Skąd wzięła się Konstytucja RP? Najważniejsi ludzie i daty

Czym jest Konstytucja RP?

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (RP) to najwyższy akt prawny państwa (co oznacza, że wszystkie inne akty prawne muszą być z nią zgodne). Jest fundamentem ustroju demokratycznego, określającym zasady prawne, strukturę władzy oraz prawa i obowiązki obywateli. Składa się z preambuły i 13 rozdziałów zawierających 243 artykuły. Obejmuje m.in. prawa człowieka (np. wolność słowa, prawo do życia), kompetencje organów państwa (prezydent, parlament, rząd, samorządy) oraz zasady funkcjonowania państwa.

Konstytucja RP została uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe i zatwierdzona w referendum 25 maja 1997 r.

Prace nad Konstytucją

Prace nad dokumentem, który miał zastąpić uchwaloną na początku lat 50. XX wieku Konstytucję Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ruszyły już jesienią 1989 roku, po pierwszych częściowo wolnych wyborach. W latach 1989-1991 powstało kilka projektów nowej konstytucji. W wyniku wyborów z października 1991 roku do Sejmu dostały się aż 24 partie, co uniemożliwiło osiągnięcie porozumienia co kształtu dokumentu. Zdecydowano się więc na uchwalenie aktu prawnego nazwanego "Małą Konstytucją", która weszła w życie 17 października 1992 roku. Niedługo później - 23 kwietnia 1992 roku - Sejm I kadencji uchwalił dodatkowo Ustawę o trybie przygotowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zakładała ona m.in., że nową Konstytucję uchwali Zgromadzenie Narodowe (czyli połączone izby Sejmu i Senatu), a do jej wejścia w życie niezbędne będzie referendum.

W latach 1991-1993 projektów Konstytucji było już kilkanaście - swoje wersje najwyższego aktu prawnego zaproponowały m.in. Unia Demokratyczna, założone przez Jarosława Kaczyńskiego Porozumienie Centrum, Konfederacja Polski Niepodległej czy Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe. Prace nad ostatecznym kształtem Konstytucji rozpoczęły jednak dopiero po przedterminowych wyborach z września 1993 roku. Największą rolę w tym procesie odgrywał Sojusz Lewicy Demokratycznej i jej lider Aleksander Kwaśniewski, który stanął na czele komisji konstytucyjnej. Przyśpieszenie prac nastąpiło w latach 1996-1997, już po zwycięstwie Kwaśniewskiego w wyborach prezydenckich, a ich zakończenie na początku 1997 roku.

Redakcja poleca

Reporter TOK FM docisnął Boguckiego ws. sędziów TK. "To nie jest zmartwienie prezydenta"

Jakie są najważniejsze założenia Konstytucji?

Konstytucja RP z 1997 r. opiera się na podstawowych zasadach demokratycznego państwa prawnego, suwerenności narodu oraz ochronie praw i wolności obywatelskich.

• Polska jako demokratyczne państwo prawa - Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2), co oznacza nadrzędną rolę prawa, podział władzy na ustawodawczą (Sejm i Senat), wykonawczą (Prezydent RP i Rada Ministrów) i sądowniczą (niezależne sądy i trybunały) oraz powszechną równość wobec prawa;
• suwerenność i prawa obywateli - Władza zwierzchnia należy do Narodu, sprawowana bezpośrednio lub przez przedstawicieli (art. 4), a Konstytucja gwarantuje nienaruszalność godności osoby ludzkiej (art. 30), wolność osobistą, prawo do życia, wolności słowa, wyznania i zgromadzeń;
• cele i wartości - Preambuła podkreśla wartości jak solidarność, wolność, równość oraz poszanowanie praw człowieka, a państwo ma chronić niepodległość, rozwój społeczny i dobro wspólne.

Kiedy uchwalono Konstytucję RP?

Konstytucja RP została przyjęta 2 kwietnia 1997 roku przez Zgromadzenie Narodowe (451 głosów za, 40 przeciw, 6 wstrzymujących się), które uwzględniło większość poprawek prezydenta.

