Internet oszalał na punkcie tego trendu. "Powiedzieć, że to chore, to nic nie powiedzieć"

• W sieci pojawia się coraz więcej filmików nagrywanych i wrzucanych przez rodziców małych dzieci. Sceny przedstawiają zwykle młodego człowieka w niekorzystnym dla niego świetle;
• Zjawisko to nazwano Parental trolling, a sam trend przywędrował do Polski z USA;
• Przyglądają mu się bliżej naukowcy z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego;
• "Zszokowała nas liczba wyświetleń, zszokowały nas komentarze i pewna nonszalancja, z jaką ludzie publikują te treści" - mówi tokfm.pl dr Zuzanna Sury.

- Dziecko płacze. Jest bardzo małe, wydaje się, że może mieć mniej niż rok. Jest przestraszone, w jakimś kryzysie emocjonalnym, co nie jest oczywiście rzadkie w tym wieku. Dziecko jest filmowane, nagrywane, w pewnym momencie z zaskoczenia dorosły rzuca mu na twarz plasterek sera żółtego. Internet jest zachwycony, film ma tysiące wyświetleń, pod nim są setki komentarzy. To jeden z wielu filmików, które podbijają portale społecznościowe. I idealny przykład parental trollingu, którego badaniem zajął się zespół dr Zuzanny Sury z Instytutu Pedagogiki UJ.

Niebezpieczny trend w sieci. "Byliśmy zszokowani"

Parental trolling to upublicznianie przez rodziców treści, które przedstawiają dziecko w sytuacji dla niego niekomfortowej, ośmieszającej, kłopotliwej, kiedy jest przerażone, przestraszone, zawstydzone - tłumaczy ekspertka. To też sytuacje - w założeniu autorów śmieszne - które sprowadzają się do robienia sobie z dziecka żartów.

Zespół dr Sury przeanalizował wybrane filmy zamieszczane w aplikacji TikTok przez rodziców dzieci poniżej 3. roku życia. Brali udział w "wyzwaniach" polegających na publikowaniu filmów przedstawiających sceny, które zawstydzają lub wyśmiewają dziecko. Naukowczynie badały, jak dziecko jest postrzegane przez autorów i odbiorców analizowanych filmów i jakie potencjalne skutki społeczne może wywołać ten rodzaj treści. Motywem wspólnym dla wszystkich analizowanych filmów była reakcja dziecka na sytuację, którą inicjuje osoba nagrywająca. Strach, przerażenie albo zagubienie malucha było zestawione ze śmiechem dorosłych i wesołą muzyką w tle. Filmy miały dużą liczbą polubień (od 808 do 2,9 miliona), komentarzy (od 325 do 13,3 tysiąca) i udostępnień (od 68 do 92 tysięcy).

Inny przykład filmu - dziecko jest zostawione w pokoju sam na sam ze smartfonem, ogląda bajkę i nagle, po kilku sekundach na ekranie wyświetla się postać ducha, przerażającego dla dziecka. Pojawia się dorosły, który filmuje reakcje przerażonego i zdezorientowanego malucha, śmieje się.

Pomysł na badania zrodził się na zajęciach z jednego z przedmiotów dotyczących metodologii badań społecznych. - To studenci, którzy natykali się na takie filmy na TikToku zaczęli się zastanawiać nad tym, czy to wszystko jest w porządku i jakie wartości za tym stoją. Zszokowała nas liczba wyświetleń, zszokowały nas komentarze i pewna nonszalancja, z jaką ludzie publikują te treści - mówi dr Sury. I jak tłumaczy, możemy mieć w tym wypadku do czynienia ze zjawiskiem nazywanym w literaturze naukowej kidultyzmem. To termin powstały z połączenia dwóch słów „kid" (dziecko) i „adult" (dorosły) i oznacza m.in. przejawianie dziecięcych, niedojrzałych zachowań przez dorosłych ludzi. Dorośli publikujący takie filmiki za wszelką cenę dążą do rozrywki, chcą zdobyć popularność, zasięgi - tłumaczy ekspertka. - Obserwujemy tutaj pewne braki empatii i odpowiedzialności dorosłych za emocje dziecka. A to przecież odpowiedzialnością rodzica jest zatroszczyć się o to, co dziecko w danym momencie przeżywa.

Konsekwencje takich zachowań mogą być różne. Mogą na przykład utrudniać budowanie relacji i niszczyć samoocenę dziecka. - To cyberprzemoc, szczególnie okrutna, ponieważ sprawcą jest rodzic, który powinien tworzyć atmosferę bezpieczeństwa dla dziecka, a wykorzystuje jego bezradność - podsumowuje Zuzanna Sury. - Dziecko jest wyśmiewane w momencie, gdy potrzebuje wsparcia. Nigdy nie wiemy też, w czyje ręce trafią te materiały wideo. Ja je obejrzałam, a nie mam nawet konta na TikToku.

Skutki analizowanych filmów mogą jednak wykraczać poza relację dziecko-rodzic. Mechanizmy zachęcające do zdobywania polubień, udostępnień i komentarzy na temat filmów ukazujących przemoc wobec dziecka sprawiają, że takie zachowania zaczynają być postrzegane jako typowe. A to prowadzi do społecznej normalizacji patologicznych zachowań.

Rodzice oprawcami? "Powiedzieć, że to chore, to nic nie powiedzieć"

- Pogoń za polubieniami i fejmem w internecie przybiera chore rozmiary. Troll parenting na zachodzie jest już strasznie rozpowszechniony, to straszny trend - komentuje twórca internetowy Patryk Bryliński znany jako @ten_ojciec_z_tiktoka, który takie zjawiska w sieci piętnuje. Ludzie zapominają o podstawowych zasadach. Zarówno tych związanych z bezpieczeństwem - nigdy nie wiadomo, kto na zdjęcie dziecka trafi, co będzie z nim robił i jak przerabiał, ale i podstawowej empatii do drugiego człowieka, własnego dziecka! Pokazywanie dziecka w każdej sytuacji jest moim zdaniem naruszeniem jego prawa do prywatności, do dorastania w spokoju, do jakiegoś życia osobistego.

Badacze zwracają też uwagę, że filmy mogą pozostać w internecie przez lata. W tym czasie dziecko dorasta, chodzi do szkoły, a kompromitujące materiały mogą znaleźć rówieśnicy co może stać się pretekstem do wyśmiewania czy przemocy. Inną konsekwencją tzw. trollingu rodzicielskiego mogą być skutki prawne związane z udostępnianiem wizerunku. Osobą, która ponosi konsekwencje takich działań, jest publikujący rodzic. Istnieje ryzyko, że dorosły syn lub córka w przyszłości będą domagać się swoich praw, jeśli uznają, że rodzice naruszyli ich dobro. Takie procesy już się toczą. W Stanach Zjednoczonych coraz więcej młodych ludzi po osiągnięciu pełnoletności pozywa rodziców za publikowanie w Internecie fotografii z okresu dzieciństwa.

Zdaniem dr Zuzanny Sury potrzebna jest edukacja z kompetencji cyfrowych - nie tylko dla dzieci, ale i dla rodziców. Uświadamianie ich o skutkach takich zachowań. I zdrowy rozsądek.

Zanim coś upublicznimy, udostępnimy, nawet jeżeli jesteśmy w świetnym nastroju, nawet jeżeli to jest według nas fantastyczny materiał i chcemy się nim podzielić ze światem z dobrych intencji, to zróbmy stop-klatkę, czy to konieczne. Zastanówmy się, jaka moja potrzeba za tym upublicznieniem stoi, co ja chcę uzyskać, czy to, co chcę zrobić, jest dobre, jest potrzebne, czy w przyszłości mojemu dziecku może to sprawić jakieś problemy? Warto przed publikacją poświęcić chwilę na to, żeby pomyśleć, po co ja to właściwie robię - mówi Zuzanna Sury.

A Patryk Bryliński podsumowuje. - Spójrzmy na to z perspektywy dziecka: Masz osobę, rodzica, na którym powinieneś polegać w każdej sytuacji, ufać mu do tego stopnia, by nie wstydzić się mu powiedzieć o kłopotach, o problemach, o tym, że coś się dzieje złego w szkole czy z rówieśnikami. I ta najbliższa osoba staje się twoim oprawcą i ośmiesza cię dla polubień. To po prostu wystawianie własnego dziecka na pośmiewisko. Powiedzieć, że to chore, to nic nie powiedzieć.

Posłuchaj: