W kosmos zabrał "Pana Tadeusza" i... alkohol. Kim był Mirosław Hermaszewski?
- 25 czerwca 2025 rozpoczęła się misja kosmiczna Ax-4 z udziałem drugiego polskiego astronauty, Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego - niemal równo 47 lat po locie Mirosława Hermaszewskiego;
- Mirosław Hermaszewski, pierwszy Polak w kosmosie, w 1978 roku odbył 8-dniowy lot na pokładzie Sojuza 30, przeprowadzając eksperymenty naukowe na stacji Salut 6;
- Hermaszewski, który jako 18-miesięczne dziecko przeżył rzeź wołyńską, był lotnikiem i generałem Wojska Polskiego. Po powrocie z misji kosmicznej aktywnie działał w wojsku i środowisku astronautycznym. Zmarł w 2022 roku w wieku 81 lat.
W środę 25 czerwca rozpoczęła się kosmiczna misja Ax-4 z udziałem polskiego astronauty Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego. Rakieta wystartowała o godzinie 8.31 polskiego czasu z platformy 39A w NASA Kennedy Space Center na Florydzie w USA.
Mirosław Hermaszewski. Kim był pierwszy Polak w kosmosie?
Niemal dokładnie 47 lat wcześniej, 27 czerwca 1978 roku o godzinie 17:27 czasu polskiego z kosmodromu Bajkonur, znajdującego się na terenie Kazachskiej SRR (obecnie Kazachstan) wystartował Mirosław Hermaszewski. Kim był pierwszy Polak w kosmosie?
Mirosław Hermaszewski (1941-2022) był lotnikiem i generałem brygady Wojska Polskiego. Urodził się 15 września 1941 roku w Lipnikach na Wołyniu. Jego wczesne dzieciństwo było naznaczone tragedią - przyszły astronauta cudem przeżył rzeź wołyńską.
Przyszły pierwszy Polak w kosmosie przeżył rzeź wołyńską. 'Mama upadła nieprzytomna'
W nocy z 26 na 27 marca 1943 roku, gdy Hermaszewski miał około 18 miesięcy, Lipniki zostały zaatakowane przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). W wyniku masakry zginęło około 182 osób, w tym 18 członków najbliższej rodziny Hermaszewskiego.
"Ocalałem dzięki temu, że mama ze mną uciekła. Bandyci widzieli, że kobieta z dzieckiem ucieka, zaczęli więc strzelać, także do mnie, ale nieskutecznie. Jeden z nich dobiegł, możliwie blisko i prawie z przyłożenia strzelił w głowę, ale nie trafił dobrze, rozerwał ucho i skroń, mama upadła nieprzytomna, a ja się wykulałem"
- opowiadał Hermaszewski, cytowany w TVN24.pl.
Kamila Hermaszewska uciekła do sąsiedniej wsi, gdzie znalazła schronienie. Znajome Ukrainki opatrzyły jej ranę i nakarmiły. "Dopiero tam zrozumiała, że coś się stało, bo była w szoku. Kiedy uciekała, zapomniała o dziecku. Strasznie rozpaczała, ale mój tata odnalazł mnie na drugi dzień, choć myślał, że nie żyję. Byłem blady, zmarznięty, ale przemówiłem" - opowiadał astronauta.
Od młodości Hermaszewski interesował się lotnictwem, ukończył Szkołę Orląt w Dęblinie, zdobył kwalifikacje pilota myśliwskiego, w tym umiejętność pilotowania naddźwiękowego myśliwca MiG-21.
W 1966 roku poślubił Emilię Łazar, młodszą od siebie o sześć lat. Para miała dwoje dzieci: syna Mirosława Romana, który został pilotem i oficerem rezerwy Wojska Polskiego, oraz córkę Emilię, która dziś jest drugą żoną polityka Prawa i Sprawiedliwości Ryszarda Czarneckiego.
'Nogi mam troszeczkę miękkie'. Mirosław Hermaszewski i misja Sojuz 30
W 1976 roku Polak został wybrany spośród setek kandydatów do udziału w radzieckim programie Interkosmos. Po intensywnym szkoleniu w Gwiezdnym Miasteczku pod Moskwą 37-letni wówczas Mirosław Hermaszewski wystartował na pokładzie statku Sojuz 30. Był 27 czerwca 1978 roku. Na pokład zabrał portrety Leonida Breżniewa i Edwarda Gierka, miniaturowe wydanie 'Manifestu Komunistycznego', faksymile księgi 'O obrotach ciał niebieskich', rysunek systemu słonecznego Mikołaja Kopernika, wydanie 'Pana Tadeusza', a także... alkohol, który przemycił w czterech buteleczkach po paście do smarowania elektrod.
Lądowanie załogi statku Sojuz 30 nastąpiło 5 lipca 1978 r. na terenie dzisiejszego Kazachstanu. Razem z radzieckim kosmonautą Piotrem Klimukiem Polak spędził w kosmosie osiem dni, wykonując 126 okrążeń Ziemi. Podczas misji na stacji Salut 6 przeprowadził liczne eksperymenty naukowe i ustanowił polskie rekordy wysokości lotu (363 km) oraz prędkości (28 tys. km/h).
"Zdrowy jestem, dobrze się czuję, tylko nogi mam troszeczkę miękkie i nieco kręci mi się w głowie" - skomentował astronauta tuż po lądowaniu.
Po powrocie Hermaszewski kontynuował karierę wojskową i naukową, pełniąc m.in. funkcję komendanta Wyższej Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie oraz angażując się w działalność Polskiego Towarzystwa Astronautycznego i międzynarodowych organizacji astronautycznych.
Mirosław Hermaszewski zmarł 12 grudnia 2022 roku w Warszawie. Przyczyną były powikłania po zabiegu operacyjnym. Pierwszy Polak w kosmosie miał 81 lat.
Posłuchaj:
