Stanowczy głos naukowców w Krakowie. "Czy odważymy się wreszcie to powiedzieć?"

Prof. Katharina Boguslawski - chemiczka kwantowa, dr Karolina Ćwiek-Rogalska - kulturoznawczyni, bohemistka i etnolożka, a także biolog molekularny prof. Łukasz Opaliński zostali laureatami Nagrody Narodowego Centrum Nauki za rok 2023. Najważniejsze wyróżnienie dla młodych naukowców wręczono w środę wieczorem w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Krakowie. W tym roku kapituła wybierała laureatów spośród 44 kandydatek i kandydatów zgłoszonych przez środowisko naukowe. Każdy z laureatów otrzyma 50 tysięcy złotych. O wyróżnionych można przeczytać TUTAJ.

Gala wręczenia nagrody NCN była też okazją do zabrania głosu w sprawie sytuacji polskiej nauki i samego Narodowego Centrum Nauki. Jak pisaliśmy wcześniej na naszym portalu, minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek nie ukrywa, że chciałby mieć wpływ na to, komu i na jakie badania przydzielane są granty. W jednej ze spraw pisał nawet do NCN - gdy okazało się, że jeden z naukowców dostał grant na badania m.in. nad transpłciowością.

- Jeszcze polska nauka nie zginęła, kiedy NCN żyje - powiedział na Gali Nagrody NCN prof. Zbigniew Błocki, który pełni obowiązki dyrektora tej instytucji. Jego kadencja już dawno minęła. Wybrany jest nowy dyrektor, ale minister od wielu miesięcy go nie powołuje, o czym też informowaliśmy na tokfm.pl.

Jak podkreślał Błocki, NCN to instytucja kluczowa dla rozwoju i przyszłości polskiej nauki. - Istnienie niezależnej od bieżącej polityki agencji grantowej jest światowym standardem. Dla nauki wolność jej uprawiania jest absolutnie kluczowa. To, że naukowcy zajmują się także kontrowersyjnymi dla niektórych tematami, niekoniecznie zgodnymi z aktualną linią polityczną czy propagandową, jest niezbędną dla rozwoju kraju normą. W cywilizowanych systemach finansowania badań nikomu poważnemu nie przychodzi do głowy, by zabraniać krytycznych, niezależnych badań nad własną historią, zmianami klimatycznymi, zanieczyszczeniem środowiska czy ludzką seksualnością - powiedział prof. Zbigniew Błocki.

Zdecydowane wystąpienie rektora UJ. 'Nie sądziłem, że tak potoczy się ta droga'

- Czy prawie 40-milionowy kraj w środku Europy, z takimi tradycjami i ambicjami, może pozwolić sobie na zarządzanie nauką w taki, nazwijmy to łagodnie, nieoświecony sposób? - pytał dalej pełniący obowiązki dyrektora NCN. Jako przykład podawał chociażby skomplikowany system ewaluacji jednostek naukowych czy konieczność podporządkowywania się do arbitralnie podejmowanych decyzji.

W wystąpieniu profesora znalazło się też nawiązanie do budzącej kontrowersje wśród naukowców listy czasopism, na której znaczące tytuły dostały tyle samo punktów, co znane na całym świecie zagraniczne periodyki. Opowiadał o tym jeden z odcinków serialu radiowego TOK FM "Pod dyktando".

- Czy jako środowisko odważymy się wreszcie powiedzieć, że król jest nagi? Czy po olbrzymich szkodach wyrządzonych w ostatnich latach polskiej edukacji mamy czekać z założonymi rękami aż to samo spotka polską naukę? - pytał Błocki. - Jestem przekonany, że niezależnie od tego, kto będzie w Polsce rządził, NCN przetrwa w takiej formie jak obecnie. Jest to niezbędne do utrzymania badań na wysokim poziomie i tak naprawdę nie ma innej alternatywy - dodał.

Filozofka wygrała z Czarnkiem sprawę o stypendium naukowe. 'Czuję złość i bezradność'

NCN to niezależna instytucja, której siedziba mieści się w Krakowie i która przyznaje naukowcom granty na badania naukowe. Wnioski są oceniane i recenzowane wyłącznie przez ekspertów, w tym w dużej mierze - przez naukowców z zagranicy. Po tym, jak minister Czarnek zapowiedział w serwisie X (dawniej - Twitter), że chciałby jesienią zreformować NCN, w obronie Centrum stanęło wielu naukowców.

Swój list otwarty do prezydenta i premiera wystosowali m.in. najlepsi naukowcy i laureaci prestiżowych konkursów grantowych ERC (European Research Council). "Wielu z nas zdobyło granty ERC dzięki temu, że wcześniej mieliśmy możliwość realizowania projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki - pozwoliły nam one zbudować odpowiedni potencjał badawczy. NCN zostało stworzone i funkcjonuje na wzór ERC i jest obecnie najważniejszym źródłem finansowania badań podstawowych w Polsce. To instytucja niezależna politycznie i zarządzana przez naukowców" - czytamy w liście.