Wierni się buntują, a papież “nie patyczkuje”. Tak zmienia się Kościół. “Koniec z januszexową polityką”

• Jak przebiegają zmiany w polskim Kościele; 
• Czym je tłumaczyć? Jakie są skutki? 
• Na pytania tokfm.pl odpowiadają dominikanin o. Paweł Gużyński i  Ignacy Dudkiewicz, autor książki "Pastwisko". 

Parafianie na osiedlu Podwawelskim w Krakowie coraz głośniej domagają się zmiany proboszcza. "Organista zaniósł do kurii list ponaglający. Chodzi o odpowiedź w sprawie wniosku o zawieszenie proboszcza - informuje "Gazeta Wyborcza. Parafianie, do których dotarli dziennikarze "Wyborczej", mówią m.in. o "autorytarnym, nieznoszącym sprzeciwu sposobie sprawowania władzy" przez proboszcza. Z relacji wynika, że "podczas awantury miał krzyczeć na kościelną, bo nie odebrała od niego ornatu, a wikarego, który przybiegł jej na ratunek, miał zamknąć w zakrystii, aż ten zaczął wołać o pomoc".

Parafianie wskazują też na niejasności finansowe w parafii, której proboszcz jest jednocześnie zarządcą i... wierzycielem. "Od czasu, gdy ksiądz Nowak został proboszczem odeszło czterech wikariuszy, ubyło 40 ministrantów, a liczba osób uczestniczących w mszach świętych zmniejszyła się tak bardzo, że parafia zrezygnowała z trzech niedzielnych nabożeństw" - można też przeczytać.

Kościół i zmiany

- Zmiany wewnątrz Kościoła zachodzą w ślimaczym tempie, ale jednak. Do niedawna niemalże nie do pomyślenia było otwarte sprzeciwienie się księdzu, obecnie w wiernych wzrasta poczucie podmiotowości i świadomości. Nie chcą funkcjonować w ramach feudalnego schematu działania, gdzie nie ma pola manewru, bo jak proboszcz lub wikariusz coś powie, to rzecz święta - komentuje w rozmowie z tokfm.pl o. Paweł Gużyński.

To oznacza też, podkreśla nasz rozmówca, że bardziej świadomi wierni chcą mieć wpływ na to, jak wygląda ich parafilia, w tym także jej obsada. To nie tylko sytuacje, kiedy chcą zawieszenia proboszcza czy nie zgadzają się na jego odwołanie (jak w przypadku ks. Zbroka i parafii w Grojcu). Bywa, że nie chcą też do niej wpuścić wskazanych przez kurię duchownych.

- Kiedy np. wierni dowiadują się w ostatniej chwili, jak parafianie z Arcelina w gminie Płońsk, że decyzją biskupa zostali przeniesieni do innej parafii, to nie wpuścili do swoich domów proboszcza z parafii Ojca Pio w Płońsku. W ten sposób zamanifestowali swoje niezadowolenie z decyzji kurii. Dawali wyraźnie odczuć: "Tego rozwiązanie nie akceptujemy". Mówili też wprost: "Nie wpuścimy go". W Nowielinie niedaleko Pyrzyc parafianie zamknęli przed księdzem kościół i odmówili oddania mu kluczy. Powiedzieli: "Nie chcemy księdza tutaj! Dziękujemy za taką posługę. Za te lata obrażania i poniżania". Podobnych przypadków z serii przerzucanie się gorącym kartoflem było zresztą więcej - zastrzega dominikanin.

Także Ignacy Dudkiewicz, redaktor Magazynu "Kontakt" i autor książki "Pastwisko. Jak przeszłość, strach i bezwład rządzą polskim Kościołem" mówi o rodzącym się poczuciu podmiotowości i prawa do zabierania głosu w obrębie wspólnoty Kościoła. - W krótkim czasie mamy nagromadzenie wydarzeń, w których wierni świeccy próbują interweniować czy w obronie, czy przeciw duchownym -  mówi.

Choć zastrzega od razu, że tego typu historie zdarzały się w Polsce już wcześniej, bo też "Polska wspólnota wiernych katolików i katoliczek ma długą tradycję zdrowego, ludowego antyklerykalizmu". - Co prawda antyklerykalizm ten często nie łączył się z przeciwstawianiem się wprost. Był domowy, uprawiany za plecami i tylko niekiedy przeradzał w jawne wystąpienie występowanie przeciwko konkretnemu duchownemu na danym terenie. Z marnym skutkiem zresztą skutkiem - podkreśla.

Przykład z ostatnich lat: Psarskie w archidiecezji poznańskiej, gdzie ksiądz Sławomir Ruks w 2020 r. został odwołany po roku przez wówczas jeszcze arcybiskupa Gądeckiego. Wspólnota stanęła w jego obronie. - Twierdzili, że podejrzewają, że jedynym powodem, dla którego tak się stało są tatuaże i długie włosy, a "to przecież wspaniały ksiądz". Zostali przyjęci przez emerytowanego biskupa. Ksiądz Gądecki nie znalazł dla nich czasu. Opowiadali potem, że mieli poczucie, że nikt ich nie słucha, że padły ogólniki o nieradzeniu sobie z z ekonomicznym prowadzeniem parafii, czy zbyt słabym zdrowiu. Interwencja nic nie przyniosła - przypomina Ignacy Dudkiewicz. 

Ocenia, że to też w jakiś sposób historia księdza Lemańskiego, który wszedł w konflikt z biskupem, po czym część wspólnoty parafialnej stanęła w jego obronie. - On sam odwoływał się do Watykanu, długo sądził z arcybiskupem Hoserem, ostatecznie przegrał - dopowiada.

Redakcja poleca

Churching rośnie w siłę. "Nie podoba mi się w tym kościele, to pójdę gdzie indziej"

Taki może być finał afery z księdzem z Grojca. "O tym proboszcz nie pomyślał"

Także w o. Pawła Gużyńskiego Polska jest jeszcze daleko w tyle, jeśli chodzi o sposób traktowania parafian przez biskupów. - W Holandii czy np. Irlandii relacja jest dużo bardziej partnerska. Biskup przychodzi, rozmawia, pyta: "Co myślisz, gdybyśmy spróbowali tak to zrobić", "Ja bym to widział tak, a ty", "Tak mi się wydaje, że będzie dobrze. A co ty sądzisz". Rada parafialna ma w tym swój udział, choć nie tylko ona. Także sami księża - zapewnia.

Jak podkreśla, w Holandii sprawy wymknęły się w swoim czasie spod kontroli do tego stopnia, że zanegowano jakąkolwiek instytucjonalność i hierarchiczność w Kościele na rzecz charyzmatycznego, spontanicznego podejścia. Teraz tamtejszy Kościół to porządkuje. Czytaj: próbuje się stworzyć "system zrównoważony".

- Gdzieniegdzie są jeszcze niedobitki parafii katolickich, gdzie rady parafialne są na tyle silne, że ksiądz jest zmarginalizowany do kogoś, kto tylko sprawuje sakramenty, których jak wiadomo nie wolno sprawować innym, jeśli nie są wyświęceni. Można powiedzieć, że ksiądz przestał mieć jakiekolwiek znaczenie, jakąkolwiek władzę czy siłę decyzyjną. To taki techniczny facet od sakramentów -  mówi.

"Kardynał z monsignora stawał się Janem Kowalskim"

Nasi rozmówcy zwracają też uwagę, że przykład idzie z góry.

- Wierni chcą móc więcej w Kościele, ale też biskup chce mieć nad pewnymi rzeczami kontrolę, ponieważ boi się, że będzie ponosił za to odpowiedzialność. A boi się, że będzie ponosił za to odpowiedzialność, bo nagle odkrył i zobaczył, że Watykan zaczyna wyciągać konsekwencje nie tylko od zwykłego księdza, ale także wyżej postawionych duchownych. Zaczęło się od końcówki Jana Pawła II, potem był Ratzinger, który po części się o to rozbił, a papież Franciszek już się nie patyczkował, tylko biskupa czy kardynała odpalał w kapłański niebyt. Wcześniej, przez wieki nie do pomyślenia było, żeby biskupa czy kardynała karać, więcej usunąć w ogóle ze stanu duchownego. Czytaj: by kardynał z monsignora stawał się Janem Kowalskim - mówi o. Paweł Gużyński.

Podkreśla, że "najstarsi górale nie pamiętają", by Watykan wydawał decyzję o tym tak łatwo. Stąd teraz biskupi "zwiększyli poczucie odpowiedzialności". - Kiedyś byli w 100 proc. bezkarni i trzeba się było nieprawdopodobnie postarać, żeby stracić stanowisko. Nikt im nic nie mógł zrobić. Jakiej decyzji by nie podjęli, i tak nie było to kwestionowane. A nawet jeśli, to nikt wobec biskupa nie wyciągał konsekwencji. Teraz stają w procesach sądowych. Widzą, co się dzieje, nie chcą płacić za błędy księży, którzy im podlegają, więc nie wypuszczają łatwo decyzji z ręki. Słusznie czy niesłusznie, ale księdza, co do którego mają zastrzeżenia i wątpliwości, przesuwają lub odwołują z parafii - mówi.

System rozliczenia biskupów wprowadzony na dobre przez papieża Franciszka w Polsce był istotnie testowany, co do tego zgodny jest też Ignacy Dudkiewicz. Kilkunastu biskupów zostało ukaranych, niektórzy zdjęci nawet ze stanowisk. To m.in.: arcybiskupi Gołębiewski i Głódź oraz kardynał Gulbinowicz - ukarani już na emeryturach. Nałożone kary to m.in. zakaz uczestnictwa w jakichkolwiek publicznych uroczystościach (zarówno kościelnych, jak i świeckich) i wpłaty z prywatnych środków na rzecz fundacji. Ale to też biskup Janiak i arcybiskup Kiernikowski - obaj stracili stanowisko.- W tym ostatnim przypadku kara weszła w życie na kilka dni przed osiągnięciem wieku emerytalnego. To był wręcz pokazowe z punktu widzenia Watykanu - ocenia Ignacy Dudkiewicz.

Tyle, że dotyczy to tylko spraw "najbardziej radykalnych", czyli tuszowania przestępstw wykorzystywania seksualnego przez księży.

- Dosyć powszechne jest teraz przekonanie: jeżeli jakikolwiek biskup dowiedziawszy się o oskarżeniach dotyczących wykorzystywania seksualnego przez duchownego, nie wszczyna postępowania kanonicznego i nie poinformuje prokuratury, to jest idiotą. Takich idiotów już w zasadzie nie ma. Bodaj ostatnim idiotą był arcybiskup szczecińsko-kamieński, czyli arcybiskup Dzięga, już zresztą nie będący ordynariuszem - mówi.

Podkreśla, że zdecydowana większość, jeśli nie wszyscy biskupi, dla poczucia własnego bezpieczeństwa natychmiast "się uruchamia". - Po pierwsze dlatego, żeby nie stracić stanowiska, po drugie, by nie trafić przed sąd państwowy, po tym jak zmienił się kodeks karny. Powstała jednoznaczna odpowiedzialność karna za niezgłoszenie podejrzenia popełnienia takiego czynu. Presja Watykanu i presja państwa zrobiły swoje - podkreśla autor "Pastwiska".

Dudkiewicz ocenia też, że afery, zwłaszcza przestępstwa seksualne i ich systemowe tuszowanie, zdjęły maskę moralnej wyższości i nietykalności z biskupów, w tym tego, że nie można ich krytykować. - Bardzo ośmieliły do tego, by patrzeć na duchownych, niższego czy wyższego szczebla, jako na ludzi, których można i należy oceniać, a w związku z tym należy też od nich oczekiwać -  dodaje. 

