Jajka "na tacę" i przykuwanie do ściany za grzechy. Tak Kościół wkroczył na wieś

Oficjalne struktury Kościoła dotarły na wieś - w tym przypadku małopolską - w XIV wieku. - Wtedy mniej więcej ukształtowała się tam sieć parafialna. Przynajmniej do XIX wieku była prawie niezmienna. Żeby ludzie byli chrześcijanami, muszą mieć kościoły w zasięgu dojścia na piechotę. I to jest właśnie ten przełom XIV wieku, więc wtedy możemy mówić o początkach rzeczywistej chrystianizacji szerokich mas ludowych - mówił w audycji "OFF Czarek" historyk prof. Tomasz Wiślicz.

Wczesnonowożytny standard religijności oznaczał pewne wymagania - człowiek miał być świadomy swojego wyznania, znać prawdy wiary, kontrolować swoje sumienie i osobiście odpowiadać za swoją religijność. A mieszkańcy nie tylko polskich wsi mieli w tych kwestiach sporo do nadrobienia. - Dam przykład z Anglii z mniej więcej tego samego okresu. Wizytator próbował dowiedzieć się od miejscowych, czy wiedzą coś na temat Jezusa Chrystusa. Jeden starszy parafianin stwierdził, że coś mu się obiło o uszy, bo kilka lat temu był w sąsiedniej parafii na jakimś przedstawieniu, prawdopodobnie na wielkanocnej pasji i tam był jakiś człowiek, który wisiał na drzewie i było dużo krwi. Wizytator oczywiście się załamał. Również na terenach polskich pewna część ludności wiejskiej nie miała pojęcia, o co chodzi w chrześcijaństwie, mimo że co tydzień przychodziła do kościoła - podkreślił ekspert z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla, Polskiej Akademii Nauk, autor książki "Zarobić na duszne zbawienie. Religijność chłopów małopolskich od połowy XVI do końca XVIII wieku".

"Do parafii przyjeżdżał biskup, a ksiądz obrabiał pole"

Także rzeczywistość księży uległa zmianie. - Jednym z podstawowych problemów dla Kościoła było to, żeby wszyscy duchowni mieli odpowiednie źródła dochodu, reprezentowali odpowiedni poziom materialny, że nie musieli np. sami obrabiać ziemi. Jeszcze w końcu XVI wieku były przypadki, że w niedzielę do parafii przyjeżdżał biskup, a ksiądz obrabiał wołami pole. Natomiast jego małżonka i dzieci uciekali przez okno - opisywał prof. Tomasz Wiślicz.

Zresztą, kapłan będący w związku z kobietą nie był wówczas niczym specjalnie wyjątkowym. - W naszej części Europy duża część duchownych miała półoficjalne małżonki. (...) W pewnym momencie kobiety zniknęły z parafii i domów parafialnych - powiedział historyk w "OFF Czarku".

W tamtym okresie pojawiła się również spowiedź w formie, w jakiej znamy ją dziś. - Wierni byli przyzwyczajani do tego, że powierzają plebanowi swoje najskrytsze tajemnice, a pleban ich dotrzymuje. Choć to też nie było takie oczywiste, bo są przypadki, że pleban w czasie spowiedzi tak zdenerwował się tym, co usłyszał, że krzycząc wyciągał penitenta z kościoła i - w charakterze pokuty - przykuwał do kuny (żelaznej obręczy przytwierdzonej do murów świątyni - red.) - mówił rozmówca Cezarego Łasiczki. 

Redakcja poleca

Te imiona nadawano tylko nieślubnym dzieciom. "Miała to być przestroga dla innych"

Cennik usług kościelnych to nic nowego. "Znamy przypadki konfliktów"

Czy mieszkaniec wsi mógł po prostu nie brać udziału w życiu parafialnym? Według prof. Tomasza Wiślicza właściwie nie. - Z tego klubu nie można było się wypisać - powiedział. I dodał, że z członkostwem w tym "klubie" wiązały się koszty. - Kościół swoje kosztował. Regularnie płaciło się rozmaite daniny, ale też indywidualne opłaty, chociażby opłatę mszalną. Do kościoła przychodziło się na przykład z jajkami, przynajmniej w większe święta - wskazał gość "OFF Czarka".

Płaciło się również za sakramenty. - Ponieważ w pewnym momencie zaczynało dochodzić do nadużyć, zwłaszcza jeżeli chodzi o koszta pogrzebów, reakcją było wydawanie przez poszczególne diecezje opłat za usługi religijne, więc można było z góry się dowiedzieć, jakie to powinny być opłaty. Teoretycznie zasada była taka, że najubożsi powinni dostawać je za darmo. No i jest pytanie, co to znaczy "najubożsi". Zawsze jest to problem, jakie są granice nadużycia. Znamy przypadki konfliktów między parafiami, a ich pasterzami. Pleban potrafił w czasie uroczystości pogrzebowej posłać swoich pachołków do chałupy zmarłego, żeby ją rozebrać. Chałupy były z drewna, więc drewno się przyda. Zawsze była to jakaś opłata. Proszę sobie wyobrazić zapłakaną rodzinę, która wraca na miejsce chałupy, której już nie ma, ponieważ w czasie pogrzebu udało się ją rozebrać - opisywał w TOK FM ekspert. 

Źródło: TOK FM