"Dobra martwej ręki". Dlaczego finansowanie Kościoła wciąż czeka na reformę?

• co dalej z likwidacją Funduszu Kościelnego?
• co w tej kwestii mówi prawo?
• jakie zapisy są tutaj obowiązujące? 

Likwidacja Funduszu Kościelnego była jedną z wielu obietnic wyborczych rządzącej koalicji. Miało go nie być, premier Donald Tusk po wyborach powołał zespół odpowiedzialny za przygotowanie reformy. Ale nic z tego nie wyszło. Tylko w 2027 roku do funduszu ma trafić ponad 283 mln zł. 

O to, czym jest Fundusz Kościelny, skąd się wziął, jak działa i co można z nim zrobić, mówił w TOK FM dr Michał Zawiślak z Wydziału Prawa Katolicki Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, autor książki "Fundusz Kościelny w latach 1950-89". 

- Fundusz powstał w 1950 roku i stanowił rekompensatę za zabrane Kościołowi katolickiemu i innym kościołom nieruchomości. Miał na celu uregulowanie kwestii majątków w zamian za finansowanie określonych zadań. W ustawie wpisano m.in. utrzymanie duchowieństwa, pomoc w remontach i konserwacji obiektów kościelnych - wyliczał. 

Najczęściej opisywany jest też jako spłata za "dobra martwej ręki". To historyczne określenie dóbr należących do Kościoła i instytucji kościelnych, które były wyłączone z normalnego obrotu prawnego i zwolnione z podatków. 

- W istocie rzeczy Fundusz Kościelny zabrał nie tylko to, co przez lata nie podlegało ani procesom nacjonalizacyjnym, ani innym wyłączeniom prawnym. Dotknął też nieruchomości wszelakiego rodzaju, łącznie z inwentarzem tzw. żywym i martwym. Inna rzecz, że choć był potencjał do tego, żeby zabrać, to nierzadko nie było chętnych i środków, by móc przyjąć kontrolę nad majątkiem - dodał dr Michał Zawiślak. 

"Ustawa aż tak nowoczesna nie była"

- A czy pojawia się okres ważności takiej instytucji? Jak długo państwo ma spłacać dobra, które od kościoła przejęło? - pytał prowadzący rozmowę Michał Tomasik. 

- Nie, ustawa aż tak nowoczesna nie była i nie zakładała żadnej cenzury. Zresztą ustrój Polski Ludowej miał być wieczny - odpowiedział ekspert.

Zwrócił przy tym uwagę, że w ustawie wpisano, że Fundusz Kościelny będzie rekompensatą za utracone dochody z nieruchomości. Tym samym zakładano "dość uczciwie", że skoro zabierzemy nieruchomości, to nie tylko konkretny areał gruntu, ale możliwe potencjalne wpływy. - I to właśnie te wpływy z dochodów będą stanowiły Fundusz Kościelny, czyli masę majątkową - dopowiedział dr Michał Zawiślak. 

Fundusz miał stanowić realne wsparcie duchowieństwa "we wszystkich rzeczach, które nie powinny duchowieństwa martwić". - Państwo przyjęło ten ciężar na siebie. Powiedziało: "Nie musicie się martwić tym, że będziecie musieli dokonywać opłat, remontować, konserwować". Tyle tylko, że pomiędzy literą prawa a praktyką w okresie 1950-1989 była ogromna różnica. Fundusz stał się materialnym zapleczem działań antyreligijnych, antykościelnych i tu jest pies pogrzebany - podkreślił. 

Redakcja poleca

Kościół stracił wpływ na polityków? "Najsilniej za czasów PiS"

Kościół sprzedał grunt, ruszyły eksmisje na Osiedlu Maltańskim. "Szarpali, popychali"

175 zarejestrowanych Kościołów 

Fundusz Kościelny wydaje ponad 90 proc. rocznego budżetu na pokrycie składek bezpieczeństwa społecznego i zdrowotnego osób duchownych ze wszystkich legalnie działających w Polsce kościołów po 1989 roku. Na remonty trafia około 10 proc. rocznej kwoty. 

- Czy w ogóle prawnie da się coś tutaj zrobić z Funduszem Kościelnym? - pytał też Michał Tomasik. 

- Da się. Ale żeby to było z poszanowaniem aktualnie obowiązujących przepisów, to pojawiają się istotne problemy - odpowiedział ekspert.

Decyzja o likwidacji Funduszu Kościelnego powinna zostać podjęta po wyraźnym skonsultowaniu i wypracowaniu porozumienia z kościołami, tego wymaga - jak tłumaczył -  Konstytucja RP. -  A jeszcze w przypadku Kościoła katolickiego mamy konkordat, który zobowiązuje do powołania specjalnej komisji państwowo-kościelnej - dodał.

Kolejnym problemem jest to, że w Polsce jest 175 zarejestrowanych Kościołów i związków wyznaniowych. - I tak naprawdę trzeba byłoby się zwrócić do wszystkich. Nie wszystkie muszą brać czynny udział w dyskusjach z rządem, ale przynajmniej formalnie trzeba byłoby zrobić ukłon w tym kierunku. Choć przy stoliku zostaliby najwięksi. Musielibyśmy poszanować pluralizm religijny - podsumował w TOK FM dr Michał Zawiślak.

Źródło: TOK FM