Ważny instytut z komornikiem na karku. "To dla nas katastrofa"

Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (CAMK PAN) mieści się przy ulicy Bartyckiej 18 w Warszawie. To jedna z najbardziej prestiżowych instytucji naukowych w Polsce. Zatrudnia ponad 60 naukowców i realizuje ponad 50 projektów badawczych. I ma nie lada problem. - Wszystko może przepaść, grozi nam komornik i bankructwo - mówi TOK FM dyrektor CAMK PAN prof. Rafał Moderski. 

Chodzi o problem z własnością działek, na których znajduje się Centrum - leży na czterech różnych. Do dwóch z nich nie było żadnych roszczeń, ale do dwóch pozostałych - już tak. 

- Jeszcze do 2007 roku w księgach wieczystych, jako właściciel tych nieruchomości, figurował Skarb Państwa. Jednak pod koniec lat '90 i na początku 2000 roku prywatne osoby skutecznie wyegzekwowały przed sądami tzw. wyroki zasiedzenia, które - jak ustalono - zostały wydane w latach '70 XX wieku. W rezultacie, na podstawie tych orzeczeń, sądy zmieniły wpisy w księgach wieczystych i wpisały prywatne osoby jako właścicieli - opowiada nam prof. Moderski.

Sprawa jednej z tych działek, jak dodaje, rozstrzygnęła się w roku 2015. - Ministerstwo Nauki wskazało wtedy, by Polska Akademia Nauk udzieliła nam wsparcia. (...). I działka ta jest obecnie własnością PAN, nie stanowi już przedmiotu roszczeń. Jednak w roku 2016 instytut musiał ponieść znaczące koszty związane z wcześniejszym okresem bezumownego użytkowania terenu. Chodzi o ponad 2,5 miliona złotych, które wypłacono wówczas jako odszkodowanie - wspomina dyrektor centrum. 

Wciąż pozostaje jednak kwestia drugiej działki, która - jak przyznaje nasz rozmówca - jest źródłem poważnych trudności prawnych i finansowych dla instytutu.

Druga działka i jeszcze większy problem

Na początku 2025 roku sąd - już prawomocnie - przyznał właścicielce ponad 2,2 miliona złotych odszkodowania za wieloletnie bezumowne korzystanie z działki, na której znajduje się siedziba instytutu. - Do tego dochodzą gigantyczne odsetki, co w sumie daje prawie 4 miliony złotych. Instytut nie ma takich pieniędzy - rozkłada ręce Moderski.

Jak dodaje, dzięki podjętym negocjacjom z wierzycielami udało się opóźnić egzekucję wyroku, a następnie rozłożyć należność na raty - niestety, z wciąż rosnącymi odsetkami. - We wrześniu instytut był zmuszony zapłacić pierwszą ratę w wysokości prawie 2 milionów złotych, na którą - z powodu braku jakiegokolwiek wsparcia ze strony państwa - musiał przeznaczyć środki odłożone na badania naukowe - mówi dalej dyrektor. I podkreśla, że "to nie może tak wyglądać". - Te fundusze miały służyć wsparciu realizacji grantów naukowych, których realizacja jest teraz zagrożona. I może się okazać, że instytucje finansujące te projekty każą nam zwracać całość środków, a są to dziesiątki milionów złotych. Drugą ratę odszkodowania mamy spłacić do czerwca przyszłego roku - informuje szef CAMK PAN.

Nasz rozmówca podkreśla, że po prawomocnym wyroku sądu czterokrotnie pisał do Ministerstwa Nauki z prośbą o pomoc. Informację o dramatycznej sytuacji instytutu otrzymywała również Polska Akademia Nauk, a nawet Kancelaria Prezesa Rady Ministrów jako organ nadzorujący PAN. - Niestety, do dziś nie otrzymałem żadnej konkretnej odpowiedzi - mówi.

"Jestem astronomem, a nie prawnikiem"

- Ja nie jestem ani ekonomistą, ani prawnikiem. Jestem astronomem, chciałbym się zajmować badaniami naukowym i wspierać moich współpracowników, rozwijać badania, a nie walczyć z problemami, które powstały kilkadziesiąt lat temu. To sprawa, której nikt z naukowców czy władz instytutu nie jest winny. W czasach PRL nikt nie przewidział, że po latach pojawi się tak ogromny problem. Ale jeszcze bardziej boli mnie to, że w dzisiejszej Polsce wciąż nie ma systemu, który pozwalałby takie sytuacje skutecznie rozwiązywać. W efekcie ja - zamiast prowadzić badania nad Wszechświatem - muszę zajmować się egzekucją komorniczą - nie kryje irytacji gość TOK FM.

Prof. Rafał Moderski dodaje, że boli go coś jeszcze. - Wygląda na to, jakby państwa w ogóle nie interesowało, co stanie się z tak znaczącą, prestiżową instytucją naukową, która od lat buduje wizerunek polskiej nauki na świecie. Nie rozumiem tego - rozkłada ręce. - Czuję, jakbym walił głową w mur. Ale cały czas liczę, że Ministerstwo Nauki podejmie działania i znajdzie rozwiązanie tej dramatycznej sytuacji i że państwo nie dopuści do tego, że nasze Centrum upadnie z powodów zupełnie od nas niezależnych. Byłoby to tragedią nie tylko dla naszej placówki, ale też ogromną stratą dla całej polskiej nauki - przekonuje.

Państwo pomoże naukowcom?

Próbowaliśmy porozmawiać na ten temat z wiceministrą nauki Karoliną Zioło-Pużuk, gdy gościła w TOK FM. Nasz reporter zapytał ją o sytuację w CAMK PAN, ale nie chciała się do tego odnieść. Wysłaliśmy więc pytania mailem. Chcemy się dowiedzieć, dlaczego ministerstwo nie odpowiada na pytania dyrekcji instytutu w sytuacji, w której wisi nad nią komornik. Pytamy również, czy państwo w jakiś sposób pomoże Centrum Astronomii? Czekamy na odpowiedź.

- To już jest dla nas katastrofa takich rozmiarów, że trudno się do niej racjonalnie odnosić. Niemożność zrealizowania przez nas któregokolwiek z prestiżowych grantów i konieczność zwrotu pieniędzy, będzie dla nas oznaczać natychmiastową likwidację i totalny upadek. A chodzi o instytutu powołany w 1956 roku. W tej lokalizacji, gdzie jesteśmy obecnie, nasz instytut działa od 1978 roku. Szmat czasu, który naprawdę może pójść na marne -  podsumowuje gość TOK FM.

Źródło: TOK FM