Kontrowersyjny projekt Nim. Czy da się uczłowieczyć szympansa?

Kamil Śmiałkowski

2 min. czytania

23.06.2024 11:35

Udostępnij

Udostępnij przez:

Czy wystarczy wychować małego szympansa jak człowieka, by stał się człowiekiem? By zachowywał się jak człowiek, a przynajmniej, żeby zrozumiał nasz język i zaczął go używać? Nowojorska próba sprzed pół wieku to dowód na to, że takie "eksperymenty" nie kończą się dobrze. Zwłaszcza dla szympansa.

Herbert Terrace, wpływowy psycholog i psychiatra, w latach 70. na Uniwersytecie Columbia prowadził badania dotyczące języka i jego nauki. Zastanawiał się, czy język wraz z gramatyką jest specjalnością ludzkiego mózgu? Czy jesteśmy urodzeni do tego, by się nim posługiwać? Czy każda istota mogłaby się nauczyć ludzkiego języka? Czy mógłby się tego nauczyć szympans, który jest genetycznie tak do nas podobny? To nasi najbliżsi krewni w świecie przyrody, dzielimy z nimi aż 97 proc. DNA. Naukowiec zdecydował się to sprawdzić.

Tak zaczyna się historia szympansa, który został nazwany Nim Chimpsky. Przedstawiony w podcaście Jagny Kaczanowskiej "Zbrodnie lekarzy dusz" eksperyment pokazał, że czasem szukanie odpowiedzi na pytania ma naprawdę wysoką cenę.

Szympans na uniwersytecie

Nim Chimpsky (nazwany tak na cześć filozofa Noama Chomsky’ego) był inteligentnym i łagodnym szympansiątkiem urodzonym w placówce, zajmującej się rozmnażaniem szympansów dla potrzeb naukowych. Eksperyment, który zdecydowano się na nim przeprowadzić, miał polegać na zatopieniu w języku, wśród ludzi, by zapragnął się z nimi komunikować, zaczął używać ludzkiego języka. Potem - gdy podrośnie - miał uczęszczać na lekcje na uniwersytecie.

To nie wszystko, co mamy dla Ciebie w TOK FM Premium. Spróbuj, posłuchaj i skorzystaj ze specjalnej oferty. Wejdź tutaj, by znaleźć szczegóły >>

Chimpskym zajęła się rodzina LaFarge należąca do nowojorskiej bohemy. Maluch wychowywał się w domu pełnym dzieci, z którymi chętnie się bawił. Ale do czasu. W końcu to młody szympans: nie umie przyswoić ludzkich zasad savoir vivre’u, stara się ustalić swoje miejsce w hierarchii rodziny, czyli stada. Robi to tak, jak zazwyczaj robią to szympansy, czyli siłą.

Z czasem zostaje więc przeniesiony do innej rezydencji należącej do uniwersytetu. Tu ma się uczyć i być wychowywany przez nową przybraną matkę, Laurę Ann Petitio. Problem w tym, że to 18-latka bez żadnego doświadczenia w wychowywaniu dzieci, za to romansująca z prowadzącym eksperyment Herbertem Terracem.

Ona tym bardziej nie umie sobie poradzić z dorastającym szympansem, a po zakończeniu romansu porzuca pracę. Sam Terrace też ma już dość tego eksperymentu, tym bardziej, że Nim staje cię coraz bardziej brutalny, atakuje swoją nauczycielkę języka migowego. Obrażenia kobiety są poważne.

Dalsze niełatwe losy Nima, dokładnie opowiedziane w podcaście to dowód na podwójne standardy w traktowaniu szympansa. Z jednej strony chcemy, by był osobą, podmiotem, a z drugiej jest dla nas towarem, przedmiotem. W efekcie wyrządzamy mu krzywdę, bo podczas, gdy podmiotem w pełni nie będzie nigdy, to efekt tych eksperymentów, emocje, jakie udało się w nim wzbudzić i zakorzenić na stałe powodują, że traktowanie go jako przedmiotu wydaje się po prostu nieetyczne.

Wszystkie odcinki podcastu "Zbrodnie lekarzy dusz" znajdziesz TUTAJ >>>

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł.

Subskrybując TOK FM Premium wspierasz niezależne media - zyskujesz też dostęp do naszych autorskich podcastów, nagrań z audycji TOK FM i Radia bez reklam. Sprawdź ofertę

Więcej na temat:

znęcanie się nad zwierzętami zwierzęta podcasty