"Mniej surowców, mniej odpadów, mniej emisji". Gospodarka obiegu zamkniętego w produkcji i handlu żywnością

Gospodarka obiegu zamkniętego

Gdy nie wyrzucasz skórki banana, tylko przygotowujesz z niego nawóz do swoich roślin balkonowych, działasz w obiegu zamkniętym, czyli tak zwanym cyrkularnym. Gdy dzielisz się nadwyżkami, odsprzedajesz lub pożyczasz, naprawiasz, odnawiasz, recyklingujesz – czyli ponownie używasz po mniejszym lub większym przetworzeniu, te wszystkie działania wpływają na obieg surowców, materiałów i gotowych produktów, umożliwiając dłuższe ich wykorzystanie.

Obieg zamknięty polega właśnie na tym, że zamiast wyrzucić odpad, poszukiwane są dla niego inne zastosowania, a w rezultacie wydłużany jest jego cykl życia. Zmniejsza to też potrzebę sięgania po nowe surowce, bo te wcześniej użyte nadal znajdują się w obiegu.

To podejście opozycyjne do tradycyjnego, linearnego modelu produkcji i konsumpcji, polegającego na schemacie: weź – wyprodukuj – wykorzystaj – wyrzuć.

Obieg cyrkularny powinien być stosowany w odniesieniu nie do pojedynczego gospodarstwa domowego, tylko całych gospodarek. Choć jeszcze lepiej jeśli byłyby masowo wykorzystywany wielopoziomowo; zarówno w skali makro – w przemyśle, transporcie, handlu, czyli w gospodarkach krajów, jak i skali mikro- na poziomie gospodarstw domowych, czy społeczności lokalnych.

Korzyści są bezsprzeczne:

Mniej surowców – mniej odpadów – mniej emisji

- W Unii Europejskiej produkuje się ponad 2,2 miliarda ton odpadów rocznie. Parlament Europejski pracuje nad przepisami, które mają poprawić gospodarkę odpadami i pomóc w przejściu od gospodarki liniowej do gospodarki obiegowej – czytamy na stronie Parlamentu Europejskiego.

Korzyści z modelu zamkniętego

Głównych korzyści z przejścia na model cyrkularny w gospodarkach, na jakie wskazuje Unia Europejska, jest kilka:

• ochrona środowiska,
• zmniejszenie ilości odpadów,
• redukcja emisji gazów cieplarnianych,
• zmniejszenie zależności od surowców,
• tworzenie nowych miejsc pracy
• oszczędności ekonomiczne dla konsumentów.

Ochrona środowiska wynika ze spowolnienia wykorzystywania zasobów naturalnych. W związku z tym wolniej wpływamy na degradację środowiska, niszczenie siedlisk zwierząt, czy bioróżnorodność całej planety. Jeśli już na etapie projektowania procesów produkcyjnych uwzględnimy dłuższą trwałość wyrobów gotowych, możliwość naprawiania ich, recyklingu, czy ponownego wykorzystanie składników, wpłyniemy na zmniejszenie zarówno emisji gazów cieplarnianych uwalnianych podczas produkcji wciąż nowych wyrobów i ich opakowań, jak i ilości odpadów, które także trzeba składować i utylizować.

Korzyścią z rozwijania gospodarek obiegu zamkniętego jest też mniejsze uzależnienia przemysłu, handlu czy innych branż od surowców, a to wpływa na większą ich autonomię, niezależność od zawirowań politycznych czy wreszcie wahań dostępności komponentów i kosztów.

W rezultacie zmniejszenie kosztów produkcji oraz wytwarzanie wyrobów, które mogą być naprawiane i dłużej użytkowane, stanowi czystą oszczędność ekonomiczną dla konsumentów.

Zmiany w projektowaniu nowych produktów, modelowanie procesów produkcyjnych wymagają zastosowania racjonalizacji, nowych kompetencji pracowników i nowych technologii. To wszystko zwiększa konkurencyjność, pobudza innowacyjność, a w rezultacie stymuluje zapotrzebowanie na nowe miejsca pracy oraz pobudza wzrost gospodarczy.

To nie wszystko, co mamy dla Ciebie w TOK FM Premium. Spróbuj, posłuchaj i skorzystaj ze specjalnej oferty. Wejdź tutaj, by znaleźć szczegóły >>

Surowiec, a nie odpad. Potrzebna zmiana podejścia

Jak przekonuje Grupa Veolia, przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją i dystrybucją ciepła systemowego, zarządzaniem gospodarką wodno-ściekową, oczyszczaniem ścieków, czy zarządzaniem odpadami, kluczem do wszelkich zmian w zakresie obiegu zamkniętego jest zrozumienie, że produkt uboczny procesów produkcyjnych to surowiec, a nie odpad.

