Miesiąc z Peterem Magyarem. Jak zmieniły się Węgry?

W wyborach z 12 kwietnia partia Tisza zdobyła konstytucyjną większość w 199-osobowym parlamencie Węgier przy bardzo wysokiej frekwencji 78,99 proc. Zakończyła tym samym erę 16-letnich rządów Viktora Orbana. 9 maja lider partii TISZA Peter Magyar został zaprzysiężony na premiera, a we wtorek minął dokładnie miesiąc funkcjonowania jego rządu.

Przed wyborami politycy Tiszy zapowiadali rozliczenie korupcji, przywrócenie praworządności, poprawę sytuacji gospodarczej kraju, a także zmianę polityki zagranicznej, w tym odbudowę relacji z kluczowymi sojusznikami. Jaką część tych obietnic udało się spełnić? Co w ciągu ostatniego miesiąca zmieniło się na Węgrzech?

Konstytucja

W drugiej połowie maja partia TISZA wprowadziła trzy poprawki do węgierskiej ustawy zasadniczej. Ich główne założenia obejmują

ograniczenie władzy premiera - wprowadzenie limitu sprawowania urzędu premiera do maksymalnie dwóch kadencji (łącznie osiem lat). Oznacza to, że Viktor Orban (który był premierem przez łącznie 20 lat) już nigdy nie będzie mógł rządzić Węgrami;

likwidację Narodowego Urzędu Ochrony Suwerenności - zadaniem tej istniejącej od 2023 roku instytucji było badanie organizacji i osób korzystających z finansowania zagranicznego, które zdaniem władz mogły wpływać na węgierską debatę publiczną i procesy polityczne. Przez krytyków urząd był określany jednak jako narzędzie do uciszania niezależnych mediów i opozycji;

rozwiązanie fundacji uniwersyteckich - za rządów Fideszu do fundacji tych zostały przeniesione aktywa państwowe, mające zabezpieczyć partię na wypadek przegranych wyborów. Poprawka Tiszy zakłada likwidację fundacji i przekazanie środków z powrotem do skarbu państwa.

Ponadto 1 czerwca premier Peter Magyar zapowiedział, że parlament będzie dążył do nowelizacji konstytucji w celu odwołania prezydenta Węgier Tamasa Sulyoka, który został wybrany przez parlament w okresie rządów premiera Viktora Orbana i który nie zamierza kończyć kadencji przed 2029 rokiem.

- Powiedziałem prezydentowi, że jeśli nie zrezygnuje dobrowolnie, poinformuję dziś grupę (parlamentarną) Tiszy o jego decyzji i niezwłocznie wdrożymy niezbędne procedury - zadeklarował szef rządu i dodał, że proponowane zmiany konstytucyjne dotyczą wszystkich urzędników, o których dymisję apelował, w tym prezesów Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego.

Redakcja poleca

Sojusznicy Iranu zablokują kolejny strategiczny szlak? "Realna groźba"

Relacje z Ukrainą

Polityka rządu Viktora Orbana wobec Ukrainy wyrażała się m.in. w blokowaniu unijnych pakietów wsparcia oraz krytyce dążeń Kijowa do szybkiej integracji ze strukturami zachodnimi. Tisza po dojściu do władzy dokonała korekty w relacjach z Ukrainą poprzez m.in.:

• odcięcie od prorosyjskiej retoryki Orbana - 19 maja w Warszawie Magyar otwarcie nazwał Ukrainę ofiarą rosyjskiej agresji i powiedział, że ma ona prawo bronić swojej integralności i suwerenności. To było wyraźne odejście od języka Orbána, który przez lata blokował lub osłabiał wsparcie dla Kijowa;
• odblokowanie unijnej pożyczki dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro - na skutek weta Orbana pożyczka ta pozostawała zablokowana od grudnia 2025 r;
• wycofanie weta ws. 5,6 mld dla Ukrainy - szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas potwierdziła 8 czerwca, że Węgry wycofały weto w sprawie 6,6 mld euro z Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF), z którego państwa otrzymywały zwrot kosztów za zakupy broni dla Ukrainy;
• złagodzenie stanowiska ws. przystąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej - istotny czynnik w relacjach między Kijowem a Budapesztem oraz w procesie integracji Ukrainy z UE stanowiła kwestia społeczności węgierskiej na ukraińskim Zakarpaciu
• 4 czerwca Peter Magyar oznajmił, że osiągnął z Ukrainą "kompleksowe porozumienie" w tej sprawie. 2 czerwca portal Politico podał, że węgierscy urzędnicy zasygnalizowali zamiar wycofania sprzeciwu wobec starań Ukrainy o członkostwo w Unii Europejskiej;

Jednocześnie Magyar zaznacza, że Węgry nie zamierzają wysyłać broni ani żołnierzy na Ukrainę.

