Co może Parlament Europejski? 5 szybkich pytań i odpowiedzi przed wyborami 9 czerwca

Z każdym kolejnym traktatem Parlament Europejski ma coraz większe kompetencje. To oznacza demokratyzację Wspólnoty, bo Parlament jest instytucją, której przedstawiciele są wybierani przez nas - obywateli. Na co dokładnie wpływ mają europosłowie i europosłanki?

Parlament Europejski, czyli unijny współdecydujący

Europosłowie już w niemal każdej sprawie mają pozycję współdecydujących. Przykładowo kształt unijnych przepisów ustalany jest w tak zwanych trilogach, czyli negocjacjach unijnych instytucji: oprócz Parlamentu bierze w nich udział europejski rząd, czyli Komisja Europejska, oraz Rada Unii Europejskiej, czyli ministrowie państw członkowskich.

Ale choć rola Parlamentu rośnie, to wciąż nie ma on inicjatywy prawodawczej. Posiada jedynie pośrednią, czyli może żądać takiej inicjatywy od Komisji. Jednak ta... wcale nie musi Parlamentu posłuchać. Dlatego coraz liczniejsze są głosy, by Parlament taką inicjatywę ustawodawczą dostał.

'Napięcie instytucjonalne'. Kto rządzi w Unii Europejskiej?

Kogo nadzoruje Parlament Europejski?

Parlament Europejski ma duży wpływ na kształt Komisji Europejskiej, nazywanej unijnym rządem. Musi zatwierdzić kandydata na szefa Komisji, przesłuchuje też kandydatów na komisarzy. Takie przesłuchanie może zakończyć się brakiem rekomendacji Parlamentu. A to oznacza, że państwo członkowskie, które zaproponowało na komisarza osobę bez rekomendacji, musi szukać nowego kandydata na członka komisji.

Na końcu procesu kształtowania Komisji Parlament zatwierdza cały jej skład. Parlament może też uchwalić wotum nieufności, zmuszając Komisję do dymisji. Europosłowie pełnią też funkcje nadzorcze wobec innych unijnych instytucji. A jednym z ważnych zadań jest rozpatrywanie petycji obywatelskich. W sprawach budzących wyjątkowe kontrowersje parlament ma możliwość powoływania komisji śledczych.

Skąd się biorą unijne przepisy?

Żmudna praca w komisjach nad projektami nowych przepisów to norma znana także z parlamentów państw członkowskich. W Parlamencie Europejskim jest jednak trudniej, bo wspomniane przepisy - czyli dyrektywy - dotykają interesów różnych państw, grup społecznych, środowisk i biznesów. I wszystkie te interesy ostatecznie trzeba połączyć w rozwiązanie kompromisowe.

Posłowie w procesie legislacyjnym korzystają z własnych opracowań. Posiłkują się też opiniami Komitetu Regionów - ciała doradczego reprezentującego głos samorządów, a także tymi pochodzącymi z Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - czyli głosu przedsiębiorców, związków zawodowych i NGO-sów.

Wybory europejskie. Gdzie mieści się Parlament Europejski? Są aż trzy kluczowe lokalizacje

Jaka jest siła Parlamentu Europejskiego?

Skład Parlamentu wybierają wszyscy Europejczycy. Dzięki temu demokratycznemu mandatowi deputowani mają silną legitymację, żeby wpływać na działania Komisji, czyli europejskiego rządu czy Rady, czyli rządów państw członkowskich. Tak na przykład było przy temacie praworządności w Polsce. Europosłowie wywierali presję na Komisję, by kierowała sprawy do unijnego Trybunału Sprawiedliwości, aby ten nakładał na Warszawę kary finansowe.

Unia Europejska to też potęga globalna. Podczas każdej sesji pojawiają się debaty związane z kwestiami międzynarodowymi. Deputowani w ich sprawie przyjmują rezolucje. W takich uchwałach - które przyjmowali też w sprawie Polski - mogą do czegoś wezwać, mogą coś potępić czy wyrazić w związku z czymś zaniepokojenie. Czasem to 'zaniepokojenie' wydaje się mało znaczące. I choć rezolucje nie są wiążące, to przez silną pozycję Wspólnoty na świecie, stanowią środek nacisku.

Parlament Europejski a pieniądze

Od wejścia w życie Traktatu z Lizbony, czyli od 2009 roku Parlament Europejski podejmuje decyzję o całym rocznym unijnym budżecie. Robi to wspólnie z Radą Unii Europejskiej, czyli ministrami rządów wszystkich krajów członkowskich, a projekt przedstawia Komisja Europejska.

Najpierw swoje stanowisko przyjmuje Rada, potem do gry wkraczają posłowie. Jeśli nie zgadzają się z Radą, zwoływany jest komitet pojednawczy, który ma trzy tygodnie na wypracowanie kompromisu. Jeśli i to się nie uda, Komisja Europejska musi przedstawić nowy projekt.

To nasze piąte takie wybory. Dlaczego Polska będzie mieć więcej miejsc w Parlamencie Europejskim?

Europosłowie posiadają jeszcze jedną funkcję budżetową - zatwierdzają tak zwane wieloletnie ramy finansowe. Ustanawia się je na okres co najmniej pięciu lat. Chodzi między innymi o zadbanie, by wspólnotowe wydatki były dokonywane w sposób uporządkowany.

W sprawie pieniędzy Parlament Europejski ma też funkcję nadzorczą. Udziela absolutorium, czyli zatwierdza prawidłowe wykonanie budżetu. A w Unii jest co nadzorować. Budżet na ten rok wynosi prawie 190 miliardów euro.

Artykuł jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach medialnego programu grantowego Parlamentu Europejskiego. Parlament nie miał wpływu na treść i nie jest w żaden sposób odpowiedzialny za informacje ani opinie wyrażone w tym artykule. Stanowią one wyłączną odpowiedzialność autorów tych wypowiedzi.

Flaga Unii Europejskiej

materiały prasowe