"Za" głosowały w większości Sojusz Lewicy Demokratycznej i Polskie Stronnictwo Ludowe, wsparte przez Unię Wolności i część Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego. "Przeciw" opowiedziały się głównie partie prawicowe, m.in. Akcja Wyborcza Solidarność, jedna z frakcji ZChN i Porozumienie Centrum, krytykujące brak odniesień do Boga, niewystarczająco precyzyjne zapisy dotyczące ochrony życia poczętego czy silną pozycję prezydenta.

Przedmiotem kontrowersji był art. 90., stanowiący "że RP może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach". Według przeciwników tego zapisu podważał on suwerenność Polski. Zwolennicy natomiast podkreślali, że zapis "przygotowuje" Polskę do zostania członkiem NATO i Unii Europejskiej.

Publicznie Konstytucji w przyjętej formie sprzeciwiał się także m.in. były premier Jan Olszewski oraz o. Tadeusz Rydzyk.

Redakcja poleca

Co o. Rydzyk robił na ingresie kard. Krajewskiego? "W Łodzi to tajemnica poliszynela"

Referendum konstytucyjne z 1997 roku

Zgodnie z założeniami uchwalonej w 1992 roku ustawy o trybie przygotowania nowej Konstytucji, 25 maja 1997 r. odbyło się w tej sprawie referendum - czwarte w historii Polski. Pytanie brzmiało: "Czy jesteś za przyjęciem Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej uchwalonej przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 roku?".

Frekwencja w referendum konstytucyjnym wyniosła 42,86 proc. Na "tak" było 53,45 proc. (6 396 641 osób) biorących w nim udział. "Nie" odpowiedziało 46,55 proc. (5 570 493 osób). 1,40 proc. (170 002) stanowiły głosy nieważne.

Lider AWS Marian Krzaklewski oddając swój głos zapowiedział, że jeżeli Konstytucja zostanie przyjęta, jego ugrupowanie zmieni ją w przyszłym parlamencie. Do tego jednak nie doszło.

Kiedy Konstytucja RP weszła w życie?

16 lipca 1997 roku prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski podpisał tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zarządził jej opublikowanie w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło tego samego dnia. 17 października 1997 roku Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej weszła w życie.

Dwie nowelizacje Konstytucji - czego dotyczyły?

Odkąd Konstytucja RP obowiązuje, była nowelizowana dwukrotnie - w 2006 i 2009 roku.

8 września 2006 roku Sejm uchwalił zmianę art. 55 Konstytucji, która dopuściła możliwość wydania obywatela Polski innemu państwu lub międzynarodowemu organowi sądowemu. Dotyczy to sytuacji, gdy czyn popełniony za granicą jest uznawany za przestępstwo zarówno w danym kraju, jak i w Polsce, a sama ekstradycja jest przewidziana w ratyfikowanej umowie międzynarodowej albo w ustawie wdrażającej prawo organizacji międzynarodowej, do której należy Polska. Nowe przepisy pozwoliły m.in. na stosowanie europejskiego nakazu aresztowania.

7 maja 2009 roku Sejm VI kadencji przyjął ustawę zmieniającą art. 99 Konstytucji poprzez dodanie ustępu 3, który poszerzył katalog przypadków pozbawienia biernego prawa wyborczego. Dodany przepis art. 99 ust. 3 Konstytucji stanowi, że "wybraną do Sejmu lub do Senatu nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego". Ustawa została 1 lipca 2009 uchwalona przez Senat, a następnie podpisana 9 lipca 2009 przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i opublikowana 20 lipca 2009 roku. Zmiana weszła w życie 21 października 2009 roku.

Posłuchaj:

- Konstytucja wystarcza, żeby TK mógł działać - wyjaśnił prezes Naczelnej Rady Adwokackiej mec. Przemysław Rosati. - Prezydent stanął przed niepowtarzalną szansą, żeby swoją postawą doprowadzić do wygaszania kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego - podkreślił. To komentarz do decyzji prezydenta ws. ślubowania 2 z 6 nominowanych przez Sejm sędziów do Trybunału Konstytucyjnego.

"Rozwiązanie kryzysu i przywrócenie stabilności orzecznictwa wymaga kompromisu obu stron" - mówił w TOK FM Krzysztof Izdebski z Fundacji Batorego.

Źródło: Sejm.gov, Dudek o Historii, Wikipedia