Grupa swoimi licznymi projektami podejmowanymi z samorządami lokalnymi czy przedsiębiorstwami komercyjnymi udowadnia, że nowatorskie traktowanie odpadów może przynieść wiele korzyści obu współpracującym stronom.

Producent ciepła wychodzi z założenia, że z każdego stabilnego źródła energii odpadowej, o temperaturze wyższej niż zero stopni Celsjusza może być dziś odzyskane i powtórnie wykorzystane ciepło. W ten sposób odzyskiwana jest energia nawet ze ścieków.

Grupa podejmuje nowatorskie współprace z zakładami oczyszczania miast, wielkimi serwerowniami, fabrykami samochodów czy, w efekcie których odzyskiwane ciepło ponownie trafia do sieci ciepłowniczych.

Korzysta na tym cała gospodarka, środowisko, a także konsumenci, którzy płacą mniej za dostarczane im ciepło. Dodatkowo kupowane przez nich produkty i usługi także kosztują mniej.

Gospodarka obiegu zamkniętego a sektor spożywczy

Obieg zamknięty może być realizowany nie tylko w ciepłownictwie i energetyce, ale także w innych sektorach przemysłowych, np. elektronice, budownictwie i mieszkalnictwie, przemyśle tekstylnym, tworzyw sztucznych, opakowań czy rolnictwie i produkcji żywności.

Sektor spożywczy ma wielkie możliwości , choć nadal długą drogę do przestawiania się z modelu linearnego na cyrkularny. Modelowym przykładem takiego podejścia jest zastosowanie odpadów powstających jako produkt uboczny jednego procesu jako surowca dla kolejnych. W rezultacie zmniejsza się zarówno ilość odpadów przemysłowych, jak i użytych surowców.

Innym rozwiązaniem jest budowa zakładowych oczyszczalni ścieków, co pozwala na ponowne użycie wody, a także wykorzystanie frakcji biodegradowalnych osadów ściekowych do wytwarzania energii elektrycznej oraz ciepła. W ten sposób przemysł spożywczy tworzy własne wytwórnie biogazu, czy może odzyskiwać ciepło pochodzące z urządzeń chłodniczych. Dzięki temu przedsiębiorstwo nie tylko nie kupuje na zewnątrz energii wytwarzanej z paliw kopalnych, ale też uzyskuje niezależność energetyczną.

Działań, jakie już dziś są podejmowane, aby przemysł spożywczy zaczął działać w modelu cyrkularnym, jest wiele. To m.in.:

• użycie dowolnych odpadów produkcyjnych w zależności od branży np. fusów kawowych do wytwarzania pary w kotle biomasowym,
• recykling butelek PET umożliwiający ponowne wykorzystanie materiału do produkcji nowych opakowań żywności,
• upcykling żywności, czyli przetwarzanie odpadów żywnościowych i ponowne oferowanie ich do sprzedaży.

Przeciwdziałanie marnowaniu żywności

Zupełnie innym kierunkiem zmierzającym do ograniczenia nadmiernego zużywania surowców i lepszego wykorzystania produktów gotowych jest skłanianie uczestników łańcuchów dostaw do szczególnej troski o istniejącą już żywność i minimalizowanie ilości wyrzucanego jedzenia.

19 lipca 2019 roku weszła w Polsce w życie Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności , która określa zasady postępowania z żywnością oraz obowiązki sprzedawców żywności w celu przeciwdziałania marnowaniu oraz jego negatywnym skutkom społecznym, środowiskowym i gospodarczym.

Jest skierowana do przedsiębiorstw spożywczych zajmujących się obrotem żywnością i nakłada konkretne obowiązki i sankcje, jak konieczność przygotowywania rocznych sprawozdań przedstawiających ilość zmarnowanej żywności, zawierania umów z organizacjami pozarządowymi o nieodpłatne przekazywanie im nadmiarowej żywności oraz oczywiście wywiązywanie się z tych umów, czy kary pieniężne za niestosowanie się do przepisów i przyczynianie się do marnowania żywności.

Do przeciwdziałania marnowaniu żywności nie trzeba natomiast ustawami przekonywać społeczności lokalnych. W przestrzeni publicznej pojawia się wiele inicjatyw podejmowanych przez organizacje pozarządowe, przedsiębiorców, aktywistów czy zwykłych ludzi.

