazuje się, że to skutek podrażnienia prostaty w czasie jazdy. Do takich wyników trzeba podchodzić z dystansem.
Czy wstawanie w nocy do toalety po 50. roku życia to po prostu przywilej wieku?
I tak, i nie. Każda zmiana w funkcjonowaniu układu moczowego wymaga diagnostyki i konsultacji z urologiem. Takie problemy pojawiają się najczęściej około 50. roku życia i bardzo często wiążą się z łagodnym przerostem gruczołu krokowego. To choroba, która dotknie każdego mężczyznę, zależnie od tego, jak długo będzie żył. Nie chodzi o to, ile razy wstajemy w nocy, tylko o zmianę. Jeśli ktoś nie wstawał, a zaczyna, coś może być nie tak. Sygnałem do wizyty u urologa jest też słabszy strumień moczu, ból przy oddawaniu moczu, popuszczanie czy krew w moczu.
Kiedy usilnie myślę o tym, jak często oddaję mocz, mógłbym chodzić do toalety co chwilę i mieć poczucie, że z prostatą jest coś nie tak.
Człowiek jest bardzo podatny na sugestię. W stresie, przed rozmową z szefem czy egzaminem, co chwilę chodzimy do toalety, a moczu wcale nie ma tak dużo. Są techniki behawioralne, treningi, które łagodzą takie objawy. Ale sięgamy po nie dopiero po konsultacji i badaniach, żeby nie wylać dziecka z kąpielą. Część tych objawów może świadczyć o poważnych chorobach prostaty czy pęcherza, także nowotworowych. Najpierw musimy wiedzieć, na czym stoimy. A raczej na czym siedzimy, bo siedzący tryb życia też ma znaczenie.
Oddawać mocz na siedząco czy na stojąco? Nie pytam o higienę, tylko o fizjologię.
Nie da się powiedzieć, że jeden sposób jest lepszy. Ważna jest zmiana. Jeśli wcześniej oddawaliśmy mocz na stojąco, a teraz na siedząco lepiej opróżniamy pęcherz, zapala się żółte światło. W drugą stronę jest tak samo. To nie musi oznaczać choroby, ale warto się sprawdzić. Część świadomych pacjentów przychodzi do mnie na przegląd urologiczny, choć nic im nie dolega. Żartujemy, że to jak przegląd auta przed wakacyjną podróżą. Czasem mężczyźni bardziej dbają o samochód niż o siebie. Może warto to zmienić.
Rzadko zwracamy uwagę na to, ile i czego pijemy przed snem. Jest jakaś granica?
To częsty temat w gabinecie. Pacjent mówi, że wstaje w nocy dwa razy. W rozmowie okazuje się, że pamięta o piciu, ale przypomina sobie o tym po 20. Wtedy wypija litr wody, potem jeszcze herbatę. Trudno wskazać godzinę, po której nie wolno pić, bo zależy to od tego, kiedy kładziemy się spać i kiedy wstajemy. Ale jeśli dużo wypijemy wieczorem, nocne wstawanie jest prawdopodobne.
Czym zajmuje się urolog, a czym androlog?
W ośrodku onkologicznym zajmujemy się głównie nowotworami układu moczowego i moczowo-płciowego. Chodzi o pęcherz i prostatę, ale też o nerki i moczowody. Upraszczając, nefrolog to internista od nerek, a urolog to chirurg od nerek. Andrologia zajmuje się chorobami typowo męskimi, czyli gospodarką hormonalną, niepłodnością i zabiegami związanymi z rozrodem wspomaganym. W Polsce nie jest osobną specjalizacją, tylko nadspecjalizacją, często urologów. Dla pacjenta pierwszym adresem jest urolog. Gdy sprawa jest bardziej skomplikowana, kieruje dalej do androloga.
Co poza prostatą powinno nas niepokoić?
Nowotwory jąder. Guzy jądra to najczęstsze nowotwory złośliwe u mężczyzn między 20. a 40. rokiem życia. Wynika to z biologii tych nowotworów, z komórek, z których się wywodzą. Rozwijają się szybko i agresywnie, ale wykryte wcześnie dają się z powodzeniem leczyć. Na nie także akcja Movember kładzie duży nacisk. To nowotwór, który pacjent może wykryć sam.
