Churching "to czerwona kartka dla Kościoła". "Ugrzązł w epoce kremówki Jana Pawła II"

• Churching rośnie w siłę, wynika z badań ISKK;
• Dlaczego? I jakie mogą być konsekwencje? 
• Na te i inne pytania w tokfm.pl odpowiada watykanista prof. Arkadiusz Stempin. 

Blisko co czwarta osoba (23,3 proc.) nie uczestniczy w nabożeństwie we kościele parafialnym, a wybiera inną świątynię - pokazały badania Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego z diecezji bydgoskiej. To: kościół w swojej okolicy, miejsce związane ze wspólnotą albo kościół bardziej oddalony od domu.

- Trzeba wziąć na to jedną poprawkę. To na pewno reprezentatywna próba dla diecezji miejskich, czy nawet metropolitalnych, dla dużych miast. Tymczasem większość katolików uczęszcza na mszę w małych miastach lub też na wioskach - komentuje w rozmowie z tokfm.pl prof. Arkadiusz Stempin, historyk i watykanista z Uczelni Janusza Korczaka w Warszawie oraz Uniwersytetu we Fryburgu.

Zastrzega przy tym, że churching to zjawisko typowe dla grupy wielkomiejskiej, z wyższym wykształceniem. Stąd jeśli dokonuje ona wyboru, to do Kościoła chodzi bardziej świadomie niż ci, którzy idą, bo nie mają alternatywy. - Pewnie można sobie wyobrazić, że również mieszkaniec wioski może wsiąść w samochód i pojechać do sąsiedniej parafii czy jeszcze do tej bardziej podległej, ale tego się raczej nie praktykuje. Nie tylko ze względów logistycznych, ale innego horyzontu poznawczego - dopowiada.

"Wierni niewierni"

Prof. Stempin zwraca też uwagę, że choć Polska na papierze ma wysoki współczynnik katolicyzmu, podobnie jak Hiszpania, Portugalia, Włochy czy Irlandia, to churching może być u nas silniejszy. Przede wszystkim dlatego, że słabsze są u nas więzi parafialne, a "proboszcz jest jednocześnie władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą".

- O ile zagranicą katolicyzm od ‘68 roku się liberalizował, o tyle w Polsce dopiero w ostatniej dekadzie wchodzimy w okres zeświedczenia. Co też istotne z efektem wodospadu. Raptownie obniżyły mierniki praktyk religijnych, uczestnictwa w niedzielnej mszy świętej i powołań do stanu kapłańskiego - podkreśla watykanista.

Jednocześnie przyznaje, że widzi w churchingu więcej cech pozytywnych niż negatywnych. - Jeżeli ktoś świadomie wybiera miejsce, w którym się modli, to znaczy, że czuje potrzebę duchowego kontaktu. To raz, a dwa: czyni to świadomie. Inna rzecz, że churching opisywany jest nie tylko jako swobodny wybór miejsca, w którym zaspokajam potrzeby religijne, a praktykę wiernych niewiernych - zwraca też uwagę.

Przypomina, że o "wiernych niewiernych" mówi się już od od czasów Jana Pawła II. Jego bliski współpracownik kardynał Maisner z Kolonii, nazwał nawet wiernych niewiernych "metafizycznymi wygnańcami". Tymi, którzy albo stracili poczucie z więzi z parafią, albo w ogóle z Kościołem jako instytucją, ale nie wyzbyli się potrzeb duchowych.

- Churching to żółta kartka, a być może nawet i czerwona, wystawiona Kościołowi instytucjonalnemu. Jakby nie patrzeć wyłamuję się z nakazu przynależności parafialnej, przynależności administracyjnej. Nieprzypadkowo też Kościół instytucjonalny w Polsce znajduje się tu, gdzie jest. Zaważyła na tym nie tylko sprawa pedofilii, ale i ugrzęźniecie w poprzedniej epoce, epoce kremówki Jana Pawła II. Tę "żabę" będziemy musieli jeszcze trochę poprzeżuwać - podkreśla prof. Stempin.

Redakcja poleca

Churching rośnie w siłę. "Nie podoba mi się w tym kościele, to pójdę gdzie indziej"

Taki może być finał afery z księdzem z Grojca. "O tym proboszcz nie pomyślał"

"Otwarty katolicyzm"

Co decyduje o wyborze innego Kościoła? Badani najczęściej wskazywali na ciekawsze i bardziej zrozumiałe kazania, to 18,2 proc. głosów. Na dalszych miejscach były: bardziej podniosła i staranna liturgia - 15 proc., dogodniejsze godziny mszy - 14,7 proc., ogrzewanie kościoła zimą - 13,7 proc. i możliwość uczestnictwa razem z rodziną lub znajomymi - 13,1 proc. Jak podkreśla ISKK "wyniki pokazują, że wyboru Kościoła nie można sprowadzić wyłącznie do ‘churchingu; czy ‘priestingu’. Łączą się w nim potrzeby duchowe, jakość liturgii i kazań, więzi społeczne oraz bardzo praktyczne kwestie organizacyjne".

Zdaniem prof. Stempina, szczegółowe odpowiedzi tylko potwierdzają, że Polacy stawiają na świadome uczestnictwo w nabożeństwach religijnych. - To też dobry znak, że nie chcą na przykład słuchać duchownego, który moralizuje albo inkryminuje - dopowiada.

Zastrzega, że tym też można tłumaczyć fakt, że np. w Warszawie nieprzypadkowo uznaniem cieszy się parafia księdza Wojciecha Drozdowicza na Bielanach. Tłumaczy: - Ten odchodzi od modelu parafii utrzymanej w ryzach kościelnych i oferuje "inny program antropologiczny". Mówiąc wprost: cały czas wyciąga rękę, do tego kto przychodzi. Niezależnie od tego, kto to. To nie Kościół z podniesionym do góry palcem moralności.

- Jak jeszcze kościół w Polsce stara się odpowiadać na nowy trend? - dopytujemy.

- W seminariach uczy się teraz kleryków, jak tworzyć wspólnoty parafialne, organizuje kursy, jak mówić kazania, żeby, nie odstraszać wiernych, tylko ich przyciągać. Na zasadzie otwartego katolicyzmu. Bez piętnowania - wylicza prof. Stempin.

- A jak to się robi zagranicą? - chcemy też wiedzieć.

- Przy parafiach działają np. chóry, albo wtórnie, albo ręka w rękę z autentyczną wspólnotą, która się tworzy. Ludzie się znają, pomagają sobie, wspierają nie tylko na płaszczyźnie religijnej - odpowiada. 

Innymi słowy, podkreśla, nie ciąży tam, inaczej niż w Polsce, "pieczęć kościelna, a proboszcz nie jest punktem wyjścia i zakończenia działalności parafii".

Poza tym wspólnoty np. w Niemczech, Austrii i we Włoszech, choć są zamknięte w płaszczyźnie kościelno-religijnej, to jednak wychodzą poza sferę sakralną. W praktyce we wspólnotach "z automatu zasiadają protestanci".

- W Niemczech nawet spotkania biblijne są okazją do zacieśnienia więzów ludzi, którzy i tak się znają i pewnie spotykaliby się bez płaszczyzny religijnej. Bez księdza, bez nakazu, bez odczytywania listy obecności - podsumowuje prof. Stempin.

Źródło: TOK FM