Zwraca przy tym uwagę, że w innych sprawach pozycja biskupa wciąż jest bardzo trudna do ruszenia. - Jeżeli oskarżenia dotyczą sposobu traktowania podległych księży czy nawet nadużyć finansowych ryzyko z utraty stanowiska jest ekstremalnie małe - dopowiada. 

Redakcja poleca

Protesty parafian w Grojcu po odwołaniu proboszcza. Biskup opuścił kościół w eskorcie policji

Kościół stracił wpływ na polityków? "Najsilniej za czasów PiS"

"Januszexowa polityka personalna w Kościele"

Sami księża też nie chcą na pewne rzeczy przymykać oko, biorąc pod uwagę to, co się dzieje w Kościele. Swoje zrobiła demografia, w tym fakt, że księży jest coraz mniej, a parafie muszą się łączyć (wierni są coraz częściej w Kościele z wyboru, a nie z kulturowego dziedziczenia). - Odeszła już w przeszłość januszexowa polityka personalna w Kościele. Biskup nie może powiedzieć: "Nie podskakuj, bo mam 10 na twoje miejsce" - podkreśla Ignacy Dudkiewicz.

O. Paweł Gużyński zwraca z kolei uwagę: "Mniej się hamują, bo widzą, że można też wygrać". I tak np. ks. dr Krzysztof Wilk wrócił na proboszcza do krakowskiej parafii Miłosierdzia Bożego na Prokocimiu Nowym po ponad trzech latach nieobecności. Najwyższy Trybunał Sygnatury Apostolskiej przyznał rację ks. Wilkowi w sporze z abp. Markiem Jędraszewskim, który w grudniu 2023 r. nakazał duchownemu natychmiastowe opuszczenie parafii.

Dominikanin wskazuje, że to nie tylko kwestia prawa kanonicznego, które daje więcej możliwości odwołania się od decyzji biskupa, ale też efekt synodu o synodalności papieża Franciszka.

- Przy całej niechęci do pewnych jego części, np. inkluzywności wspólnot kościelnych, dość powszechnej wśród polskich księży, inne kwestie, które synod poruszał, bardzo się księżom podobały. W tym, by władza w Kościele była sprawowana dużo bardziej kolegialnie. Była dużo bardziej partnerska. Czytaj: księża powolutku mają dość twardych, arbitralnych rządów biskupa. Jak im się coś nie podoba, to stawiają opór. Także przed wysyłaniem ich na mało dochodowe parafie - mówi o. Paweł Gużyński.

Dla Dudkiewicza zmiany w polskim Kościele wynikają także z faktu, że Kościół w Polsce z pewnym opóźnieniem przechodzi to, co działo się w Europie Zachodniej po Soborze Watykańskim II, czyli w końcówce lat 60 i latach 70. - Sobór Watykański II w Polsce, głównie z powodów geopolitycznych w Polsce się nie przyjął i de facto nie został wcielany w życie. Z pewnym opóźnieniem jego treści dopiero teraz zaczynają u nas funkcjonować - podkreśla.

Gużyński kwituje: "To nie tylko działania oddolne, ale też odgórne, pionowe i poziome, bo są tu różne grupy interesów. Nagle każda z tych grup zaczyna się ruszać i stary system, w którym wszystko było jasne, proste, nienaruszalne, przestał działać. Każdy w związku z tym bardziej walczy o swoją pozycję".

Źródło: TOK FM

Quiz: Śledzisz newsy uważnie? Quiz TOK FM z wydarzeń ostatniego tygodnia

Ukończ quiz i odbierz nagrodę do -40% na TOK FM Premium!

Zniżka zależy od uzyskanego wyniku.

Poprawnych odpowiedzi Zniżka

100% -40%

81-99% -30%

61-80% -25%

41-60% -20%

0-40% -10%

Promocje nie łączą się.

Progi nagród

1/10 Przewagą ilu głosów Polska pokonała Rosję w wyborach do Wspólnej Jednostki Kontrolnej ONZ?

jednego

pięciu

dziesięciu

Dalej