Rząd odblokuje grunty spółdzielni? 1 mln mieszkańców czeka na zmianę

• Projekt ustawy przewiduje przyznanie spółdzielniom roszczenia do ustanowienia użytkowania wieczystego całych działek oraz nieodpłatnego przejęcia budynków;
• Spółdzielnie będą mogły skorzystać z administracyjnej ścieżki roszczeń, lecz wiele z nich krytykuje konieczność wycofywania spraw z sądów;
• Ustawa ma usunąć bariery wynikające z dekretu warszawskiego i wieloletnich zaniechań, tworząc fundamenty pod tanie mieszkania lokatorskie.

Projekt ma objąć budynki spółdzielni wzniesione na działkach, dla których od lat nie można założyć ksiąg wieczystych ani ustanowić spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Powoduje to, że - jak wyjaśnił w rozmowie z "Rzeczpospolitą" Łukasz Zaprawa z Unii Spółdzielców Mieszkaniowych - właściciele lokali uzyskać cenę niższą nawet o 10–20 proc., a brak księgi wieczystej uniemożliwia zakup takich mieszkań na kredyt.

Wiceminister rozwoju Tomasz Lewandowski zapowiedział gotowy projekt ustawy. "Chcemy przywrócić spółdzielniom prawo do wystąpienia o ustanowienie użytkowania wieczystego w trybie administracyjnym oraz wprowadzić wyjątek dekretowy, który pozwoli stolicy te wnioski zrealizować" - powiedział. Jak dodał, w projekcie zawarto również rozwiązania, które "zniosą bariery uniemożliwiające do tej pory regulacje stanów prawnych, między innymi rozstrzygające w jakich granicach działek, samorząd będzie ustanawiał prawo użytkowania wieczystego".

Status gruntów spółdzielni. Resort rozwoju przedstawia gotowy projekt ustawy

Ustawa ma przyznać spółdzielniom roszczenie o ustanowienie użytkowania wieczystego całych działek i nieodpłatne przeniesienie własności budynków. W zamian spółdzielnie będą mogły wznosić na tych gruntach wyłącznie mieszkania lokatorskie, co - jak zakłada resort - ma wspierać rozwój tanich mieszkań na wynajem.

Postępowania mają być prowadzone administracyjnie: w przypadku gruntów Skarbu Państwa przez starostów i wojewodów, a w przypadku gruntów samorządowych - przez wójtów, burmistrzów lub prezydentów i samorządowe kolegia odwoławcze. Ustanowienie użytkowania będzie odpłatne; przewidziane są opłaty pierwsze i roczne, z możliwością zastosowania bonifikat.

Projekt usuwa także barierę wynikającą z roszczeń dawnych właścicieli zgłaszanych na podstawie dekretu z 1945 r. Spółdzielnie, które już złożyły wnioski, będą mogły skorzystać z nowej ścieżki tylko przez sześć miesięcy od wejścia ustawy w życie - jednak pod warunkiem, że ich sprawy nie trafiły jeszcze do sądu albo że wycofają pozwy. Budzi to sprzeciw środowiska spółdzielczego. "Większość spraw, według mnie 90 proc., jest już w sądach i spółdzielnie raczej nie zdecydują się na ich wycofanie" - ocenił Łukasz Zaprawa.

Wiceminister Lewandowski odpiera te obawy. "Chcieliśmy pozostawić spółdzielniom wybór. Jeśli uznają, że ścieżka sądowa jest szybsza, to mogą w niej pozostać" - argumentował.

Zaniechania w okresie PRL i orzeczenie Sądu Najwyższego

Jak oszacowała "Rzeczpospolita" w Polsce w budynkach stojących na gruntach o nieuregulowanym statusie prawnym mieszka 1 mln osób, a w samej Warszawie problem ten dotyczy 300 tys. lokatorów. "Wydawało się, że problem został rozwiązany, bo jednostki samorządu terytorialnego i Skarb Państwa zostały w 1990 r. zobowiązane do ustanowienia prawa wieczystego użytkowania. Niestety nie przewidziano sankcji za niewykonanie tego zobowiązania. Dlatego część samorządów nie zrobiła tego do dzisiaj" - skomentował dr Piotr Pałka, radca prawny, prof. SANS.

Sytuację pogorszyło orzeczenie Sądu Najwyższego z 2013 r., według którego spółdzielnia bez tytułu do gruntu nie może ustanowić definitywnego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

Rzecznik praw obywatelskich od lat apeluje o interwencję legislacyjną. "Narusza to zaufanie obywateli do państwa i stanowionego prawa" - pisał prof. Marcin Więcek w 2023 r., podkreślając konieczność rozwiązań niewprowadzających barier finansowych.

Miasta, z kolei, liczą na kompromis. "Czekamy na nią z nadzieją, że znajdą się w niej rozwiązania uwzględniające również interes miast (...). Jestem dobrej myśli, bo odnoszę wrażenie, że oczekiwania spółdzielni stały się w ostatnim czasie bardziej racjonalne, co sprzyja kompromisowi, na którym wszyscy skorzystają - powiedział Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich.

Posłuchaj:

Źródło: "Rzeczpospolita"