To m.in takie zjawiska jak.:

• Foodsharing – czyli szeroki nurt społeczny, którego celem jest niemarnowanie żywności i inicjowanie dzielenia się nią z potrzebującymi.
• Freeganizm – to ruch polegający na poszukiwaniu żywności w kontenerach na śmieci, z których korzystają markety. Aktywiści podejmują często wspólne wyprawy do upatrzonego sklepu, a te pozwalają im przeglądać własne śmietniki w poszukiwaniu żywności, która nadal jest dobra do spożycia.

Czy konkretne działania i akcje, np:

• Jadłodzielnie – są odmianą foodsharingu ulokowaną w konkretnych miejscach. Szafy – lodówki, w których każdy może pozostawić nadmiar żywności w postaci produktów spożywczych czy gotowych dań, często inicjują samorządy czy społeczności lokalne. Z jadłodzielni może korzystać każdy, nie są przeznaczone wyłącznie dla osób niezamożnych.
• Too Good To Go – to zarówno nazwa akcji, do której włączają się restauracje, jak i aplikacji, przez którą można sprawdzić i zamówić restauracyjne nadwyżki posiłków po niskich cenach. To good to go to nie tylko akcja mająca chronić przed wyrzucaniem żywności, ale też okazja, żeby zjeść restauracyjne danie, po całkiem nierestauracyjnych cenach.

Ceny soku pomarańczowego 'na historycznych poziomach'. Przez zielonego smoka

Regulacje, normy, standardy

To, czego nadal potrzebuje gospodarka, aby rozwijać się w kierunku obiegu zamkniętego, to regulacje, normy i standardy. Część z nich już powstała, część jest w trakcie tworzenia, inne są jedynie zarysowane jako niezbędne do wdrożenia, aby wpływać na utrzymanie i przyspieszanie tego kierunku rozwoju.

Przedsiębiorcy mają już do dyspozycji np. normę BS 8001 Gospodarka obiegu zamkniętego. To standard doskonalenia działalności gospodarczej, który ma ułatwić firmom z branży spożywczej stawianie pierwszych kroków w tej dziedzinie. Zawiera szczegółowe porady dotyczące wcielenia praktyk zrównoważonego rozwoju do działalności firmy.

Inne, działające już normy obejmują aspekty związane z ochroną środowiska, zarządzaniem energią, czy ułatwiają rozwój innowacyjności. Równolegle powstają fundusze, które poprzez granty celowe wspierają przedsiębiorstwa i gospodarki w osiąganiu celów obiegu zamkniętego.

Nowe przepisy regulują również sprzedaż żywności konsumentom. Terminy przydatności, zaczęły uwzględniać różnice pomiędzy oznaczeniami „najlepiej spożyć przed" i „należy spożyć do" wskazując te, które można jeść po upływie daty pokazanej na opakowaniu. Żywność pochodząca z upcyklingu dostaje nowe etykiety wyraźnie ją oznaczające, a także normy, które muszą być spełnione, aby nadal była bezpieczna do spożycia.

Źródła:

1. https://www.europarl.europa.eu/topics/pl/article/20151201STO05603/gospodarka-o-obiegu-zamknietym-definicja-znaczenie-i-korzysci-wideo

2. https://www.agroindustry.pl/index.php/2018/09/30/gospodarka-o-obiegu-zamknietym-w-przemysle-spozywczym/

3. https://www.veolia.pl/gospodarka-o-obiegu-zamknietym-ekonomiczne-rozwiazania-dla-przemyslu-spozywczego

4. https://audycje.tokfm.pl/podcast/143213,-Kto-nie-odzyskuje-ten-zginie-Dzis-odpady-staja-sie-cennymi-surowcami-AUDIOPREZENTACJA

5. https://kpmg.com/pl/pl/home/insights/2020/03/know-your-market-ustawa-o-przeciwdzialaniu-marnowaniu-zywnosci-przepisy-od-1-marca-2020-roku.html

6. https://bezpieczenstwozywnosci.wip.pl/nr-45-lipiecsierpien-2022/zywnosc-z-recyklingu-tzw.-upcycled-food-4058.html

7. https://www.bsigroup.com/pl-PL/blog/branza-spozywcza-blog/circular-economy-in-the-food-sector/?creative=229966470422&keyword=&matchtype=&network=g&device=c&gad_source=1&gclid=CjwKCAjw1emzBhB8EiwAHwZZxS02OBv9z_HjuLNP_aw3louU_TxiahMMXNBYv8abZ8T66aupunSWBBoCSWMQAvD_BwE