Czy samobadanie nie jest ryzykowne? Najądrze pod palcem może przypominać narośl. Może lepiej od razu pójść do specjalisty?
Widzę dwie grupy pacjentów. Pierwsza to młodzi mężczyźni, którzy przychodzą sprawdzić, czy wszystko jest w porządku. Jeśli jest, mówię im o samobadaniu, a stan z dnia wizyty traktujemy jako wyjściowy. Pod palcem mogą być nierówności, bo wyczuwamy struktury wokół jądra, i to normalne. Ale guzek, stwardnienie, zgrubienie czy nowa asymetria to sygnał, by szybko pokazać się urologowi. Druga grupa to młodzi mężczyźni, którzy wyczuli guzek. Przeczytali pół internetu i mają już postawioną diagnozę. A to np. fragment najądrza albo torbiel najądrza. Gdy słyszą, że to nie nowotwór, schodzi z nich ciśnienie. Też dostają zalecenie, by się badać i wrócić, jeśli coś się zmieni.
Jak się badać?
Najlepiej po prysznicu albo w czasie kąpieli, gdy skóra moszny jest luźniejsza. Delikatnie dotykamy jąder i szukamy guzków, stwardnień, zgrubień. Porównujemy jedną stronę z drugą. Jądra nie są symetryczne, zresztą człowiek w ogóle nie jest. Chodzi o podobną konsystencję i o to, by zapamiętać, jak jest teraz. Warto to robić co kilka tygodni, raz w miesiącu. To nie daje 100 proc. pewności, ale pozwala uchwycić moment, kiedy trzeba iść do urologa. USG jest szybkie i dostępne, ale te nowotwory rozwijają się tak szybko, że po paru tygodniach obraz może być inny, a co miesiąc USG nikt robić nie będzie. Dlatego tak jak kobiety zachęcamy do samobadania piersi, tak mężczyzn do samobadania jąder.
Słuchacz pyta, czy kłujący ból w okolicy prostaty po stosunku to coś naturalnego.
Ból, kłucie, dyskomfort raczej nie są naturalne, zwłaszcza jeśli wcześniej ich nie było. To powód do wizyty u urologa. Przyczyną nie musi być prostata. Mogą to być np. guzki krwawnicze odbytu czy inne choroby w obrębie miednicy mniejszej. Ale nie wolno tego bagatelizować. My, mężczyźni, mamy tendencję do zamiatania spraw zdrowia pod dywan. Dobrze rozumiana męskość polega na tym, że potrafimy zmierzyć się z problemem.
Choroby prostaty leczy się tabletkami czy skalpelem?
Przy łagodnym przeroście prostaty pierwszym krokiem, jeśli objawy wymagają działania, jest zwykle farmakoterapia. Gdy pacjent nie chce brać tabletek albo przestają działać tak jak kiedyś, proponujemy zabieg, najczęściej endoskopowy. Raka prostaty leczymy farmakologicznie, radioterapią i operacyjnie. Leczenie operacyjne stoi w Polsce na poziomie nie gorszym niż na Zachodzie, w ostatnich latach zrobiliśmy duży krok naprzód.
O czym mężczyzna powinien pamiętać nie tylko w listopadzie?
Po pierwsze o swoim zdrowiu. Dopóki nic się nie dzieje, działamy na wysokich obrotach, czasem na 120 proc. Po drugie, łatwiej zapobiegać niż leczyć, więc warto zgłosić się do lekarza na przegląd. Po trzecie, nie bójmy się diagnoz. Pracuję w ośrodku onkologicznym i zawsze to powtarzam. Lepiej wiedzieć, niż udawać, że czegoś nie ma. Wtedy można podjąć racjonalną decyzję. Po czwarte, listopad to świetny miesiąc, ale o zdrowiu pamiętajmy cały rok. Jeśli coś niepokoi w marcu, nie czekajmy do listopada.
Źródło: TOK FM