Redakcja poleca

Kowal w TOK FM o atakach "twardego frontu". "Nic nie zrobię, że faszole na mnie plują"

Relacje z Unią Europejską

Nowy gabinet Pétera Magyara w relacjach z Unią Europejską postawił na szybkie odblokowanie funduszy i odbudowę wiarygodności Budapesztu jako partnera. W ciągu miesiąca jego rządów doszło między innymi do:

odblokowania miliardów dla Węgier - porozumienie z Komisją Europejską w końcu maja 2026 roku pozwoliło na odblokowanie 16,4 mld euro zamrożonych przez lata środków z funduszy odbudowy i spójności. Premier Węgier Peter Magyar nazwał to "historycznym przełomem” i zauważył, że 16,4 mld euro, które odblokuje KE, to prawie 13 proc. węgierskiego budżetu. W toku są rozmowy o wypłacie kolejnych miliardów.

ogłoszenia zamiarów przystąpienia do Prokuratury Europejskiej - 28 maja premier Węgier Peter Magyar poinformował, że złoży wniosek o przystąpienie kraju do Prokuratury Europejskiej (EPPO). Polityk zaznaczył, że jest to element działań rządu na rzecz walki z korupcją;

Energetyka

W polityce energetycznej nowy rząd Węgier planuje stopniowo zmniejszanie zależności od rosyjskich surowców. Zapowiedziano m.in.:

• rozwój energetyki wiatrowej i geotermalnej oraz modernizację przestarzałej sieci energetycznej;
• weryfikację projektu Paks II - Paks II to trwająca rozbudowa jedynej elektrowni jądrowej na Węgrzech. Głównym wykonawcą jest rosyjski koncern Rosatom. Nowe władze planują sprawdzić sens i efektywność projektu Paks II w jego dotychczasowej formule;
• dywersyfikację dostaw energii we współpracy z sąsiadami - Donald Tusk zadeklarował pomoc Polski w dywersyfikacji dostaw energii, a Magyar wskazał, że Węgry chcą korzystać z polskiego doświadczenia w tym obszarze.

Pierwszy miesiąc rządów premiera Petera Magyara przyniósł także inne zmiany istotne dla Węgrów. Parlament uchwalił ustawę o utrzymaniu członkostwa państwa w Międzynarodowym Trybunale Karnym (MTK), cofając decyzję podjętą w 2025 roku z inicjatywy ówczesnego rządu Viktora Orbana. Ponadto posłowie Tiszy złożyli projekt ustawy, która ma zakazać umieszczania w przestrzeni publicznej reklam politycznych, które mogą naruszać godność jednostek lub narodów czy podżegać do nienawiści. Pod koniec maja węgierska policja przekazała, że nie zakaże zaplanowanej na 27 czerwca Parady Równości w Budapeszcie - taki zakaz obowiązywał w zeszłym roku.

Posłuchaj:

Choć gabinet Petera Magyara posiada większość konstytucyjną, kluczowym wyzwaniem wewnętrznym pozostaje rozliczenie poprzedników oraz narastający spór z prezydentem, który mimo upływu ultimatum odmawia rezygnacji. Czy premierowi uda się skutecznie wdrożyć reformy sądownictwa i walki z korupcją bez naruszania zasad praworządności? O tym rozmawialiśmy w TOK FM z Iloną Gizińską z Ośrodka Studiów Wschodnich.

Peter Magyar żąda dymisji prezydenta Tamása Sulyoka, wprost nazywając go "marionetką", która posłusznie milczała w obliczu afer korupcyjnych i skandali pedofilskich. Michał Kokor w audycji "Zapytam inaczej" wyjaśniał, że stawką w tej batalii nie są jedynie osobiste ambicje, ale pilna potrzeba usunięcia lojalnych wobec Fideszu urzędników (zabezpieczonych wieloletnimi kadencjami), którzy mogą blokować kluczowe reformy.

Źródło: TOK FM, tokfm.pl, PAP, Rp.pl, "Gazeta Wyborcza"