Borelioza i choroby odkleszczowe. 16 ważnych zasad postępowania, które dostaliśmy od lekarzy

Kleszcze mogą być u ludzi źródłem pewnych chorób: boreliozy, anaplazmozy, erlichozy, odkleszczowego zapalenia mózgu czy babeszjozy. Nie powodują natomiast u ludzi bartonellozy, co jest im często przypisywane.

Wraz z gronem lekarzy-ekspertów przygotowaliśmy poradnik postępowania w przypadku ukłucia przez kleszcza. Jak usunąć wbitego w ciało pajęczaka? Jakie objawy powinny nas zaniepokoić? Kto i kiedy decyduje o badaniu w kierunku boreliozy? Wyjaśniamy w 16 punktach, które publikujemy przy okazji premiery serialu 'Podziemie'. To opowieść o tym, jak strach przed boreliozą i chorobami odkleszczowymi wykorzystywany jest do prowadzenia biznesu, poważnie narażającego zdrowie pacjentów:

1. W czasie pobytu w lesie, na łące czy w parku staraj się mieć na sobie ubranie osłaniające skórę (np. wysokie buty, spodnie wpuszczone w skarpetki).

2. Używaj tzw. repelentów, czyli środków odstraszających kleszcze, które można aplikować na skórę i ubranie (z ominięciem oczu, ust i nosa, a u dzieci również dłoni, aby nie doszło do przeniesienia preparatu do oczu lub ust).

3. Unikaj przebywania w pobliżu zarośli.

4. Po przyjściu do domu obejrzyj się dokładnie, szczególnie miejsca za uszami, pod pachami, w pachwinach, okolicę pępka i fałdów skórnych, miejsca zgięć kolanowych. Optymalnie jest wziąć prysznic, aby usunąć kleszcze, których nie widać, np. we włosach, a które nie są wkłute w skórę.

5. Jednej z chorób, której źródłem są kleszcze - odkleszczowemu zapaleniu mózgu - można skutecznie zapobiegać, wykonując szczepienie. W Polsce dostępna jest szczepionka FSME-Immun zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci.

6. Kleszcze mogą zostać przyniesione do domu również przez zwierzęta domowe, dlatego kontroluj ich skórę po powrocie ze spaceru i używaj odpowiednich dla nich repelentów (obroże przeciwkleszczowe, preparaty aplikowane na skórę).

Co zrobić po ukłuciu przez kleszcza?

7. Usuń kleszcza pęsetą lub specjalnym przyrządem do usuwania kleszczy tzw. kleszczołapkami.

Jak wyjąć kleszcza? Należy chwycić kleszcza pęsetą jak najbliżej skóry i wyciągnąć pionowo w górę - nie wykręcać kleszcza, nie zgniatać i nie szarpać. Przyrząd do usuwania kleszczy należy wsunąć pod kleszcza z boku i wykonać ruch w górę.

Jak usunąć kleszcza?

cdc.gov

8. Po usunięciu kleszcza zdezynfekuj skórę i umyj ręce.

9. Pamiętaj: NIE oddawaj kleszcza do badania. Obecność patogenów u kleszcza NIE jest równoznaczna z chorobą u pacjenta i NIE stanowi wskazania do leczenia pacjenta.

10. Wczesne usunięcie kleszcza (w ciągu kilku godzin) jest bardzo istotne w profilaktyce boreliozy - ryzyko zakażenia po usunięciu kleszcza w ciągu 24 godzin jest znikome.

11. Jeśli nie wiadomo, jak długo kleszcz był wkłuty w skórę lub ukłucia były liczne, jest możliwość przyjęcia jednorazowej dawki antybiotyku w celu profilaktyki boreliozy.

12. Po ukłuciu przez kleszcza należy obserwować się przez ok. miesiąca (czasem objawy mogą wystąpić później) pod kątem wystąpienia objawów chorób odkleszczowych, czyli:- rumienia na skórze, który występuje w pewnym odstępie czasowym po ekspozycji na kleszcza i ulega powiększaniu,- złego samopoczucia,- uczucia "rozbicia",- stanów podgorączkowych lub gorączki,- powiększenia węzłów chłonnych,- bólów mięśniowych,- zapalenia stawu (bólu, zaczerwienienia i obrzęku - najczęściej dużego stawu, jak staw kolanowy),- zaburzeń rytmu serca,- nudności lub wymiotów,- objawów neurologicznych (silnego bólu głowy, zaburzenia mimiki twarzy, zaburzeń czucia, niedowładów, zaburzeń świadomości).

W razie wystąpienia powyższych objawów zgłoś się do lekarza. Lekarz zaplanuje, jakie badania i kiedy wykonać lub czy konieczna będzie hospitalizacja i leczenie drogą dożylną.

Jakie badania w kierunku boreliozy?

13. Pamiętaj: NIE wykonuj badań w kierunku boreliozy, jeśli wystąpił rumień skórny (przeciwciała mogą nie być jeszcze obecne i ich brak nie wyklucza rozpoznania rumienia boreliozowego). Jeśli wystąpi powiększający się rumień skórny, po prostu zgłoś się do lekarza.

Nie musisz wiedzieć, czy to rumień w przebiegu boreliozy, czy odczyn uczuleniowy po ukłuciu innego owada - oceni to lekarz na podstawie wywiadu i wyglądu rumienia, a także ew. zgłaszanych przez ciebie innych objawów.

14. Pamiętaj: NIE wykonuj badań w kierunku boreliozy i innych chorób odkleszczowych, jeśli nie masz objawów. Dodatni wynik badania przeciwciał przeciw Borrelia nie zawsze jest wskazaniem do leczenia (przeciwciała są obecne również u zdrowych osób). Nie istnieją rekomendacje, według których należy leczyć wyniki badań zamiast pacjenta.

15. Jeśli na własną rękę wykonałeś/aś badania w kierunku boreliozy, takie jak ELISA czy Western Blot, zadbaj, aby interpretował je doświadczony lekarz, uwzględniając zgłaszane przez ciebie objawy. Pobieżna i niewłaściwa interpretacja może prowadzić do groźnej dla zdrowia nieuzasadnionej antybiotykoterapii.

16. Pamiętaj: NIE wykonuj samodzielnie badań, które NIE są rekomendowane w diagnostyce boreliozy lub ich przydatność w tym celu nie została udowodniona.

Badania nierekomendowane to: badanie CD57, KKI, LTT, Elispot, DualDur, badanie krętków w ciemnym polu widzenia, biorezonans.

Żaden lekarz stosujący się do zasad medycyny opartej na faktach (Evidence-Based Medicine, EBM) nie powinien prowadzić leczenia, opierając się jedynie na wynikach powyższych badań.

Oznacza to, że wyniki tych badań mogą nie zostać uwzględnione przez lekarza.